کاله؛ ققنوس ایرانی در اقتصاد عراق

شامگاه هفتم خرداد، خبری تأسف‌بار از کربلا منتشر شد. شعبه‌ای از کارخانه کاله در عراق، در آتش سوخت، یک کارگر ایرانی جان باخت، ۹۰% بخش لبنی کارخانه تخریب شد و بیش از ۸۰ میلیون دلار (معادل بیش از ۱۰۰۰ میلیارد تومان- بر اساس دلار ۱۳۰۰۰ تومان) خسارت به این کارخانه وارد شد. کاله تاکنون توانسته بود ۲۵% بازار لبنیات عراق را به انحصار خود درآورد. علاوه بر این، برند «کاله» به گواه گردشگران و زائرانِ ایرانیِ حاضر در عراق به یک نماد تبدیل شده بود؛ نمادِ حضور پررنگ اقتصاد ایران در بازار عراق؛ و این حضور دقیقاً اتفاقی است که مخالف و دشمن زیاد دارد.
اگرچه تولیدکننده‌های کوچک محلی نیز شاید از حضورِ کاله در بازار عراق، خوشحال نباشند، اما از این بازیگران جزءِ بازار عراق که بگذریم، کارخانه‌های بزرگِ عربستانی، اماراتی، کویتی، ترک و ... نیز دل‌خوشی از حضور ایران در بازار عراق ندارند. چراکه عراق بازاری بزرگ، بکر و سودآور است. تا حدی که سلیمانی، مدیرعامل کارخانه‌ی کاله در گفت‌و‌گو با خبرگزاری تسنیم، چشم‌انداز بازار عراق را «عالی» ارزیابی کرده است و باوجود آسیبی که به کارخانه‌ی کاله در عراق وارد شده، اعلام کرده که اجازه نمی‌دهد ۲۵% بازار عراق که اکنون در اختیار کاله است، از دست برود. راهکار شرکت کاله برای حفظ بازار نیز این است که تا بازسازی مجدد کارخانه، کالای موردنیاز بازار عراق را از ایران، صادر کنند.
این حساسیت و اهمیت بازار عراق و همچنین وجود رقبای عربستانی و کویتی باعث شده بود تا از همان زمان‌های آغازینِ آتش‌سوزی برخی گمانه‌زنی‌ها به این سمت سوق پیدا کنند که این آتش‌سوزی عمدی بوده است. حتی کارخانه‌ی کاله نیز در بیانیه‌ای که در این مورد صادر کرد، به نقل از منابع آگاه، عمدی بودنِ آتش‌سوزی را محتمل دانست و اعلام کرد که این موضوع از سوی مراجع ذی‌صلاح در دست پیگیری است. بعدتر نیز مدیرعامل کارخانه، آتش‌سوزی را ۱۰۰% عمدی دانست و توضیحات بیشتر در این مورد را به آینده موکول کرد؛ بنابراین احتمال اینکه عربستان و کویت در آتش زدنِ نماد اقتصاد ایران در عراق، نقش داشته باشند، کم نیست.
حتی اگر خودِ آن‌ها مستقیماً در این آتش‌سوزی نقش نداشته باشند، شادی رسانه‌های عربستانی و کویتی از این ماجرا حاکی از آن است که از این اتفاق و اتفاقات مشابه خوششان می‌آید. همین‌هفته‌ی گذشته بود که تنها مخالف ملک سلمان در نشست سران کشور‌های عرب در عربستان، برهم صالح (نخست‌وزیر عراق) بود. وی با تأکید بر «اسلامی» بودنِ ایران، امنیت ایران را امنیت سایر کشور‌های اسلامی دانست و از مرز مشترک، تاریخ مشترک و منافع مشترک عراق و ایران سخن به میان آورد. این‌ها نشانه‌های خوبی برای ایران – آن‌هم در شرایط تحریم کنونی- است. ایران اکنون ۵ برابر بیشتر از صادراتی که به همه‌ی ۲۷ کشور اروپایی دارد، به عراق صادرات غیرنفتی دارد. این یعنی عراق یکی از مهم‌ترین مجاری تنفسی اقتصاد ایران در شرایط تحریم است. علاوه بر این، بازار بزرگ این کشور می‌تواند یکی از عوامل رشد اقتصاد ایران، از طریق افزایش خالص صادرات کشور باشد؛ بنابراین اهمیت حضور تولیدکننده‌ی ایرانی در بازار عراق، برای اقتصاد ایران بسیار استراتژیک است و ایران نه‌تن‌ها نباید بازار فعلی خود در عراق را از دست بدهد، بلکه لازم است با برنامه‌ریزی دقیق صادراتی، تقویت بازاریابی بین‌الملل در کشور عراق و ایجاد یک شبکه‌ی توزیع قوی در عراق، حضور کالای ایرانی در بازار عراق را نیز توسعه بدهد؛ بنابراین از این منظر، از دست دادنِ ۱۰۰۰ میلیارد از بازار کاله در عراق، خسارت محض محسوب می‌شود و لازم است با حمایت مسئولان ذی‌ربط، نه‌تن‌ها این بازار حفظ شود، بلکه تقویت‌شده و توسعه نیز بیابد.
تحقق چشم‌انداز تجارت ۲۰ میلیارد دلاری با عراق که رؤسای جمهور دو کشور در دیدار خود بر آن تأکید کرده‌اند، به‌آسانی محقق نمی‌شود و باید کاله و کاله‌ها که گردان‌های رزم اقتصادی ایران هستند و علاوه بر اشتغال‌زایی، ارزآوری بالایی نیز برای کشور به همراه دارند، حمایت شوند. برای حمایت از کارخانه‌های ایرانی در عراق، تقویت نظام بیمه‌ای این کارخانه‌ها، رایزنی دیپلماتیک با کشور عراق برای پشتیبانی امنیتی قوی‌تر از کارخانه‌های ایرانی، حمایت فنی از متخصصان فعال در کارخانه‌های ایرانی و اعطای بورس‌های افزایش سطح بهره‌وری کارکنان، پشتیبانی در جهت ایجاد یک زنجیره‌ی قوی توزیع در کشور عراق و اقداماتی ازاین‌دست ضروری است.
البته در شرایط کنونی، حمایت مالی و لجستیک برای احیای هر چه زودتر کارخانه‌ی کاله در عراق و البته رایزنی برای حذف تعرفه‌ی گمرکی محصولات کاله در عراق – تا زمان بازسازی کارخانه- نیز خالی از لطف نیست. اگر کاله از تعرفه‌ی گمرکی معاف شود، طبعاً تا بازسازی کارخانه بهتر می‌تواند به عراق صادرات داشته و بازار خود را حفظ کند. امید آنکه با حمایت مؤثر وزارت اقتصاد و معاونت اقتصادی وزارت خارجه، این اتفاق تأسف‌بار منجر به کاهش حضور نه‌چندان رضایت‌بخش کالا‌های ایرانی در بازار عراق نشود. کارخانه‌ی ایرانی باید «ققنوس» بماند تا حتی اگر سوخت، از خاکسترش «ققنوسی» تازه‌نفس متولد شود.