به مناسبت ۸ اسفند روز امور تربیتی؛

تبیین:

 هشتم اسفندماه سالروز تاسیس نهاد «امور تربیتی» در نظام تعلیم و تربیت است؛ نهادی ارزشمند و یادگار مدیریت شهیدان رجایی و باهنر در نظام آموزش و پرورش که بعدها با تغییر نام و ساختار، به «معاونت پرورشی» و «سازمان دانش‌آموزی» و امثال آن تبدیل شد.

همه ما کم و بیش، شیرین‌ترین خاطرات دوران مدرسه‌مان را مدیون فعالیت‌های فرهنگی، پرورشی و اردویی می‌دانیم؛ فعالیت‌هایی که هرکدام به نوعی شخصیت اجتماعی ما را شکل داده‌اند.

حالا سوال اینجاست که در دنیای امروز که با گسترش خیره‌کننده ابزارهای ارتباطی و فناورانه، مرزهای ارتباطی و فرهنگی بهم ریخته است، الزامات و بایدها و نبایدهای کار فرهنگی و تربیتی در مدارس و کانون‌های مساجد چیست تا جذابیت و تأثیر کافی داشته باشد؟

* توجه به زمان و مکان

رضا هاشمی بِنی کارشناس تعلیم و تربیت در این رابطه به مسئله «زمان» در تعلیم و تربیت اشاره کرده و می‌گوید: اولین و مهمترین دیدگاه این است که با توجه به زمان های گوناگون و مسائل زمانه، می توان گفت در برخی از موضوعات و مسائل، تعلیم و تربیت نسبی است. اگر در برخی اصول و مبانی ثابت تعلیم و تربیت عقیده بر این داشته باشیم که این اصول در همه دوران‌ها لازم و مفیدند، الزاما چنین است که در بیشتر مسائل، به علت رخداد مسائل نوین و مطرح شدن مشکلات، توقعات، انتظارات و نیازهای تازه، انسان ها به تعلیم و تربیت در این حیطه های جدید نیاز دارند. از این منظر می‌توان گفت که بسیاری از آموزش ها و پرورش های یک مقطع خاص زمانی، پاسخگوی مقطع دیگر نیست و نیاز به طرح مباحث جدید در مسائل مربوط به تعلیم و تربیت وجود دارد.

* مسئله تفاوت‌های فردی در تعلیم و تربیت

به گفته این کارشناس، تعلیم و تربیت غیر از عوامل زمان و مکان، به متغیر تفاوت های فردی نیز وابسته است. ویژگی‌های روحی و جسمی انسان ها منحصر به فرد است، یعنی در میان بیش از هفت میلیارد انسان در کره خاکی، حتی دو نفر عینا مثل هم نیستند. اگر سر انگشتان همه افراد با یکدیگر متفاوت است، می توان و باید پذیرفت که روحیات، خصائص و ظرفیت های آنها نیز همسان نیست. از این مسیر هم به تعلیم و تربیت متفاوت، بدیع و نو می‌رسیم، علی‌الخصوص اگر به تفاوت های بشر این نکته را هم اضافه کنیم که در فرهنگ دینی، آدمیان باید در مسیر الهی تربیت شوند.

* لحاظ ابعاد وجودی انسان و نیازسنجی

هاشمی همچنین معتقد است: برنامه عملیاتی و اجرایی در حیطه تعلیم و تربیت و کار مربیان پرورشی می‌تواند با نیازسنجی دقیق از مخاطب و نیازهای وی صورت پذیرد. نیازسنجی در سطحی محدود (مثلا مدرسه یا منطقه) توسط کارشناسان خبره آموزشی و تربیتی صورت می‌گیرد و فهرستی از نیازهای مخاطب (که دانش‌آموز دوره ابتدایی، راهنمایی و یا متوسطه است) حاصل می‌شود. یافتن انگیزه مخاطب از ارائه چنین نیازهایی همواره باید مدنظر کارشناس باشد. در بسیاری از موارد در اجرای برنامه‌های نیازسنجی، همواره دشواری‌های خاصی بسته به شرایط محیط و اوضاع فرهنگی و تفاوت ارزش‌ها بروز می‌کند که باید برای آنها چاره‌اندیشی کرد.  نویسنده: حامد حسین عسکری