جهان در حال عبور از سایه آمریکا

تبیین:

گروه ۲۰ سازمان بین‌دولتی متشکل از ۱۹ کشور به‌همراه اتحادیه اروپا (EU) و اتحادیه آفریقا (AU) است. این گروه برای رسیدگی به مسائل عمده مرتبط با اقتصاد جهانی مانند ثبات مالی بین‌المللی، تغییرات اقلیمی و توسعه پایدار فعالیت می‌کند.مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا اعلام کرد که جهان در موضوعات مختلف می‌تواند بدون حضور ایالات متحده می‌تواند پیشرفت کند.او تأکید کرد که اجلاس سران گروه ۲۰ حتی بدون شرکت رسمی آمریکا نیز وزن و اهمیت خود را حفظ کرده است.در حقیقت، ایالات متحده آمریکا برای دهه‌ها، به‌عنوان قدرت بلامنازع جهان شناخته می‌شد؛ کشوری که نه‌تنها در عرصه نظامی و اقتصادی، بلکه در فرهنگ، فناوری و سیاست بین‌الملل نقش تعیین‌کننده‌ای داشت. اما تحولات دو دهه اخیر نشان می‌دهد که جهان در حال عبور از نظم آمریکامحور و ورود به مرحله‌ای جدید از چندقطبی شدن است.
نخستین نشانه‌های این تحول را می‌توان در تضعیف نقش آمریکا در نهادهای بین‌المللی مشاهده کرد. خروج واشنگتن از توافق اقلیمی پاریس، برجام، یونسکو و حتی تهدید به ترک سازمان جهانی بهداشت، اعتماد جهانی به رهبری آمریکا را خدشه‌دار کرد. این اقدامات نه‌تنها اعتبار اخلاقی آمریکا را کاهش داد، بلکه کشورها را به سمت راه‌حل‌های مستقل سوق داد.در همین حال، قدرت‌های نوظهور مانند چین و روسیه با تقویت همکاری‌های منطقه‌ای و ایجاد نهادهای موازی، در حال بازتعریف نظم جهانی هستند. چین با پروژه «کمربند و راه» و توسعه سیستم پرداخت «CIPS»، به دنبال کاهش وابستگی به دلار و سوئیفت است. روسیه نیز با ایجاد «SPFS» و نزدیکی به کشورهای آسیایی، در مسیر استقلال مالی و سیاسی گام برداشته است. در گزارش اخیر آسوشیتدپرس عنوان شده که یکی از بزرگ‌ترین و کلیدی‌ترین موضوعات بحث‌برانگیز در مذاکرات تجاری بین ایالات متحده و چین، امتناع پکن از اجرای درخواست واشنگتن برای توقف خرید نفت از ایران است.از سوی دیگر، اتحادیه اروپا نیز در مواردی مانند حفظ برجام، مقابله با تغییرات اقلیمی و تنظیم مقررات دیجیتال، مواضعی مستقل از آمریکا اتخاذ کرده است. فرانسه و آلمان بارها بر لزوم استقلال راهبردی اروپا تأکید کرده‌اند؛ که خود نشانه‌ای از شکاف در اتحاد سنتی غرب است.در حوزه فناوری، کشورهایی مانند چین، روسیه و ایران با توسعه اینترنت ملی، شبکه‌های اجتماعی بومی و زیرساخت‌های دیجیتال مستقل، در حال کاهش نفوذ شرکت‌های آمریکایی هستند. این روند، علاوه بر جنبه‌های امنیتی، نشان‌دهنده تلاش برای حفظ حاکمیت دیجیتال است.
در مجموع، جهان امروز دیگر آن جهان تک‌قطبی دهه ۹۰ میلادی نیست. کشورها با تقویت همکاری‌های منطقه‌ای، استقلال ارزی، و توسعه فناوری بومی، در حال ساختن نظمی هستند که در آن آمریکا تنها یکی از بازیگران است، نه بازیگر اصلی. این روند نه‌تنها نشانه‌ای از افول نسبی قدرت آمریکا، بلکه گواهی بر بلوغ سیاسی و اقتصادی سایر کشورهاست که می‌خواهند سرنوشت خود را در دستان خود بگیرند.

 محمد حکیمی