حامد رحیم پور

ابراز تمایل آقای عراقچی نسبت به مذاکرات برای آنان که از مذاکرات آقای باقری مطلع هستند، واقعا عجیب است. ایشان حتما به خوبی از جریان مذاکرات سال ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ و امتیازات ردوبدل شده مطلع هستند که درنهایت به نتیجه نرسید و در آخرین لحظات آمریکا حاضر به توافق نشد. اما بازهم این تصور وجود دارد که با تغییر تیم مذاکره‌کننده ممکن است طرف مقابل علاقه‌مند به توافق بشود. حال این‎که اساسا به نفع آمریکاست که ایران را دقیقا در همین شرایط فریز نگه دارد. از طرفی می‌داند ایران به دلایل مختلف به سمت سلاح هسته‌ای نمی‌رود. ثانیا اسرائیل سعی دارد تا یک به یک دست‌های جبهه مقاومت را تضعیف یا نابود کند. ثالثا هدف اصلی آمریکا نسبت به «کلنگی کردن ایران» در همین وضعیت بدون مشکل اتفاق می‌افتد. در همین فرایند یکی از کارت‌های چین (یعنی ایران) کنترل می‌شود. با این توضیحات چرا باید برای توافق مذاکره کند؟ اتفاقا عاقلانه‌ترین کار برای آمریکایی‌ها مذاکره با ایران برای مذاکره است. یعنی تلف کردن وقت برای عبور از نقطه مهم انتخابات نوامبر؛ آیا آقایان عراقچی و ظریف متوجه هستند که دولت بایدن اساسا امکان به توافق رسیدن قبل از انتخابات را ندارد؟ درواقع دموکرات ها امکان فروش توافق به هیچ شکل ممکن به داخل را ندارند و اتفاقا ابزاری برای فشار ترامپ و گروه‌های صهیونیستی تولید می‌کنند. بعد از انتخابات هم که هنوز معلوم نیست چه کسی پشت میز نشسته اما قطعی است که هرکدام به قدرت برسند برای سال آخر برجام فشاری شدید به ایران خواهند آورد. حالا راه‌حل چیست؟ مذاکره نکنیم؟ خیر. باید مذاکره کنیم اما قبل از آن باید فهم کنیم مذاکره برای توافق حقوقی مثل برجام به هیچ درد ما نمی‌خورد و فهم کنیم نفع آمریکا در طولانی کردن مذاکرات است. بعد از آن باید ایده‌های مشخصی برای مجبورکردن آمریکا به توافق تولید کنیم. امروز مسیر اقتصاد سیاسی کشور همان چیزی است که آمریکا لازم دارد. حتی فروش نفت در میزان بالا به نفع آمریکا در قضیه‌ جنگ اوکراین است. لذا فروش نفت در شکلی دیگر (خارج از حیطه امنیتی آمریکا که توضیح مفصلی دارد) یا گرفتن چابهار از هند و دادن آن به چین یا بازکردن مسیر شرقی به سمت روس‌ها به جای مسیر غربی و ساختن هرچه سریع‎تر خط آهن شلمچه-بصره و... می‌تواند بخشی از این ایده‌ها باشد. سپس باید خواسته‌ها از مذاکرات با آمریکا هم مشخص باشد. یعنی به جای عبارت کلی و بی‌معنی «رفع تحریم‌ها» به دنبال انتفاع اقتصادی باشیم. باید طرح‌های واقعی و روی زمین و قراردادهای قابل اجرا با کشورهای ذیل آمریکا که هم سرمایه‌گذاری است و هم انتقال فناوری را به عنوان خواسته از آمریکا فهرست کنیم. این کار نیاز به ایده‌پردازی خارج از وزارت امورخارجه دارد. خلاصه این‎که لطفا ایده اشتباه «چون تحریم شدیم، از اقتصاد جهانی اخراج شدیم» را کنار بگذارید. موضوع برعکس است. چون در دوران اوباما و با آمدن نفت شل، امکان حذف نفت ما از بازار جهانی وجود داشت (و باید حذف می‌شد تا نفت شل آمریکا جای آن را در بازار بگیرد) ما تحریم شدیم. البته موضوعات سیاسی و ایدئولوژیک هم بسیار موثر بود و ترکیب این عناصر باهم به این وضعیت منجر شد. گزاره درست این است که «چون نقش سابق خودمان در اقتصاد بین‌الملل را از دست دادیم، توانستند ما را تحریم کنند. پس باید دوباره نقشی برای خودمان ایجاد کنیم.» نفع آمریکا قطعا در عدم ایجاد این نقش جدید برای ایران است.∎

تعامل آری سلطه خیر

مصطفی قربانی

مقام معظم رهبری در دیدار پیشکسوتان و فعالان دفاع مقدس و مقاومت با اشاره به اینکه دشمنی ابرقدرت‌ها با انقلاب مردمی بی‌نظیر ایران، به دلیل غیرقابل تحمل بودن تفکر نوین و پیام این انقلاب برای آن‌ها بود و به همین خاطر، منتظر فرصت حمله به ایران بودند، به اظهارات برخی در داخل کشور مبنی بر اینکه جمهوری اسلامی با همه دنیا بد و قهر است، اشاره کرده و فرمودند: «اگر مقصود آنها، قطع ارتباطات سیاسی و اقتصادی با دنیا است که به وضوح خلاف واقع است چراکه امروز با کشور‌هایی در ارتباط و تعامل هستیم که نیمی از مردم دنیا در آن کشور‌ها زندگی می‌کنند، اما اگر منظور از قهر بودن، مخالفت با نظم سیاسی نظام سلطه است، این حرف درست است و ما همچون اول انقلاب با نظام سلطه که امروز غربی‌ها و در رأس آن‌ها امریکا قرار دارد، صریحاً مخالف هستیم و این مخالفت را اعلام می‌کنیم.»
در تبیین این بخش از بیانات مقام معظم رهبری باید گفت که نوع نگاه و راهبرد جمهوری اسلامی ایران در برابر سایر کشور‌ها مبتنی بر «تعامل‌گرایی ضدنظام سلطه» است؛ بدین معنا که در عین تلاش برای تعامل سازنده با نظام بین‌الملل و استفاده از امکانات خارجی برای پیشرفت کشور، قواعد ظالمانه حاکم بر آن را نمی‌پذیرد و خواهان هویت‌طلبی اسلامی و برابری حقوقی و آزادی برای همه ملت‌ها، در چارچوب این نظام است. بنابراین، این گفتمان در عین دور ماندن از «انزواگرایی» و روی آوردن به «تعامل‌گرایی»، درصدد شالوده‌شکنی و واسازی نظم حاکم بوده و نسبت به هنجار‌های حاکم بر این نظم، ایستار «مقاومانه» دارد. براین اساس، تعامل‌گرایی ضد نظام سلطه، گفتمانی تعاملی - تقابلی (تهاجمی) است که با ارزیابی انتقادی نسبت به نظام بین‌الملل، تعامل با کشور‌های غیرمتخاصم و مشروع و تهاجم در مقابله با خصم را پی می‌گیرد. در چارچوب این گفتمان است که تعامل با ظلم‌ستیزی، سلطه‌ستیزی و مقاومت هم‌نشین می‌شود. درواقع، در این گفتمان، تعامل اصالت دارد، اما سلطه‌پذیری فاقد اصالت است و در مواردی که داعیه‌های سلطه‌گرانه وجود داشته باشد، هیچ اراده‌ای برای تسلیم وجود ندارد. 
نکته مهم در اینجا این است که گفتمان مذکور، استقلال را با پیشرفت، انقلابی‌گری و استکبارستیزی را با تعامل سازنده با دنیا در تضاد نمی‌بیند و از این جهت، این گفتمان، ترسیم‌گر راهی نوین در سیاست بین‌الملل و متفاوت از گفتمان‌ها و الگو‌هایی است که در آن‌ها به بهانه تعامل‌گرایی، مقاومت در برابر ظلم سردمداران نظام بین‌الملل را نادیده و استقلال خود را زیر پا می‌گذارند. 
واقعیت مسلم هم این است که جمهوری اسلامی واقعاً درصدد تعامل سازنده با دنیا به استثنای رژیم نامشروع صهیونیستی است و حتی در ارتباط با کشورهایی، چون امریکا، جمهوری اسلامی خواهان مدیریت و بلکه حذف مخاصمات با این کشور است، اما از ابتدای پیروزی انقلاب تا کنون، امریکا هیچ اراده‌ای برای تعامل متقابل و محترمانه با جمهوری اسلامی ایران نداشته است. شاهد مثال در این زمینه، بی‌اعتنایی امریکا به همه اقدامات اعتمادآفرین ایران در برابر امریکا است، از کمک به آزادی گروگان‌های غربی و امریکایی در لبنان تا کمک به امریکا در تشکیل دولت انتقالی افغانستان و تعلیق داوطلبانه فعالیت‌های هسته‌ای از سوی ایران و در نهایت، اجرای زودهنگام تعهدات برجامی از سوی ایران. بنابراین، جمهوری اسلامی در تنظیم روابط خارجی خود در مقام یک بازیگر عقلانی ظاهر می‌شود که همواره به تعامل توجه دارد، اما ضدسلطه و سلطه‌گری است. بنابراین، اگر قضایایی مانند رابطه با امریکا، به نتیجه نمی‌رسد، مقصر جمهوری اسلامی نیست، بلکه مقصر امریکا می‌باشد که با سلطه‌گری نه درصدد تعامل که درصدد تسلیم‌سازی جمهوری اسلامی در برابر خود است. اتفاقاً الگوی عملی امریکا در قبال جمهوری اسلامی در تعارض کامل با موازین بین‌المللی همچون رعایت احترام متقابل و ضرورت پایبندی به تعهدات است.

رکن روانی مذاکرات برجامی

محمد اسماعیلی

اکثر مقامات جمهوری اسلامی ایران که جهت برگزاری هفتاد‌و‌نهمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد به آمریکا سفر کرده‌اند، رسما نسبت به ضرورت آغاز دوباره مذاکرات برجام سخن به میان آورده و با اشتیاق فراوان، احیای برجام را مقدمه‌ای بر مذاکرات حول سایر موضوعات مورد مناقشه غرب با ایران عنوان کرده‌اند.

تکرار چندین‌باره چنین گزاره‌ای از سوی مقامات مختلف دولت کمتر از یک هفته، نمایانگر اشتیاق زایدالوصفی است که می‌تواند پیامد‌های غیرقابل‌جبرانی را برای کشور در عرصه بین‌المللی با خود به همراه بیاورد. این نوع نگرش، دستگاه محاسباتی غرب را به این باور می‌رساند که ایران فراتر از آنچه تصور می‌شود در شرایط بغرنج اقتصادی، تجاری، سیاسی و حتی نظامی به‌سر می‌برد و چنانچه مقامات رسمی دولت جو بایدن در ماه‌های پایانی عمر خود، تظاهر به بی‌توجهی نسبت به این درخواست را ادامه دهند، چند هدف میان‌مدت و بلندمدت را محقق خواهند ساخت؛ نخست آن‌که نسبت به درخواست‌های طرف ایرانی استراتژی سکوت و بی‌تفاوتی را در پیش گرفته و در مرحله بعد برای آغاز مذاکرات با طرف ایرانی، پیش‌شرط تعیین کنند. میل طرف ایرانی باعث خواهد شد که پیش‌شرط‌های حداکثری طرف مقابل پذیرفته شود چراکه به زعم آنها، امروز مذاکره با غرب و حل مناقشات، تنها خواسته یک جریان خاص در داخل ایران نیست و یک باور اجتماعی است. مذاکرات با چنین مقدمه‌ای، نقطه مطلوب طرف مقابل است چراکه ولع نسبت به اصل و نفس مذاکره، طبیعتا موضع ضعف را با خود به همراه دارد چراکه اصولا در چنین شرایطی «توافق به هر قیمتی» هدف است. موضع ضعف می‌تواند منجر به کسب امتیازات فراتر از حد تصور از مذاکره‌کنندگان ایرانی شود و تعهدات مالایطاق را به همراه داشته باشد؛ با این رویکرد حقوقی که «تعهدات کلی و مبهم (ذهنی)» به طرف ایرانی داده شود و «تعهدات عینی و منجز» اخذ شود. به‌زعم طرف مقابل، پذیرش مذاکرات با چنین مقیاس و کیفیتی می‌تواند مقدمه تحدید قدرت موشکی و منطقه‌ای نیز باشد؛ البته به شکلی متفاوت‌تر از گذشته. در شرایطی که طی هفته اخیر رژیم اسرائیل، اصول حقوق بین‌الملل نظیر احترام به تمامیت‌ارضی کشور‌ها و منع توسل به زور را با حمله به جنوب لبنان، بیش از گذشته زیر پا گذاشته، اظهار نیاز فراوان نسبت به احیای برجام، این تلقی را در دستگاه محاسباتی غرب ایجاد می‌کند که ایران در موضع ضعف بوده و می‌توان با اهرم فشار نظامی و تهدیدات برآمده از آن، ایران را علاوه بر برجام، به پای میز مذاکرات موشکی و منطقه‌ای نیز کشاند. «عدم نشان دادن اشتیاق به مذاکره» از اصول اولیه و بدیهی مذاکره آن هم در سطح بین‌المللی است که نقطه مقابل آن می‌تواند پی بردن طرف مورد مناقشه به ضعف و ناتوانی‌های احتمالی و تنگ‌تر کردن حلقه‌های فشاراقتصادی و سیاسی باشد. شکل‌گیری مذاکره و توافق با چنین رویکردی، قدرت چانه‌زنی را به حداقل ممکن کاهش، سایه جنگ فرضی را ایجاد، تحریم‌های بین‌المللی را توسعه و موجب از کف رفتن کارت‌های بازی می‌شود که هرکدام آنها به تنهایی می‌تواند سرنوشت یک مقاوله‌نامه یا توافق بین‌المللی را تغییر بدهد. در مذاکرات گذشته نیز طرف مقابل در مقابل شور و شعف فراگیر طرف ایرانی، به جای مذاکرات متوازن و اجرای تعهدات متناظر، «نیاز»‌هایی را به‌عنوان «امتیاز» جاگذاری کرد. 

چراغ سبز پزشکیان به صلح در نیویورک

امین جمشیدزاده

 موفقیت در حل مسئله نه تنها تابع نوع راهبرد تجزیه مسئله و عناصر آن است بلکه به نحوه بازنمایی مسئله نیز بستگی دارد. گاه بازنمایی گزاره‌ای سودمند است و بعضی وقت‌ها نیز بازنمایی دیداری یا تجسمی، کارآمدتر است. برای نمونه، مسأله زیر را در نظر بگیرید؛ یک روز صبح، درست هنگام طلوع آفتاب، راهبی راه افتاد که از کوه بالا برود. کوره راه باریکی به عرض تقریباً نیم متر مثل ماری بر تنه کوه می‌پیچید و به معبدی در قله کوه ختم می‌شد. راهب با سرعتی ناهمسان راه می‌رفت و بارها می‌ایستاد تا نفسی تازه کند. سرانجام اندکی مانده به غروب آفتاب به معبد رسید. چند روزی را در معبد گذراند؛ آنگاه یک روز هنگام طلوع آفتاب، از همان راهی که آمده بود، سفر خود را به پایین کوه آغاز کرد. باز هم با سرعت ناهمسانی راه می‌رفت و بارها سر راه توقف می‌کرد. البته در مقایسه با زمانی که از کوه بالا رفته بود، هنگام پایین آمدن به طور متوسط با سرعت بیشتری حرکت می‌کرد. حالا مخاطبان روزنامه پاسخ دهند در طول کوره را نقطه‌ای وجود دارد که راهب در رفت و برگشت خود، دقیقاً سر ساعت واحدی از روز از آنجا رد شده است.« مسلماً وقت معینی از روز به معنای- سر ساعت واحد- نتواند بود؛ به خاطر یکنواخت نبودن سرعت حرکت در هیچ شرایطی، در واقع زمان و مکان معینی مطرح نیست؛ فقط راهب دو بار از نقطه‌ای می‌گذرد و این نقطه نیز مسلماً ثابت نمی تواند باشد؛ رهبران جهان برای نخستین بار از زمان آغاز جنگ بین اسرائیل و نیروهای حماس در نوار غزه و شروع حملات هوایی مرگبار در لبنان؛ به نیویورک آمده‌اند، هیچ رویداد دیگری در سپهر سیاست جهان و عرصه سیاست بین‌الملل نمی‌توان آدرس داد و سراغ گرفت که به اندازه مجمع عمومی سازمان ملل متحد بتواند مقامات عالی رتبه دنیا را در طول یک هفته به یک محل بیاورد. در مجمع امسال سازمان ملل متحد که از ۲۴ تا ۳۰ سپتامبر « ۳ تا ۹ مهر ۱۴۰۳» در حال برگزاری است؛ ۷۶ نفر از سران حکومتی، ۴۲ رئیس دولت، چهار معاون رئیس جمهور، دو ولیعهد، ۹ معاون نخست وزیر، ۵۴ وزیر، ۱ معاون وزیر، ۶ نفر از رؤسای هیئت‌های دیگر سخنرانی کردند و یا تا ۹ مهر بقیه نیز به ایراد مواضع و دیدگاه‌های خویش خواهند پرداخت.

مسعود پزشکیان رئیس جمهوری ایران در نخستین حضور و اولین نطق خود در نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در اولین سال ریاست جمهوری اش گفت:« صلح و امنیت در جهان مستقر نخواهد شد، مگر اینکه حقوق همه انسان‌ها، جوامع و ملت‌ها در چارچوب عدالت و انصاف رعایت شود. پزشکیان عصر سه شنبه، به وقت شرق آمریکا در جریان سخنرانی خود در هفتاد و نهمین نشست سالانه مجمع عمومی سازمان ملل متحد پرسید« آیا علت جنگ و خونریزی که در دنیای امروز در جریان است، غیر از این است که متجاوزی به حقوق دیگران تجاوز کرده، حقوق ملتی را نادیده گرفته؛ تبعیض و نابرابری را اعمال کرده، گروهی را در ضعف و عقب ماندگی نگه داشته و حق و حقوق دیگران را نادیده انگاشته است، تا زمانی که بی‌عدالتی، ظلم، زیاده خواهی، فقر و جهل در منطقه حاکم باشد، جنگ و خونریزی ادامه خواهد داشت؛ پزشکیان با بیان اینکه مردم ایران در انتخاب او به« شعار محوری وفاق ملی» رأی دادند، گفت من قصد دارم بنیان‌هایی استوار برای ورود کشورم به عصر جدید و نقش آفرینی سازنده و مؤثر در نظام در حال ظهور جهانی پایه گذاری کنم؛ موانع و چالش‌ها را برطرف کنم و مناسبات کشورم را بر اساس ملزومات و واقعیت‌های دنیای امروز سازماندهی کنم؛ جامعه جهانی باید فوراً خشونت را متوقف کند و هرچه زودتر آتش بس دائمی برقرار شود و وحشی‌گری دیوانه وار اسرائیل در لبنان، پیش از آنکه منطقه و جهان را به آتش بکشاند، متوقف شود. پزشکیان با اشاره به تهدیداتی که ایران با آنها مواجه بوده است، گفت ما به تجربه آموخته‌ایم که تنها می‌توانیم به مردم و توانمندی‌های بومی خود متکی باشیم و ایران مصمم به تأمین و تضمین امنیت خود است و نه ایجاد ناامنی برای دیگران؛ خواهان صلح برای همه هستیم، ما خواستار صلح و امنیت پایدار برای مردم اوکراین و روسیه هستیم.
ایران ضمن مخالفت با جنگ و تأکید بر لزوم توقف سریع درگیری‌های نظامی در اوکراین، از هرگونه راه حل صلح‌آمیز حمایت می‌کند و این بحران تنها از طریق گفت و گو خاتمه پیدا می‌کند. رئیس جمهور ایران در سخنرانی خود خطاب به حاضران در نشست، گفت که به تاریخ معاصر منطقه نگاه کنید ایران، هرگز آغازگر هیچ جنگی نبوده و تنها در برابر تجاوز دیگران قهرمانانه از خود دفاع کرده و متجاوزان را پشیمان ساخته است؛ ایران، سرزمین هیچ ملتی را اشغال نکرده و چشم به منابع هیچ کشوری نداشته و بارها برای ایجاد صلح و ثبات پایدار در منطقه طرح‌های گوناگون به همسایگان و مجامع بین المللی پیشنهاد کرده است. دکتر مسعود پزشکیان که باسوادترین رئیس جمهور دنیا-فوق تخصص قلب و استاد تمام در رشته خویش- در ادوار گذشته تا مقطع کنونی« هفتاد و نهمین اجلاس سالانه مجمع عمومی سازمان ملل متحد» محسوب شده و بشمار می رود؛ در ادامه گفت که برای داشتن یک منطقه قوی باید به چند اصل توجه کرد؛ او گفت اول اینکه بپذیریم همسایه هستیم و به لطف همسایگی همواره در کنار هم باقی خواهیم ماند، حضور قدرت‌های خارجی در منطقه، موقتی و منشاء بی‌ثباتی است. پزشکیان با بیان اینکه برون سپاری امنیت به کشورهای فرامطقه‌ای به سود هیچ یک از کشورهای منطقه نیست، به دومین اصل اشاره کرد و گفت نظم جدید منطقه‌، باید فراگیر و به سود همه همسایگان باشد؛ نظمی که منافع تک تک کشورهای همسایه را تأمین نکند نمی‌تواند پایدار باشد؛ سومین اصلی که رئیس جمهور جدید ایران در این مورد به آن اشاره کرد این بود که کشورهای همسایه و برادر نباید منابع ارزشمند خود را در جهت رقابت‌های فرسایشی و مسابقه تسلیحاتی هدر دهند، منطقه ما از جنگ، تنش های فرقه ای، تروریسم، افراط گرایی، قاچاق مواد مخدر، کمبود آب، بحران پناهندگی و مداخلات خارجی رنج می برد؛ پزشکیان با اشاره به توافق برجام گفت که ایران و قدرت‌های جهانی با نگرش فرصت محور به برجام دست یافتند و ما در برابر شناسایی حقوق ایران و رفع تحریم‌ها، بالاترین سطح از نظارت‌ها در حوزه هسته‌ای را پذیرفتیم، اما خروج یک جانبه ترامپ از برجام؛ نشانگر دیدگاه تهدید محور در عرصه سیاسی و نگاه قدرت محور در عرصه اقتصادی بود؛ تحریم‌های یک جانبه مردم را هدف قرار داده و در پی نابودی بنیان‌های اقتصادی ایران است و هدف امنیتی‌سازی ایران است و نتیجه آن ناامنی همگان است؛ سیاست فشار حداکثری زمانی علیه ملت ایران به کار گرفته شد که ایران به گواهی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به تمامی تعهداتش در برجام پایبند بود.

رئیس جمهور ایران با این اوصاف گفت که تهران آماده تعامل با اعضای برجام است؛ البته اگر تعهدات برجامی به طور کامل و با حسن نیت اجرا شود، می‌توان در مورد دیگر مسائل هم وارد گفت و گو شد. رئیس جمهور ایران در بخش پایانی سخنان خود در هفتاد و نهمین نشست سالانه مجمع عمومی سازمان ملل متحد خطاب به همه دولت‌هایی که راهبردی- غیرسازنده- در قبال ایران در پیش گرفته‌اند؛ گفت« ما می‌توانیم از این محدودیت‌ها فراتر رویم و دوران جدیدی را آغاز کنیم؛ این دوران جدید با به رسمیت شناختن دغدغه‌های امنیتی ایران و همچنین کار مشترک بر سر مسائل مشترک شروع می‌شود و ایران آمادگی دارد برای ساختن دنیایی بهتر با قدرت‌های جهان و همسایگانش مراودات اقتصادی،اجتماعی، سیاسی و امنیتی مؤثر و از جایگاه برابر داشته باشد.

فاجعه طبس و خواست اجتماعی برای تغییر