افزایش کیفیت انتخابات با برنامه محوری

انتخابات یازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی دیروز برگزار شد و نتیجه نهایی سرنوشت ۲۹۰ کرسی مجلس آینده همین روز‌ها اعلام می‌شود. یکی از مسائل مهم و قابل‌توجه در این برهه، آسیب‌شناسی انتخابات از منظر کمی و کیفی و تلاش برای ارتقای نقاط مثبت و برطرف کردن نکات منفی و ضعف‌هاست. یکی از ضعف‌هایی که در اغلب انتخابات به چشم می‌خورد و قابل‌تأمل است، موضوع کیفیت رقابت افراد و جریانات سیاسی است. در گام دوم انقلاب اسلامی، باید سعی کرد کیفیت انتخابات را از منظر‌های گوناگون افزایش داد و در هر دوره در این زمینه حداقل یک گام به‌پیش برداشت. در حال حاضر متأسفانه اغلب رقابت‌ها در حد نام و تفاوت‌های ظاهری جریان‌های سیاسی است و در خوش‌بینانه‌ترین حالت، این رقابت به سطح شعار‌ها می‌رسد. افراد و جریانات بیشترین توان و وقت خود را صرف بستن و ارائه لیست‌ها می‌کنند و توقع دارند مردم نیز به آن‌ها رأی دهند. آنچه در این میان مغفول و جای آن خالی است، برنامه‌های دقیق و ریز درباره مسائل گوناگون کشور است. این ضعف، پیامد‌های خاص خود را به همراه دارد. برای سیاسیون منافعی دارد. وقتی برنامه‌ای وجود ندارد و ارائه نمی‌شود، معیار دقیق و مشخصی هم برای سنجش نیست. افراد و لیست‌ها به مجلس می‌روند، اما پس از یک سال یا چهار سال، آنان را چگونه باید مورد ارزیابی قرار داد؟ معیار و ملاک سنجش چیست؟ اگر برنامه مدون و شفاف وجود داشته باشد، نمایندگان مجلس –و سایر افراد منتخب نهادها- باید در قبال آن پاسخگو باشند و به مردم گزارش دهند چه مقدار از آن برنامه عملی شده و دلیل عملیاتی نشدن برخی بخش‌های برنامه آن‌ها چه بوده است. یک پیامد منفی دیگر، برنامه محور نبودن محتوای انتخابات و ظهور بداخلاقی‌های سیاسی است. اگر برنامه وجود داشته باشد، مردم برنامه‌ها را با هم مقایسه کرده و رأی دقیق‌تری می‌دهند و نامزد‌ها نیز نیازی برای تخریب یکدیگر ندارند.

در واقع در این شرایط برنامه‌ها با یکدیگر رقابت می‌کنند و خود را تبلیغ می‌کنند، اما در نبود برنامه، رقابت‌های تخریبی افزایش می‌یابد. افراد به رقبای خود برچسب می‌زنند و رقیب هراسی می‌کنند. این موضوع باعث می‌شود اغلب رأی‌دهندگان نه بر اساس منطق و فکر که بر اساس احساسات تحریک‌شده و عمدتاً غیرواقعی یا دستکاری‌شده، پای صندوق رأی بروند. رهبر معظم انقلاب اسلامی در مهرماه سال ۱۳۹۵ سیاست‌های کلی انتخابات را به رؤسای قوای سه‌گانه و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام ابلاغ کردند. متأسفانه این سیاست‌ها که ۱۸ بند دارد به دلایل مختلف تاکنون، عملیاتی نشده‌اند. عملیاتی کردن این سیاست‌ها و اجرای دقیق و نظارت بر آنها، اصلی‌ترین ابزار برای افزایش کیفیت انتخابات و برطرف کردن بسیاری از نقاط ضعف فعلی است. نهاد و جریان‌های سیاسی نباید با موضوع انتخابات و کیفیت آن، موسمی برخورد کنند. از امروز باید به فکر ارتقای انتخابات بعدی بود.