مکانیسم ماشه

وزارت امور خارجه ایران امروز در بیانیه‌ای درباره خاتمه قطعنامه ۲۲۳۱ اعلام کرد: موضوع هسته‌ای ایران که تحت عنوان «منع اشاعه» در دستورکار شورای امنیت قرار داشته باید از فهرست موضوعات مورد بررسی این شورا خارج شود و با انقضای قطعنامه ۲۲۳۱، باید با برنامه هسته‌ای ایران مانند برنامه هسته‌ای هر کشور فاقد تسلیحات هسته‌ای عضو معاهده منع اشاعه رفتار شود.

با فعال شدن مکانیسم ماشه، این پرسش بنیادین در محافل اقتصادی و سیاسی مطرح می‌شود که آیا اقتصاد ایران، که سال‌ها زیر فشار کمپین فشار حداکثری ایالات متحده قرار داشته، در آستانه یک شوک جدید و ویرانگرتر قرار گرفته است؟ پاسخ منفی است. چرا؟

مکانیسم ماشه بار دیگر نام ایران را به صدر اخبار جهانی آورد؛ اقدامی که گرچه جو روانی در بازار ایجاد کرد اما تحلیلگران می‌گویند اقتصاد ایران پیش‌تر از این تحریم‌ها عبور کرده است و تفاوت چندانی رخ نخواهد داد.

بازگشت تحریم‌ها نه به دلیل نقض تعهدات ایران بلکه محصول فشارهای سیاسی و رقابت‌های ژئوپولیتیکی است که علاوه‌بر فقدان مشروعیت حقوقی، فضای دیپلماسی را تیره و بی‌اعتمادی به سیاستهای غرب را عمیق‌تر خواهد کرد.

مکانیسم ماشه از زمان خروج آمریکا از برجام در ۲۰۱۸ (تحت ریاست‌جمهوری ترامپ) به عنوان تهدیدی بالقوه علیه ایران مطرح شد. در سال‌های اخیر، اروپا (انگلیس، فرانسه، آلمان) چندین بار از فعال‌سازی آن سخن گفتند، اما تا ۲۰۲۵ از آن اجتناب کردند تا در ظاهر مذاکرات دیپلماتیک ادامه یابد. ایران نیز در پاسخ به تحریم‌های آمریکا، تعهدات خود را گام‌به‌گام کاهش داد، از جمله افزایش غنی‌سازی اورانیوم به ۶۰ درصد (نزدیک به سطح تسلیحاتی).

رئیس جمهور گفت:در صورت فعال شدن اسنپ‌بک، نوع تعامل ایران متناسب با وضعیت جدید تنظیم خواهد شد.

وال استریت ژورنال دریکی از تازه ترین گزارشهای خود مدعی شده دکتر سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه کشورمان پیشنهادی را به شرح زیر خطاب به تروییکای اروپایی ارائه نموده و در ازای آن خواستار توقف نهایی ساختن مکانیسم ماشه از سوی غرب شده است.طبق ادعای صورت گرفته، رقیق سازی ذخایر اورانیوم 60 درصدی ایران و تعیین مدالیته ای جدید با آژانس بین المللی انرژی اتمی ( که اخیرا محقق شد ) ،پیش شرط عدم بازگشت نهایی و عملیاتی تحریمهای ضد ایرانی و ابطال قطعنامه 2231 شورای امنیت سازمان ملل متحد و نهایتا حرکت به سوی توافقی جدید میان طرفین محسوب می شود. وال استریت ژورنال و دیگر منابع غربی این پیشنهادات را غیرقابل قبول! و زیاده خواهانه دانسته و متعاقبا از موضع سرسختانه تروییکای اروپایی در استمرار تقابل با تهران و نهایی ساختن مکانیسم ماشه خبر داده اند.فارغ از صحت یا سقم موارد مطروحه در پیشنهاد ایران به غرب، لازم است به دو نکته اساسی در این خصوص اشاره کنیم:

شورای امنیت سازمان ملل قطعنامه‌ای را که خواستار لغو دائمی تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران بود با ۹ رای مخالف رد کرد. بریتانیا، فرانسه، ایالات متحده، سیرالئون، اسلوونی، دانمارک، یونان، پاناما و سومالی به این قطعنامه رای مخالف دادند.

نشست شورای امنیت برای رای‌گیری درباره قطعنامه تمدید لغو تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران برگزار شد و تصویب این قطعنامه به سبب رای منفی از سوی کشورهای غربی ناقض توافق هسته‌ای (برجام) با شکست مواجه شد.

وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران در گفت‌‌وگوی تلفنی با مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای از تسلط فضای سیاسی بر نشست شورای حکام آژانس انتقاد کرد.

نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران نزد سازمان ملل متحد، در نشست شورای امنیت درباره «اجرای قطعنامه ۲۲۳۱ (۲۰۱۵)» تاکید کرد:‌مسئولیت پیامدهای وخیم اقدام شورای امنیت به طور کامل بر عهده آمریکا و تروئیکا است که اتهامات ساختگی علیه ایران تراشیدند.

وزارت خارجه کشورمان اعلام کرد: اقدام مخرب سه کشور اروپایی برای بازگرداندن قطعنامه‌های لغوشده شورای امنیت در حالی صورت می‌گیرد که تأسیسات هسته‌ای تحت پادمان ایران مورد حملات غیرقانونی رژیم صهیونیستی و آمریکا قرار گرفته و آسیب دیده‌اند.

دیپلمات‌های عالی رتبه ایران و فرانسه در گفت‌وگویی تلفنی، درباره مسائل مرتبط با اسنپ‌بک و همچنین موضوعات کنسولی رایزنی کردند.

وزیر امور خارجه در خصوص آخرین وضعیت مذاکرات ایران با طرف‌های اروپایی و آمریکایی خاطرنشان کرد ما آماده مذاکره با اروپایی‌ها و آمریکا بر اساس احترام و منافع متقابل هستیم.

سخنگوی هیئت رئیسه مجلس شورای اسلامی از پاسخ حتمی ایران به اقدامات اروپا خبر داد و گفت: در این موضوع، چه اصلاح‌طلب و چه اصولگرا و دیگر جریان‌های سیاسی حاضر در مجلس، متفق‌النظر هستند که پاسخ ایران باید قاطع، متقابل و پشیمان‌کننده باشد.

ماجرای اخیر اسنپ‌بک و بازگشت احتمالی تحریم‌های شورای امنیت، در فضای رسانه‌ای دشمنان و بویژه رژیم صهیونیستی به‌گونه‌ای بازنمایی شده که گویا تغییری بنیادین در شرایط ایران ایجاد خواهد کرد.

جمهوری اسلامی ایران آنتی‌تز مکانیسم ماشه را چه در سطح تقنینی و چه در سطح عملیاتی کشف کرده و همین مسئله قطعاً به مذاق اروپاییان چندان خوش نیامده است.

ده سال پس از تصویب توافق هسته‌ای ایران (که به‌طور رسمی «برنامه جامع اقدام مشترک» یا برجام نامیده می‌شود)، طرف‌های توافق در آستانه یک تصمیم سرنوشت‌ساز قرار گرفته‌اند. طبق این توافق، سازوکار «اسنپ‌بک» (بازگشت خودکار تحریم‌ها) که به طرف‌ها اجازه می‌دهد تحریم‌های تعلیق‌شده ذیل برجام را دوباره برقرار کنند، در تاریخ ۱۸ اکتبر (معروف به «روز پایان») منقضی خواهد شد. با توجه به اینکه برجام عملاً فروپاشیده است، سه کشور اروپایی عضو توافق (E3 متشکل از فرانسه، آلمان و بریتانیا) اعلام کرده‌اند که برای حفظ توانایی خود در بازگرداندن تحریم‌ها، ماشه اسنپ‌بک را خواهند کشید، مگر آنکه گام‌های معناداری برای بازگرداندن محدودیت‌ها و نظارت بر برنامه هسته‌ای ایران برداشته شود. آنان هشدار داده‌اند که مگر ایران امتیازات مهمی ارائه دهد، تا پایان هفته آخر ماه اوت روند چندمرحله‌ای اسنپ‌بک را آغاز خواهند کرد. تماس‌های دیپلماتیک میان ایران و سه کشور اروپایی ادامه دارد، اما به نظر می‌رسد پیشرفت اندکی داشته است.