چرا ترکیه و اعراب با جنگ آمریکا علیه ایران همراهی نمی‌کنند؟

طی چند ماه گذشته ارتش آمریکا نیروی هوایی قابل توجهی را در غرب آسیا گردآوری کرده است که بنا به گزارش‌ها می‌تواند نشانه‌ای از احتمال جنگ و درگیری واشنگتن علیه تهران باشد. دیپلماسی بین تهران – واشنگتن اگرچه همچنان جریان دارد، اما همزمان تهدیدات لفظی ترامپ علیه ایران نیز ادامه دارد و تهران هشدار داده است که در صورت هرگونه تجاوز پاسخ سختی خواهد داد.

با این حال، رهبران کشورهای منطقه از جمله قطر، عربستان و ترکیه در چند هفته گذشته بشترین تحرکات دیپلماتیک را برای جلوگیری از وقوع یک جنگ جدید در منطقه بکار گرفته‌اند و حتی رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه به صراحت اعلام کرده است که با هرگونه عملیات نظامی آمریکا علیه ایران به شدت مخالف است.

همین نگرانی‌ها و مخالفت‌ها با هرگونه جنگ علیه ایران را در رویکردهای رهبران مصر، کویت، عراق، پاکستان و حتی اردن به عنوان یکی از نزدیک‌ترین متحدان غرب می‌توان دید و مشخص است که در منطقه به استثنای تل آویو تقریبا هیچکدام از کشورها موافق جنگ و عملیات نظامی آمریکا علیه ایران نیست.

رهبران عربی در سردرگمی

مقامات و دیپلمات‌های کشورهای عربی اذعان کرده‌اند که اگرچه افزایش حضور نظامی ایالات متحده در منطقه نشان‌دهنده احتمال جنگ است، اما آنها هنوز در مورد هدف واشنگتن چیزی نمی‌دانند. در واقع کشورهای عربی نمی‌دانند که عملیات نظامی آمریکا علیه ایران چه سرنوشتی را برای منطقه رقم خواهد زد و هدف واقعی ترامپ از حمله احتمالی علیه ایران چیست؟ عدم شفافیت ترامپ در مورد مقیاس و هدف هرگونه گزینه نظامی، ترس‌های منطقه‌ای در مورد پیامدهای یک حمله نظامی بالقوه را بیشتر افزایش داده است.

اعراب دچار سردرگمی هستند که آیا واقعا ترامپ بدنبال مهار توان هسته‌ای ایران است یا سرنگونی نظام سیاسی؟ از این رو چنین ابهامی باعث سردرگمی رهبران عرب و ترکیه در منطقه شده و این کشورها بارها مخالفت صریح خود با هرگونه اقدام نظامی علیه ایران را اعلام کرده‌اند.

به گفته کارشناسان عربی، تغییر رژیم از طریق جنگ، بسیار خطرناک است و هیچ اپوزیسیون سازمان‌یافته، سراسری، مردمی و معتبری در ایران وجود ندارد.

پیامدهای جنگ علیه کشورهای بزرگی مانند ایران شامل وضعیت خطرناکی در منطقه به دلیل احتمال تکثیر گروه‌های مسلح یا سرایت بحران منطقه‌ای و بسیار فراتر از آن چیزی خواهد بود که خاورمیانه در نتیجه درگیری در عراق، سوریه یا یمن تجربه کرده است و ترکیب جمعیتی ایران، با اقوام مختلف نگرانی‌ها را از آینده هرگونه جنگی دو چندان می‌کند. لذا کشورهای منطقه نمی‌خواهند شاهد بی ثبات شدن اوضاع در داخل ایران باشند.

ترس از پاسخ سخت ایران

رهبران کشورهای عربی خلیج فارس نگران پاسخ و انتقام ایران در صورت وقوع جنگ هستند و هم عربستان سعودی و هم امارات متحده عربی اعلام کرده‌اند که در هیچ حمله‌ای به ایران نقشی نخواهند داشت. بویژه آن که آمریکا  تقریبا در همه کشورهای عربی منطقه دارای پایگاه نظامی است و ایران نیز به صراحت تاکید کرده که در صورت حمله آمریکا، پایگاه‌‍های  نظامی این کشور در منطقه را هدف قرار خواهد داد.

«استیون ای. کوک»، پژوهشگر مطالعات خاورمیانه و آفریقا در شورای روابط خارجی درباره نگرانی اعراب از جنگ علیه ایران معتقد است که با وجود افزایش آشکار تحرکات نظامی ایالات متحده در پایگاه‌ها و تأسیسات کشورهای عربی خلیج فارس، اما هیچ گونه آمادگی نظامی قابل توجهی در خود کشورهای بحرین، کویت، قطر، عربستان سعودی یا امارات متحده عربی وجود ندارد.

از سوی دیگر نیروهای مقاومت در منطقه مانند انصارالله یمن و نیروهای مختلف عراقی یا لبنانی در صورت بروز خصومت علیه ایران ممکن است نیروهای آمریکایی و یا پایگاه‌های ایالات متحده در منطقه را هدف قرار دهند. بین سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۳ نفوذ ایران در سراسر منطقه افزایش یافت و پس از حمله آمریکا در سال ۲۰۰۳ به عراق، بغداد به طور فزاینده‌ای تحت نفوذ تهران قرار گرفت. ایران همچنین نفوذ قابل توجهی در جامعه لبنان از طریق حزب‌الله دارد و تحولات یمن شاهد تعمیق نفوذ ایران در صنعا از طریق هم پیمانی انصارالله با تهران است. بنابراین، ایران شبکه قدرتمندی از متحدان دولتی و غیردولتی را در سراسر منطقه ایجاد کرده است که در رویکردهای منطقه‌ای و بین‌المللی همسویی تمام عیاری با تهران دارند.

حمله ویرانگر موشکی و پهپادی به تأسیسات پتروشیمی آرامکو عربستان سعودی در سال ۲۰۱۹ که به انصارالله یمن نسبت داده شد، به سعودی‌ها نشان داد که چقدر در برابر موشک‌های ایران آسیب‌پذیر هستند.

همچنین پاسخ موشکی ایران به تجاوز آمریکا در جریان جنگ 12 روزه و هدف قرار دادن پایگاه العدید قطر نشان داد که تهران در پاسخ و هدف قرار دادن پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه هم توانایی لازم و هم جدیت کافی را دارد، همان گونه که پیشتر در پاسخ به ترور و شهادت سردار سلیمانی، تهران حمله موشکی قدرتمندی را علیه پایگاه آمریکایی عین الاسد در عراق انجام داد. حمله‌‍ای که به اعتراف ترامپ به آسیب‌های مغزی متعدد نظامیان آمریکایی منجر شد. لذا این که گزینه نظامی ایران علیه پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه روی میز قرار دارد، بزرگترین علت ترس و نگرانی کشورهای میزبان نظامیان آمریکایی در منطقه از هرگونه حمله واشنگتن علیه ایران است.

تغییر درک اعراب از تهدیدات در منطقه

پس از عملیات طوفان الاقصی 2023 مقاومت فلسطین علیه رژیم صهیونیستی و آغاز جنگ 2 ساله اسرائیل علیه غزه، برای رهبران خاورمیانه، تهدیدها تغییر کرده‌ و اکنون بزرگترین خطر برای کشورهای منطقه توسعه‌طلبی و تجاوز و هرج و مرج ناشی از اقدامات صهیونیست‌هاست. حمله رژیم صهیونیستی به دوحه پایتخت قطر نشان دهنده تمایل تل آویو به نقض تفاهمات رایج در مورد امنیت منطقه‌ای است و این امر، برداشت کشورهای خلیج فارس از تهدید اسرائیل را تقویت کرد. 

در اواخر سال ۲۰۱۸، در دوره اول ریاست جمهوری ترامپ، ایالات متحده تلاش کرد تا اتحاد استراتژیک خاورمیانه  را که معمولاً با نام ناتوی عربی شناخته می‌شود، به عنوان سدی در برابر ایران، که از شش کشور خلیج فارس به علاوه مصر و اردن تشکیل شده بود، ایجاد کند، اما در شرایط پس از ۷ اکتبر، اعراب به شدت در مقابل جنگ علیه ایران مقاومت می‌کنند، چون کشورهای عربی نگران برهم خوردن توازن و تعادل قدرت در منطقه به نفع تل آویو هستند و از این رو از عملیات نظامی علیه ایران حمایت نمی‌کنند. رهبران منطقه به طور گسترده معتقدند که حذف جمهوری اسلامی ایران از منطقه، اسرائیل را جسورتر می‌کند و این وضعیت یک خطر موجودیتی برای سایر کشورهای عربی خواهد بود. از این رو، کشورهای عربی بیش از هرچیز به تل آویو به عنوان یک تهدید نگاه می‌کنند و در حالی که تل آویو برای گزینه نظامی علیه ایران در حال لابی در واشنگتن است، اعراب خواستار توقف هرگونه اقدام نظامی علیه ایران هستند.