اهداف و پیامد‌های کوچ نظامی آمریکا از عین‌الاسد

تحرکات نظامی گاه و بیگاه آمریکا در عراق، بویژه در کوران تحولات مهم منطقه‌ای، همواره محل خبرسازی رسانه‌ای و گمانه‌زنی‌های مختلف سیاسی و نظامی بوده است. در روزهای اخیر نیز بار دیگر، آمریکا دست به یک تغییر و تحول مهم در چینش حضور نظامیان خود در عراق زده و بر اساس اعلام رسمی دولت عراق پایگاه نظامی «عین الاسد» به صورت کامل از کنترل فرماندهی نظامی آمریکا خارج و در اختیار ارتش عراق قرار گرفته است.

کمیته عالی نظامی پایان مأموریت ائتلاف بین‌المللی در عراق روز یکشنبه، با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد که تمامی مستشاران ائتلاف بین‌المللی از پایگاه‌های نظامی و مراکز فرماندهی واقع در مناطق رسمی فدرال عراق خارج شده‌اند.

بر اساس گزارش واحد اطلاع‌رسانی امنیتی عراق، این کمیته اعلام کرد که شمار اندک مستشاران باقی‌مانده در پایگاه هوایی عین‌الاسد و مقر فرماندهی ستاد عملیات مشترک نیز از این اماکن خارج شده‌اند و این مراکز هم‌اکنون به‌طور کامل تحت مدیریت نیروهای امنیتی عراق قرار دارند.

گزارش‌ها نشان می‌دهد که این تغییر وضعیت در راستای اجرای توافقنامه سال 2024 صورت گرفته و اکنون قسمت عمده نیروهای آمریکایی در پایگاه الحریر در استان اربیل در اقلیم کردستان عراق متمرکز شده اند و به غیر از مرکز نظامی پشتیبانی دیپلماتیک در فرودگاه بغداد باقی مراکز نظامیان آمریکایی در اختیار ارتش عراق قرار گرفته‌اند. گفتنی است طبق توافق‌نامه‌ای که در سال ۲۰۲۴ بین بغداد و واشنگتن در مورد خروج تدریجی و دو مرحله‌ای نیروهای آمریکایی از عراق امضا شد، قرار بود مرحله اول در سپتامبر ۲۰۲۵ به پایان برسد اما دسامبر گذشته به پایان رسید. مرحله دوم تا سپتامبر ۲۰۲۶ ادامه دارد که در پایان آن خروج کامل، حتی خروج مشاوران و نیروهای باقی‌مانده، پیش‌بینی می‌شود، مگر اینکه تغییرات جدیدی مورد مذاکره قرار گیرد یا تمدیدی در توافق‌نامه‌های آینده گنجانده شود.

عین الاسد؛ پایان نماد اشغال نظامی عراق

خروج آمریکا از عین الاسد صرفاً یک تغییر و جابه جایی نظامی نیست بلکه کوچ نظامی آمریکا از این پایگاه به لحاظ نمادین بسیار مهم است و تصویر پایان اشغالگری آمریکا در عراق را تثبیت می‌کند؛ موضوعی که برای سالهای متمادی به خواسته اصلی بخش زیادی از افکار عمومی عراقی‌ها تبدیل شده اما علی‌رغم مواضع سیاسی و بازی‌های تبلیغاتی هربار مقامات کاخ سفید از تن دادن به آن شانه خالی می‌کردند.

پایگاه هوایی عین‌الاسد در استان الانبار قرار دارد و تا پیش از این بزرگترین پایگاه نیروهای نظامی ایالات متحده در عراق، مرکز ترابری و تأمین سوخت و مسیر اصلی دسترسی نیرو‌های نظامی آمریکا از خارج به داخل عراق محسوب می‌شد و از این حیث نقش کلیدی در مدیریت عملیات نظامی آمریکا در عراق ایفا می‌کرد.

این پایگاه در زمان زمامداری صدام در دهه 80 میلادی در منطقه‌ای بیابانی در ۱۶۰ کیلومتری غرب بغداد ساخته شد. این پایگاه یکی از پنج پایگاه بزرگی بود که عراق به عنوان درس عبرتی از جنگ بین اعراب و اسرائیل، از سال ۱۹۷۵ برای ساختن آن برنامه‌ریزی کرد و گفته شده که در سال ۱۹۸۱ تا ۱۹۹۰ توسط کمپانی‌های دولتی یوگسلاو و با هزینه‌ای معادل ۲۸۰ میلیون دلار برای این کشور ساخته شده است. نام این پایگاه در آن زمان، القادسیه بود که به یاد نبرد معروف اعراب و ایرانیان به این نام گذاشته شده بود. بعد از آن برای مدتی این پایگاه به عنوان Objective Webster شناخته شد و حالا عین الاسد نام دارد.

 پس از حمله امریکا به این کشور در سال ۲۰۰۳ به یکی از بزرگترین پایگاه‌های امریکا در منطقه تبدیل شد. نخستین نیروهایی که در جریان عملیات به اصطلاح آزادی عراق، این پایگاه را تصرف کردند، نیروهای استرالیایی بودند. بعد از آن توسط نیروهای آمریکایی مورد تصرف قرار گرفت و دومین پایگاه بزرگ در عملیات عراق بود.

این پایگاه یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۴۰۰۰ متر است که در ارتفاع ۱۸۸ متری از سطح دریا واقع شده‌است. مساحت آن به اندازه منطقه سبز بغداد یعنی حدودا ۱۰ کیلومتر مربع است.

«عین‌الاسد» در سال 2009 به نیروهای عراقی واگذار شد اما مجدداً از سال ۲۰۱۴ که عراق مورد حمله نیروی تروریستی داعش قرار گرفت، امریکایی‌ها آن را در اختیار گرفتند و به مرکز اصلی فرماندهی، طراحی و عملیات نظامی خود در منطقه تبدیل کردند. دونالد ترامپ، رئیس جمهوری امریکا در سال ۲۰۱۸ ازآن بازدید کرد.

اهمیت استراتژیک و نمادین عین الاسد برای حضور نظامی آمریکا در عراق موجب شد تا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران بامداد چهارشنبه ۱۸ دی‌ماه ۱۳۹۸ به تلافی به شهادت رساندن سردار سپهبد «قاسم سلیمانی»، «ابومهدی المهندس» و همراهانشان، حمله موشکی گسترده و بی‌سابقه‌ای را به این پایگاه انجام دهد. 

چرا پایگاه الحریر؟

پایگاه الحریر یکی از مراکز مهم نیروهای آمریکایی در منطقه محسوب می‌شود که در فاصله ۷۵ کیلومتری مرکز شهر اربیل واقع شده و و نزدیک‌ترین پایگاه آمریکایی در مرز ایران است و حدود ۱۱۵ کیلومتر از آن فاصله دارد.

این پایگاه دارای تجهیزات سنگین نظامی، رادارهای پیشرفته، موشک و باند پرواز برای جنگنده‌ها است. ارتش آمریکا در سال ۲۰۱۵ به بهانه جنگ علیه داعش در آن مستقر شد و سپس برای آموزش نیروهای پیشمرگه در آن باقی ماند و به همین بهانه از اواخر سال ۲۰۱۸، برای توسعه این پایگاه اقدام کرد.

ناظران پیش‌بینی می‌کنند که حضور آمریکا در پایگاه هوایی الحریر طولانی‌مدت خواهد بود و احتمالا سال‌ها ادامه خواهد داشت، به دلایلی فراتر از مبارزه با بقایای داعش. این دلایل شامل حمایت سیاسی کردها می‌شود، به‌ویژه از آنجا که دولت منطقه‌ای کردستان عراق حضور آمریکا را ضامن امنیت و ثبات سیاسی می‌داند، برخلاف دولت فدرال بغداد که با فشار زیادی از سوی جناح‌های مختلف برای اخراج نیروهای خارجی و آمریکایی مواجه بوده است.

درواقع کوچ نظامی آمریکا از مرکز به شمال در منطقه اقلیم کردستان عراق به موازات اقدام سیاسی اخیر آنها در تأسیس بزرگترین کنسولگری آمریکا در غرب آسیا در همین منطقه، نشان از حرکت واشنگتن به سمت تبدیل اربیل به مرکز اصلی فعالیت و حضور نظامی و سیاسی و دیپلماتیک خود در عراق و در راستای وزن دادن به آن به عنوان کارت فشار در برابر بغداد می‌باشد.

همچنین این امر محیط مساعدی برای حضور کم‌هزینه‌تر سیاسی و نظامی آمریکا در عراق ایجاد می‌کند و حتی پایگاه هوایی الحریر یک سکوی لجستیکی حیاتی برای پشتیبانی از عملیات آمریکا در شمال شرقی سوریه به حساب می‌آید.

«مهند سلوم» استاد مطالعات امنیتی در موسسه مطالعات عالی دوحه به العربی الجدید گفت: «پایگاه الحریر را نمی‌توان تنها مکان باقی‌مانده دانست اما می‌توان آن را با وجود تخلیه پایگاه‌های اصلی، آخرین و مستحکم‌ترین پایگاه توصیف کرد».