لزوم فرهنگ امر به معروف و نهی از منکر در جامعه

 مهم‌ترین راهکار‌های گسترش فرهنگ امر به معروف و نهی از منکر اعتلای سطح بینش اجتماعی است که حوزه گسترد‌های دارد. امر به معروف و نهی از منکر آثار و برکات فراوان معنوی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و ... دارد که از نظر معنوی نجات از قهر خدا و بهره‌برداری از الطاف خداست و از نظر اقتصادی این است که کسب‌ها حلال شده، عمران و آبادانی در جامعه شکل می‌گیرد و فرهنگ کار ترویج و نهادینه می‌شود و در بعد سیاسی نیز بصیرت و بینش سیاسی جامعه ارتقا پیدا می‌کند.
آگاهی‌بخشی و بالا بردن سطح معرفت عمومی جامعه در زمینه اهمیت و اجرای این فریضه الهی، یکی از عوامل مؤثر در تحقق این دستور الهی است که جایگاه والایی دارد. چنانچه خداوند متعال اجرای امر به معروف و نهی از منکر را از صفات مردان و زنان مؤمن و نیز موجب نزول رحمت خداوند و عین اطاعت حق می‌داند. (توبه: ۷۱) خداوند همچنین می‌فرماید:... مردم باید امر به معروف و نهی از منکر کنند... و آمرین به معروف و ناهیان از منکر سعادتمند و رستگارند. (آل عمران: ۱۰۴) توجه به نیاز‌های روانی انسان و نیازسنجی جامعه می‌تواند عامل مهمی در جهت افزایش آگاهی‌های اجتماعی باشد. جامعه بشری با بهره‌گیری از حس جستوجوگری انسان، تمایل به خوبی‌ها و نیکی‌ها و فضایل و مسائل اخلاقی، عفت، راستی و صداقت و حسّ خداجویی به منزله نیاز فطری انسان و در نهایت با تحکیم ارتباط مؤثر با خداوند، می‌تواند به سعادت دنیوی و اخروی دست یابد.
ایجاد بستر‌های اجتماعی مناسب برای الگوپذیری نسل جوان نقش بسیار مهمی در ترویج فرهنگ امر به معروف و نهی از منکر در جامعه دارد. ارائه الگو و مسئله نقش‌پذیری از آن‌ها یکی از مسائل مهم در تربیت انسان است. معرفی الگو‌های خوب و شایسته به جوانان، اثبات پوچی الگو‌های نامناسب در حوزه اندیشه و رفتار اجتماعی، طرح الگو‌های زنده در هدایت نسل جوان و ایجاد روحیه احساس مسئولیت و توجه به معیار‌های اخلاقی و معنوی جامعه می‌تواند نقش ارزند‌های در هدایت جامعه به سوی آرمان‌های مطلوب انسانی باشد. به اعتراف روان‌شناسان تربیتی، ویژگی نقش‌پذیری جوان از جمله امتیازاتی است که می‌تواند خیلی زود او را تحت تأثیر قرار دهد و این حسّ والای تربیتی را امتناع کند. در متون اسلامی شواهد بسیاری بر پذیرش حقایق از سوی جوانان و اشتیاق و آمادگی آنان برای قبول ارزش‌های الهی وجود دارد که امام علی (ع) در این باره می‌فرمایند: «وَ اِنمَّا قَلبُ الحَدَثِ کَالاَرضِ الخَالِیَةِ مَا اُلقِیَ فِیهَا مِن شَیءٍ قَبِلتَهُ»؛ قلب جوان مانند زمین بِکر است، هر بذری که در آن بکاری، قبولش می‌کند.
مهم‌ترین نمود‌های فرهنگ اسلامی را می‌توان در فرهنگ شهادت، فرهنگ مقاومت، فرهنگ ظلم‌ستیزی، فرهنگ معنویت، فرهنگ عزت‌مندی و فرهنگ توانمندی علمی سراغ گرفت که همه این نمود‌ها از مصادیق معروف هستند. فرهنگ اسلامی نهادینه شدن احساس مسئولیت همگانی و به دنبال آن تحقق نظارت مردمی (نظارت غیر رسمی) جایگاهی ممتاز و بی‌بدیل دارد. احساس مسئولیت و نظارت هرچند کم و بیش در همه جوامع وجود دارد؛ اما در جوامع اسلامی، به دلایل فراوان می‌توان آن را با شدت، گستره و عمق بسیار بیشتری سراغ گرفت.
سخن آخر اینکه امر به معروف و نهی از منکر از قبیل: واجبات کفایی است و هدف آن این است که جامعه اسلامی همیشه بیدار و هوشیار بوده و مواظب اوضاع داخلی و خارجی باشند و ناظر اعمال و کردار مسئولان و یکدیگر بوده و در حقیقت چشم و گوش برای هم باشند و نگذارند از طرف دشمنان آگاه و دوستان نادان و ناآگاه با اعمال سلیقههایی، انحرافاتی در فکر و اندیشه و عمل در محیط اسلامی صورت گیرد و موجب تزلزل اعتقادات دینی و باور‌های الهی شوند.

علی اصغری‌کله‌سر