ماجرای اقتصاد «پهپاد ایرانی»

پایگاه رهنما:

به عنوان کسی که مسائل اقتصاد ایران را دنبال می‌کند، همواره با دو گزاره در مورد اقتصاد ایران مواجه بوده‌ام. یکی اینکه اقتصاد ایران تا حد زیادی به خام‌فروشی متکی است و صادرات ما معمولاً با تکنولوژی پایین است؛ پس ارزش افزوده‌ی زیادی نصیبمان نمی‌کند. در مقابل، کشورهای پیشرفته معمولاً مواد اولیه وارد می‌کنند و کالاهای با ارزش افزوده‌ی بالا صادر می‌کنند. دومین گزاره هم این بوده است که اگر بودجه‌ی نظامی ما کمتر شود و همان بودجه صرف اقتصاد شود، خیلی از مشکلات اقتصاد کشور حل می‌شود. البته همواره در مورد گزاره‌ی دوم تردید داشته‌ام؛ چون اگر امنیت نباشد، عملاً نوبت به رشد اقتصادی نمی‌رسد اما گزاره‌ی اول را تا حدی قبول داشتم. در این فضای ذهنی، وقتی آمریکایی‌ها از صادرات پهپادهای پیشرفته‌ی ایرانی به روسیه خبر دادند، شگفت‌زده شدم. این خبر می‌تواند هر دو گزاره‌ی مذکور در مورد اقتصاد ایران را شخم بزند و زیر و رو کند!

• اگر امنیت نباشد ...

ابتدا کمی در مورد غلط بودن گزاره‌ی دوم صحبت کنیم. در دانش اقتصاد، کالاها به دو نوع «عمومی» و «خصوصی» تقسیم می‌شوند. امنیت، یکی از کالاهای عمومی است که دولت وظیفه‌ی تامین آن را دارد و اگر نباشد، تولید و توزیع کالای خصوصی (همه‌ی آنچه بخش خصوصی تولید می‌کند و در بازارها به فروش می‌رسد) با اخلال مواجه می‌شود. به همین خاطر، کشورهای پیشرفته، بودجه‌های نظامی قابل توجهی دارند و سهم بودجه‌ی نظامی در کل بودجه‌ی کشور ما به‌قدری کم است که قابل قیاس با کشورهای توسعه‌یافته نیست. در عین حال، کمتر کسی در کشورهای پیشرفته ادعا می‌کند که اگر بودجه‌ی نظامی نباشد، وضع اقتصادی بهتر می‌شود! در عین حال اگر به یک آمریکایی بگویند که بودجه‌ی نظامی برای کشورمان آورده‌ی اقتصادی دارد، حتماً بیش از پیش موافق حفظ سطح بودجه‌ی نظامی خواهد شد. آمریکایی‌ها با بودجه‌ی نظامی به سایر کشورها می‌روند و با قدرتی که دارند، آن‌جا را چپاول می‌کنند. از جمله، پس از حضور آمریکایی‌ها در سوریه به بهانه‌ی داعش، چندین چاه نفت را تصاحب کرده و نفتش را غارت کردند.

• تکنولوژی عالی

حالا با نگاهی به خبر مربوط به صادرات پهپاد ایرانی به روسیه، به گزاره‌ی نخست برگردیم. روسیه کشوری است که در دنیا به قدرت بالای تکنولوژی –دست‌کم در صنایع نظامی- معروف است. وقتی این کشور به دنبال خرید پهپاد ایرانی است، نشان می‌دهد که صنعت پهپاد کشورمان را (از لحاظ سطح تکنولوژی) به‌جرئت می‌توان در زمره‌ی 10 کشور برتر تولید پهپاد دنیا دانست. جالب آنکه ژنرال مکنزی –فرمانده سنتکام (ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده)- در مورد پهپادهای کوچک و متوسط مسلح ساخت ایران می‌گوید: «(این پهپادها) یک تهدید جدید و پیچیده برای نیروهای ما و شرکا و متحدان ما هستند. برای اولین بار از زمان جنگ کره، ما بدون برتری کامل هوایی در حال عملیات هستیم.» این ادعا را وقتی کنار خرید پهپاد روسیه از ایران می‌گذاریم، نشان می‌دهد تکنولوژی تولید پهپاد ایرانی بی‌نظیر است و آمریکایی‌ها نیز در مقابل آن ناتوان‌اند. بنابراین ما در این حوزه دست برتر را داریم و نه تنها خام‌فروش و مصرف‌کننده نیستیم بلکه می‌توانیم به کشورهای زیادی در دنیا نیز کالای با تکنولوژی بالا صادر کنیم.

• ظرفیت بازار

در واقع به لحاظ فنی و اقتصادی، پهپاد ایرانی قدرت رقابت در بازارهای جهانی را دارد. اما سوال اینجاست که آیا در این بازار، ایران مشتری‌هایی هم دارد و می‌تواند سهم قابل توجهی از بازار را از آن خود کند!؟ تجربه نشان داده که ما به ونزوئلا، اتیوپی، تاجیکستان و روسیه پهپاد صادر کرده‌ایم و به برخی از نیروهای نزدیک به ایران در منطقه نیز پهپاد داده‌ایم. بنابراین ایران بازارش را نیز دارد. ارزش بازار پهپادهای نظامی در دنیا در سال 2021، 11.3 میلیارد دلار تخمین زده می‌شود. همچنین برآورد شده است که این رقم تا سال 2028 به 26.1 میلیارد دلار برسد. ترکیه در سال 2021، بیش از 3 میلیارد دلار از ارزش بازار را از آن خود کرد؛ به عبارت دیگر این کشور در سال میلادی گذشته، بیش از 25 درصد بازار را در اختیار داشت.

• خودکفایی بودجه نظامی

جالب آنکه ترکیه به اوکراین، پهپاد صادر کرده است و روسیه در جنگ اخیر توانسته این پهپادها را سرنگون کند. در مقابل اما خود روسیه، به دنبال خرید پهپاد ایرانی است. این نشان می‌دهد که ما می‌توانیم تا سال 2028 به جایگاه ترکیه در بازار جهانی برسیم. اگر این هدف محقق شود، عملاً ایران یک بازار بالای 6 میلیارد دلاری در سال، فقط برای پهپاد خواهد داشت؛ چیزی معادل صادرات غیر نفتی 8 ماه از سال به کشور عراق. بنابراین پهپاد ایرانی ثابت کرده است که اقتصاد ما توان تولید کالاهای با کیفیت بالا را دارد. همچنین ثابت کرده است که ما می‌توانیم از طریق صادرات تسلیحات با تکنولوژی بالا، نیاز مالی تامین امنیت را فراهم کنیم و در سال‌های آتی، وابستگی بودجه‌ی نظامی به نفت از این هم کمتر خواهد شد؛ به عبارت دیگر بخش نظامی کشور می‌تواند به لحاظ مالی، به مرز خودکفایی برسد.