سعدحریری به میدان سیاسی لبنان باز می گردد؟

به مانند هر سال، در سالگرد ترور رفیق حریری، نخست وزیر پیشین لبنان، سعد، فرزند و نخست وزیر پیشین به بیروت بازگشته است. با این حال، امسال سعدحریری در جریان مراسم سالگرد پدرش، سخنان مهمی ایراد کرده است. این در حالی است که سال‌هاست حضور حریری در زندگی سیاسی لبنان کم رنگ شده است و سخنان سعدحریری در مراسم سالگرد پدرش در بیروت باعث شده تا برخی این سخنان را به منزله بازگشت او به میدان سیاسی لبنان ارزیابی کنند.

از طرف دیگر سفر سعد حریری به بیروت در آستانه انتخابات پارلمانی لبنان انجام گرفته و همین موضوع گمانه‌زنی‌هایی در مورد اینکه آیا او قصد بازگشت به صحنه سیاسی لبنان را دارد، مطرح می‌کند. در ارتباط با بازگشت حریری به صحنه سیاسی لبنان نظرات گوناگونی وجود دارد و برخی منابع لبنانی با دیده تردید به بازگشت حریری به سیاست لبنان نگاه کرده‌اند.

سعدحریری، پرتاب به میدان سیاست پس از قتل پدر

سعد حریری پس از مرگ پدرش به خط مقدم سیاست لبنان پرتاب شد و در کنار ولید جنبلاط، رهبر حزب سوسیالیست ترقی‌خواه، و سمیر جعجع، رئیس حزب نیروهای لبنانی، ائتلاف ۱۴ مارس را تشکیل داد. حریری در انتخابات ۲۰۰۵ به عنوان نماینده حوزه انتخابیه اول بیروت - همان کرسی که قبلاً در اختیار پدرش بود - به پارلمان راه یافت و بزرگترین بلوک پارلمانی را در آن انتخابات به دست آورد. او در سال ۲۰۰۹، زمانی که ائتلاف ۱۴ مارس دوباره اکثریت پارلمانی را به دست آورد، دوباره انتخاب شد. این ائتلاف، دولت سوریه را به دست داشتن در ترور رفیق حریری متهم کرد و سلسله تظاهرات گسترده‌ای را که به انقلاب سرو معروف شد، سازماندهی کرد و خواستار خروج نیروهای سوریه از لبنان و تشکیل دادگاه بین‌المللی برای محاکمه مسئولان این ترور شد.

حریری با سازمان‌های تجاری بین‌المللی و مؤسسات مالی سعودی مرتبط است و مالک تلویزیون المستقبل، یک رسانه لبنانی است که با جنبش سیاسی او همسو است. تلویزیونی که از سال 2019 تعطیل شد و باردیگر به صورت مجازی اطلاع رسانی خود را از سال 2024 آغاز کرد.

وتوی ریاض روی حریری

 لبنانی‌های زیادی معتقدند که سعدحریری همچنان امکان بازگشت به صحنه سیاسی لبنان را ندارد، چون او هنوز هم از سوی ریاض با محدودیت روبرست. تلویزیون الجدید لبنان با انتقاد از ادامه روند مداخله آمیز ریاض در امور بیروت نوشته است که سعد خارج از معادله سیاسی لبنان قرار دارد، چون عربستان سعودی هنوز وتوی خود علیه او را لغو نکرده است و او قادر به فرار از سایه ریاض، چه از نظر شخصی و چه از نظر سیاسی در لبنان، نیست.

این رسانه لبنانی معتقد است که حریری هنوز نمی‌تواند به صحنه سیاسی لبنان بازگردد و تا زمانی که «وتوی ریاض» علیه او برداشته نشود و به طور جدی و مؤثر وارد زندگی سیاسی لبنان نشود، به رقابت‌های سیاسی باز نخواهد گشت.

طونی الخوری، نویسنده و تحلیلگر برجسته لبنانی هم در  وبسایت النشره گفته است که سعد حریری در طول دوره‌های نخست وزیری خود همواره به حمایت‌های عربستان متکی بود و زمانی که این حمایت‌ها قطع شد، حضور او در صحنه سیاسی لبنان عملاً غیرممکن شد و امروز هم او قادر به فرار از سایه عربستان، چه در سطح زندگی شخصی و چه در سطح سیاسی نیست.

تمایل به بازگشت

از سوی دیگر گزارش‌های دیگری نیز نشان می‌دهد که سعدحریری با درک محدودیت‌های فعلی از سوی عربستان، اما تمایل به ازسرگیری فعالیت سیاسی در لبنان دارد. «علاء موسی»، سفیر مصر در لبنان  که با سعدحریری در خانه او در بیروت دیدار کرده است، گفته است که «سعد حریری به عنوان رئیس‌ جنبش المستقبل، یک مؤلفه اساسی و مهم در عرصه سیاسی لبنان است و  تمایل به کار و حرکت در او وجود دارد، اما اینکه این تعامل چگونه انجام شود، به نخست‌وزیر حریری و جنبش المستقبل بستگی دارد.»

حریری در سال ۲۰۲۲ تصمیم گرفت از زندگی سیاسی کناره‌گیری کند و از شرکت در انتخابات همان سال خودداری کرد و تصمیم خود را در آن زمان با بی‌فایده بودن اقدام سیاسی با توجه به دخالت‌های خارجی در لبنان توجیه کرد . پیش از آن، او سه بار به عنوان نخست‌وزیر خدمت کرده بود. سعد حریری زمان کناره‌گیری از صحنه سیاسی لبنان در خارج از این کشور زندگی می‌کند و اطرافیان او حالا تلاش دارند تا باردیگر نام حریری به صحنه سیاسی لبنان بازگردانند. بها حریری، برادر بزرگتر سعد حریری با انتقاد از وضعیت فعلی سیاسی در لبنان در پلتفرم «X» نوشته است: «طبقه شکست‌خورده‌ای که قدرت را در دو دهه گذشته به ارث برده، موفق شده است لبنان را به گروگان تبدیل کند و مردم آن را در ورطه ورشکستگی، وابستگی و فساد سیستماتیک فرو ببرد. این طبقه حاکم، که گرفتار سلطه سلاح و غارت بودجه عمومی است، نه تنها پایه‌های کشور را ویران کرده، بلکه در پی شکستن اراده مردم و از بین بردن نقش رهبری لبنان در منطقه و جهان نیز بوده است.» بها حریری همچنین به بحران اجتماعی، سیاسی و اقتصادی لبنان اشاره داشت که در جریان اعتراضات اکتبر ۲۰۱۹، معروف به «انقلاب اکتبر»، آشکار شد. بحرانی که لبنان در حال حاضر سعی در بهبودی از آن دارد، ناشی از دهه‌ها رفتار نخبگان ثروتمند و بی‌توجهی آنها به مردم لبنان است.

موقعیت حساس لبنان

لبنان با فشارهای منطقه‌ای و داخلی فزاینده‌ای روبرو است. ناظران به فشار ایالات متحده بر جوزف عون، رئیس جمهور لبنان و نواف سلام، نخست وزیر، در کنار خشونت‌های جاری در جنوب لبنان که توسط اسرائیل انجام می‌شود، اشاره می‌کنند.

در این فضای پرآشوب، بازگشت حریری می‌تواند آینده سیاسی لبنان را متحول کند. حریری در مورد رابطه بین لبنان و کشورهای عربی گفته است که پروژه او «لبنان اول، یک لبنان، عربی، مستقل، آزاد و مستقل» است و تأکید کرد که جنبش المستقبل «پل‌هایی بین کشورهای عربی دارد.»

نخست‌وزیر پیشین لبنان همچنین ضمن تاکید برتداوم گفت‌وگوها با حزب‌الله در چارچوب دولت، تجاوزات اخیر اسرائیل به جنوب این کشور را «جنایت جنگی» توصیف کرد. مواضعی که به نظر می‌رسد حریری را به این درک رسانده که در صورت بازگشت به سیاست نمی‌تواند وزن و نفوذ زیاد حزب الله را نادیده بگیرد.

روز گذشته عبدالباری عطوان سردبیر روزنامه رأی الیوم، با اشاره به اینکه خبرهایی از دیدارهای محرمانه نمایندگان حزب الله و المستقبل دریافت کرده، نوشته بود که دو طرف بر سر هماهنگی مواضع در انتخابات پارلمانی آینده، به‌ویژه در حوزه‌های کلیدی بیروت، صیدا (زادگاه پدر الحریری) و البقاع به تفاهم رسیده‌اند. همچنین چند روز پیش این روزنامه، با پیش‌بینی بازگشت الحریری به سیاست به نقل از عماد سلامه، استاد علوم سیاسی نوشت که عربستان سعودی به دنبال رهبری قوی و سازمان‌یافته سنی در لبنان است و اگر الحریری بتواند خود را به این شکل معرفی کند، بازگشت او درجهت تامین منافع عربستان خواهد بود.