دیپلماسی در روسیه با ابتکار عمل ایران

سفر ۴ روزه دکتر ولایتی به روسیه و دیدار مهم او با ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه از مهمترین مسائلی است که در هفته‌ی گذشته رخ داد. اولین نکته این است که این سفر که دکتر ولایتی در آن پیام رهبری و نامه‌ی رئیس جمهور ایران را برای روسیه برده بود، نشانی از دیپلماسی فعال ایران اسلامی و استراتژی هوشمندانه ایران برای ایجاد دورانی جدید در روابط ایران و روسیه دارد.
تصمیمی مهم در بزنگاهی تاریخی
خبر سفر دکتر علی اکبر ولایتی به روسیه خبری بود که ناگهان در فضای سیاسی داخلی کشور و نیز عرصه‌ی بین المللی مطرح شد و سوالات فراوانی را برانگیخت. وقتی مشخص شد که در این سفر ۴ روزه دکتر ولایتی پیامی از رهبر معظم انقلاب و نامه‌ای از رئیس جمهور کشورمان را برای رئیس جمهور روسیه می‌برد، مساله بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت و ابعاد و اهمیت آن روشن‌تر شد.
باز کردن مسیر جدید در شرایط کنونی
نکته‌ی مهم سفر آقای ولایتی به روسیه باز کردن مسیر جدیدی در شرایط کنونی بود. پیام رهبری و نامه‌ی رئیس جمهور در شرایط کنونی به این معنا بود که ایران منتظر و معطل بازی اروپایی‌ها نشده است و به دنبال برنامه‌های خود برای رسیدن به اهداف خویش است و این اهداف اگر از سوی اروپا تامین نشود ایران گزینه‌هایی دیگر را نیز در دست دارد. با سفر دکتر ولایتی به روسیه و استقبال قابل توجه پوتین از فرستاده‌ی ایران مشخص شد که ایران اسلامی کاملا آگاهانه نسبت به مذاکره با سه کشور اروپایی عمل می‌کند و مسئولان عالی رتبه‌ی کشور گرفتار بازی اروپایی‌ها در همدستی با آمریکا نشده‌اند. در این شرایط مشخص می‌شود که ایران اسلامی دست بسته منتظر بسته‌ی پیشنهادی اروپایی‌ها ننشسته است و در حال انجام برنامه‌های خود و تهیه‌ی مقدمات برای مسیر جدید در تامین منافع مادی و اقتصادی خویش است.
دو هدف اصلی از این سفر
با توجه به آن‌چه ذکر شد دو هدف اصلی از سفر آقای ولایتی را می‌توان به شرح زیر معرفی کرد:
۱- مقابله با یکجانبه‌گرایی آمریکا
اولین هدف و نتیجه‌ی اصلی این سفر مشخص کردن راهبرد ایران در ایجاد محوری برای مقابله با یکجانبه گرایی آمریکا بوده است. ایران اسلامی در این سفر به پوتین پیشنهاد کرد که تشکیل محوری مشترک برای فعالیت هماهنگ می‌تواند مانعی موثر در مقابله با یکجانبه گرایی مسئولان آمریکایی باشد. این پیشنهاد یک پیشنهاد استراتژیک و یک راهبرد مهم است که می‌تواند تحولات منطقه بلکه تحولات جهانی را تحت تاثیر قرار دهد و از بازخورد‌های اولیه این سفر چنین به نظر می‌رسد که این پیشنهاد به خوبی مورد توجه مقامات روسی قرار گرفته است. به عبارت دیگر چنان که برخی صاحب‌نظران این حیطه بیان داشته‌اند سفر ولایتی به روسیه نشان از توان ایران در اقدام در جهت مقابله با یک‌جانبه گرایی آمریکا دارد. این موضوع نشان می‌دهد، هنگامی که غرب در حال فشار آوردن به جمهوری اسلامی ایران است و هر روز یک بهانه‌ای را برای وارد کردن فشار جدیدی علیه تهران دست و پا می‌کنند، در‌های آسیا به سهولت بر روی جمهوری اسلامی ایران باز است و با وجود تلاش آمریکا و متحدانش، تهران می‌تواند روابط خود را با آسیا که در آن کشور‌های قدرتمندی وجود دارد، به نقطه مهمی برساند، به طوری که امکان تهدیدات اقتصادی از نوع آنچه که این روز‌ها از سوی آمریکا شاهدیم، وجود نداشته باشد، بنابراین سفر دکتر ولایتی به روسیه گامی در راستای تامین این مهم به شمار می‌رود.
۲- فعال کردن بخش خارجی راهبرد اقتصاد مقاومتی ایران
مساله مهم دیگر این سفر که هم سطح با بخش اول است پیشنهاد‌ها و طرح‌های اقتصادی مطرح در این سفر بوده است. این پیشنهاد‌های مطرح شده در راستای فعال کردن بخش خارجی راهبرد اقتصاد مقاومتی ایران است. در بحث از اقتصاد مقاومتی بار‌ها و بار‌ها مطرح شده بود که اقتصاد مقاومتی به معنی انزوا نیست بلکه منظور آن است که در اقتصاد توان داخلی مورد تکیه اصلی قرار گیرد و استفاده از سرمایه‌ها و ارتباطات خارجی نیز در راستای شکوفایی داخل مورد توجه باشد. از این رو بود که رهبری معظم انقلاب نیز بار‌ها متذکرشدند که اقتصاد مقاومتی به معنی انزوا و مخالفت با دیپلماسی نیست. ایشان در تصریح به این امر در سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی نیز بر اهمیت مساله دیپلماسی تاکید کرده بودند و در بند‌های ۱۲ و ۱۳ این سیاست‌ها آورده بودند:
الف. - افزایش قدرت مقاومت و کاهش آسیب پذیری اقتصاد کشور از طریق:
- توسعه پیوند‌های راهبردی و گسترش همکاری و مشارکت با کشور‌های منطقه و جهان به ویژه همسایگان.
- استفاده از دیپلماسی در جهت حمایت از هدف‌های اقتصادی.
- استفاده از ظرفیت‌های سازمان‌های بین‌المللی و منطقه‌ای.
ب. - مقابله با ضربه پذیری درآمد حاصل از صادرات نفت و گاز از طریق:
- انتخاب مشتریان راهبردی.
- ایجاد تنوع در روش‌های فروش.
- مشارکت دادن بخش خصوصی در فروش.
- افزایش صادرات گاز.
- افزایش صادرات پتروشیمی.
- افزایش صادرات فرآورده‌های نفتی.
به این ترتیب سفر آقای ولایتی در حقیقت اقدامی در این جهت بود و گامی موثر در این راستا برداشته شد.
حاشیه سازی رسانه‌های دشمن و همراهی برخی در داخل
بر اساس آنچه ذکر شد، سفر دکتر ولایتی سفری راهبردی و عمدتا با سیاست‌های دیپلماسی اقتصادی به روسیه بود. اما باید خاطر نشان ساخت که برخی رسانه‌های خارجی و داخلی به تبعیت از رسانه‌های دشمن برای این سفر حاشیه‌هایی ساختند تا بتوانند در عرصه‌ی رسانه‌ای از نتایج این سفر برای ایران جلوگیری کنند. چنان که برخی کارشناسان متذکر شدند: «رسانه‌های غربی و صهیونیستی و... مخالف ایران به طور عمد و عمدتاً روی جنبه‌های غیراقتصادی سفر فرستاده ویژه رهبر مقام معظم انقلاب و رئیس‌جمهور تمرکز کردند و متأسفانه در ایران نیز... (برخی رسانه‌های داخلی)، به طور عمد یا سهو جنبه‌های اقتصادی سفر ولایتی را به حاشیه رانده و روی بحث‌های امنیتی و به خصوص بحث سوریه تمرکز کردند! کافی بود این رسانه‌ها به مواضع عمدتاً مشترک ما و روسیه در پرونده سوریه توجه می‌کردند تا دریابند «پرونده امنیتی سوریه» یک مشکل بین تهران و مسکو نیست تا برای حل و فصل آن نیازی به اعزام نماینده ویژه ایران به روسیه باشد. ایران و روسیه در پرونده امنیتی و سیاسی سوریه اختلاف عمده‌ای ندارند، البته همیشه در چنین مواردی روی جزئیات پرونده، دیدگاه‌ها الزاماً یکی نیستند؛ اما همه می‌دانند که از یک‌سو تهران و مسکو روی اصول و مهمات پرونده امنیتی و سیاسی سوریه کاملاً توافق دارند و از سوی دیگر تیم‌های سیاسی و امنیتی ایران در تماس نزدیک و دائمی با یکدیگر هستند و به طور مداوم روی جزئیات در حال تبادل آراء و توافق هستند. شبیه به همین حاشیه‌سازی می‌توان به دروغ‌هایی اشاره کرد که سفر ولایتی به روسیه را به سفر نتانیاهو به روسیه مربوط کرده بودند تا بتوانند به نوعی افکار عمومی را در این عرصه گمراه کنند. در همین راستا «روزنامه عبری زبان یسرائیل هیوم هم در گزارشی در رابطه با حضور مشاور رهبر معظم انقلاب اسلامی در امور بین الملل در مسکو و دیدار با پوتین نوشت: روز بعد از نشست با نتانیاهو، رئیس جمهور روسیه با ولایتی مشاور رهبر ایران دیدار کرد، این دیدار در سایه تحریم‌های سنگینی که ایالات متحده بر ایران وارد کرده انجام شده است و ظاهرا پوتین به دنبال گفتگو با همه طرف هاست.» این در حالی است که نخست وزیر رژیم صهیونیستی با اصرار بر مهم جلوه دادن سفر خود به روسیه تلاش کرده بود سفر خود را به ایران مرتبط کند و آن را در روابط ایران و روسیه موثر بداند، اما ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه با رد ادعا‌های بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی درباره سفرش به مسکو، گفت: او برای تماشای مسابقه فوتبال به این کشور سفر کرده است. یعنی علی‌رغم ادعای نتانیاهو درباره اینکه سفرش برای صحبت حول تلاش ایران برای تثبیت حضور نظامی در سوریه است، پوتین طی دیدار با او گفت: «خوشحالم که هنگام سفر خصوصی برای دیدن مسابقه جام جهانی فوتبال در مسکو، با شما دیدار می‌کنم».