اکسیر جوان‌گرایی و نخبه پروری از جنگ دیروز تا جنگ امروز

انقلاب اسلامی با پیروزی خود در سال ۵۷ بسیاری از معادلات رایج آن روزگار را به هم زد؛ انقلاب هم در شکل‌گیری و وقوع خود معادلات مرسوم و بعضا تحمیلی را تغییر داد و هم در تداوم و استمرار. چه بسا اگر قرار بود انقلاب‌اسلامی و نظام برآمده از دل آن، مانند بسیاری از نظام‌های سیاسی و فرهنگی دنیا خود را تابع قواعد تحمیلی قرار دهد، با توجه به پیام و محتوای انقلاب، شاید هیچ وقت نمی‌توانست رنگ پیشرفت و استقلال را ببیند و این آرزو، بر دل مردم، باقی می‌ماند. یکی از این اتفاقات نو، شکستن حلقه مدیریتی اشراف و زرسالاران در سطوح کلان کشور و باز کردن میدان برای توده‌های مستضعف و رنج‌کشیده بود و این تابوشکنی وقتی اثرگذارتر شد که میدان‌دار آن، جوانان انقلابی و پابرهنه‌ای شدند که شاید در ظاهر، بهره‌ای از مال و منال دنیا و طبقات ظاهری اجتماعی نداشتند، اما در ایمان و تعهد از یک طرف و خودباوری و تخصص از طرف دیگر، از بسیاری از آدم‌های سن و سال‌دار آن روز‌ها جلوتر بودند و آماده بودند تا راه‌های نرفته را به سرعت طی کنند و شیرینی میوه انقلاب را عملا در کام مردم بنشانند.
تحولی اساسی با جوانگرایی واقعی و نه شعاری
با کشف جوانان دانشگاهی، زبده و خوش‌فکر توسط رهبران نهضت اسلامی و به کار گماردن آن‌ها در مناصب ارشد و میانی، پیگیری اهداف انقلاب به ویژه در حوزه‌های عمران و آبادانی، فرهنگی و آموزشی سرعت گرفت و با شروع جنگ تحمیلی، این جوان‌گرایی و نخبه‌پروری وارد فاز جدیدی شد تا تهدید جنگ را به یک فرصت برای خلاقیت و حرکت رو به جلو قرار دهد؛ به طوری که بسیاری از فرماندهان ارشد جبهه‌ها در آن سال‌ها جوانان ۲۰ ساله تا حداکثر ۳۰ ساله بودند که به مدد ایمان، خودباوری و تفکر خلاق، در مدیریت جنگ با فرماندهان عالی‌رتبه و با سابقه ارتش‌های جهان برابری می‌کردند و حاصل فکر و توانایی آن‌ها در عملیات‌هایی مانند آزادی خرمشهر و فتح فاو، همچنان به عنوان یک مدل تحقیقی در دانشکده‌های نظامی جهان مطرح است.
مصداق حقیقی نخبگی در عرصه دفاع مقدس
سردار شهید «غلامحسین افشردی» که در جبهه‌ها و در فرهنگ دفاع مقدس به «حسن باقری» معروف بود، یکی از این جوانان نخبه، خودباور و متعهد بود که با بهره‌گیری از بستر فراهم شده توسط انقلاب اسلامی و تفکر حضرت امام (ره) مبنی بر اعتماد به جوانان، توانست توان خدادادی و نیز لیاقت‌های اکتسابی خود را در خدمت جبهه‌ها بیاورد تا ایستادن مقابل دشمن متجاوز، شدنی‌تر و مؤثرتر شود. این دانشجوی مذهبی و مبارز قبل از انقلاب، به روزنامه‌نگاری متعهد و تیزهوش در ماه‌های ابتدایی پس از انقلاب تبدیل شد و در مدتی کوتاه، دست تقدیر او را به فرمانده‌ای ارشد و نخبه در جبهه‌ها تبدیل کرد. خانواده و دوستان شهید باقری او را به مطالعه و تفکر عمیق می‌شناختند که معتقد بود، «رشد و پیشرفت در گروی مطالعه، تحقیق و آگاهی است»؛ از همین رو، به گفته خانواده‌اش بیش از ۵۰۰ جلد کتاب مطالعه کرده و در خانه جمع‌آوری کرده بود. همین روحیه تحقیقی او باعث شد تا وقتی که در سال ۵۴ و در رشته دامپروری دانشگاه ارومیه پذیرفته شد، محیط دانشگاه را هم به عرصه‌ای برای مبارزه اندیشمندانه و رساندن پیام امام خمینی (ره) به دانشجویان تبدیل کند و همین جدیت، باعث پرونده‌سازی و اخراج او از دانشگاه پس از یک سال و نیم تحصیل شد. اما این جوان مصمم و انقلابی از پا ننشست.
از خبرنگاری تا مدیریت ارشد در دفاع مقدس
با پیروزی انقلاب، فعالیت او در روزنامه جمهوری اسلامی به عنوان خبرنگار و عکاس - همزمان با قبولی در رشته حقوق دانشگاه تهران - و اصرارش بر پیگیری و رصد دقیق اخبار و اطلاعات و ارائه مطالب پخته و مفید به مخاطبان، باعث شد تا کم‌کم توان او در امور اطلاعاتی و برنامه‌ریزی برای خودش و دیگران آشکار شود و همین نکته، به نقطه اوج شکوفایی او تبدیل شد. غلامحسین افشردی با معرفی توسط حضرت آیت‌لله خامنه‌ای (به عنوان عضو ارشد حزب جمهوری اسلامی) به محسن رضایی فرمانده وقت اطلاعات سپاه، وارد این عرصه شد. روحیه خلاقیت و تابوشکنی شهید غلامحسین افشردی (با نام اطلاعاتی حسن باقری) و نبوغ او در عرصه اطلاعات و برنامه‌ریزی، باعث پایه‌گذاری واحد «اطلاعات و شناسایی» در سپاه و هوشمندتر شدن عملیات‌های رزمندگان شد؛ به‌طوری که تا پیش از آن، عملیات‌های محدود و معدود علیه دشمن متجاوز، به دلیل نداشتن اطلاعات کافی از موقعیت و امکانات دشمن عمدتا با ناکامی روبرو می‌شد، اما بعد از آن و با بهره‌گیری از عنصر «اطلاعات»، ورق به نفع جبهه خودی برگشت. فرماندهی قرارگاه فتح و در نهایت، جانشینی یگان زمینی سپاه پاسداران مهمترین مسئولیت‌های شهید باقری بود که تا لحظه شهادت در ۹ بهمن ۱۳۶۱ ادامه داشت. جالب است که شهادت این فرمانده جوان و نخبه ۲۷ ساله نیز، در هنگام شناسایی و برنامه‌ریزی فنی در منطقه عملیاتی والفجر مقدماتی رخ داد.
پیشرفت تنها در گرو جوانگرایی و نخبه پروری
نمونه‌هایی مانند سردار شهید حسن باقری در فرهنگ دفاع مقدس و انقلاب اسلامی کم نیستند و پس از جنگ تحمیلی نیز، پیشرفت‌های شگفت‌انگیز کشور در حوزه‌های حساس دانش هسته‌ای، سلول‌های بنیادی و هوافضا، با میدان دادن به همین جوانان دانشگاهی، گمنام و صاحب ایده و اعتماد به آنها، رقم خورد؛ الگویی که اگر به سایر عرصه‌ها به ویژه حوزه‌های فرهنگی، اجرایی و جهاد اقتصادی هم تسری یابد، می‌تواند گره‌گشای بسیاری از مشکلات امروزی کشورمان باشد. شرط تحقق این هدف نیز، باور کردن جوانان مومن و متخصص، توسط مسئولان و برنامه‌ریزان کشور و اعتماد به آن‌ها – در عین بهره‌گیری از تجربه موسپید کرده‌ها – است؛ این مسئله نیز نه با شعار و سخنرانی، که با تابوشکنی و باور کردن این حقیقت حاصل می‌شود که امروز بخواهیم یا نخواهیم، کشور به میدان‌داری جوانان نسل سوم انقلاب اسلامی نیاز مبرم دارد.