«روابط دوجانبه و تحولات منطقه» محور دیپلماسی فواد حسین در تهران

درحالی که آمریکا تلاش می‌کند در روابط ایران و عراق مانع ایجاد کرده و سطح تعاملات سیاسی و اقتصادی دو کشور همسایه را کاهش دهد اما مقامات تهران و بغداد با دیدارهای مستمر سعی دارند دیوار همکاری‌های دوجانبه را بلندتر کنند.

در این چارچوب، فواد حسین، وزیر خارجه عراق در بحبوحه تشدید تنشها در غرب آسیا و پیگیری توافقات گذشته به تهران سفر کرده تا با مقامات ارشد جمهوری اسلامی دیدار و گفتگو کند. سید عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران امروز (یکشنبه) از «فواد حسین» همتای عراقی خود در تهران استقبال کرد.

فواد حسین در سفر یک روزه خود به ایران با «مسعود پزشکیان» رئیس جمهور ایران، «سیدعباس عراقچی» وزیر خارجه، «محمد باقر قالیباف» رئیس مجلس شورای اسلامی و همچنین تعدادی از مقامات ارشد و مشاور امنیت ملی ایران دیدار خواهد کرد.

یک منبع عراقی در مصاحبه با العربی الجدید توضیح داد که هدف از این سفر انجام مذاکراتی در مورد روابط دوجانبه بین بغداد و تهران در چارچوب رایزنی‌های دوره‌ای بین دو کشور همسایه و مسائل سیاسی، اقتصادی و امنیتی است.

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه نیز درباره اهداف این سفر گفت:«در سفر وزیر خارجه عراق به تهران در خصوص روابط دوجانبه ایران-عراق و همچنین تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی تبادل نظر خواهد شد».

عراقچی و فواد حسین پس از دیدار دوجانبه در نشست مطبوعاتی با خبرنگاران حاضر شده و جزئیاتی را از  گفتگوهای فی مابین ارائه دادند.

توسعه روابط دوجانبه

روابط دوجانبه همواره مهمترین بخش از سفر مقامات بغداد به تهران را به خود اختصاص داده است و این بار هم در سفر فواد حسین، تقویت روابط در همه حوزه‌ها در دستورکار قرار دارد.

عراقچی در نشست خبری با همتای عراقی خود با اشاره به همکاری‌های اقتصادی دو کشور و ضرورت افزایش سطح این همکاری‌ها گفت:در حال حاضر روابط تجاری دو کشور در سطح خوبی قرار دارد ولی ظرفیت زیادی برای گسترش این روابط وجود دارد. عراقچی با اشاره به ظرفیتهای موجود بین دو کشور برای گسترش روابط در حوزه‌های مختلف اظهار کرد:«ما در حال کار مشترک برای رسیدن به توافق جامع راهبردی بین دو کشور هستیم و همانطور که اشاره کردم ظرفیت خوبی برای دو کشور وجود دارد».

 ایران و عراق در سالهای اخیر تلاش کرده‌اند بدون توجه به فشارهای آمریکا روابط اقتصادی خود را به سطح قابل قبولی برسانند و اکنون حجم تجارت بین دو کشور بالای 10 میلیارد دلار است و با ریل گذاری‌‎های انجام شده، قرار است این رقم به 30 میلیارد دلار ارتقا یابد. بنابراین، سفرهای مکرر مقامات عراقی به تهران و بالعکس، در تحکیم و پیگیری این روابط دوستانه تاثیرگذار خواهد بود.

لازم به ذکر است که بخش زیادی از نیازهای برق و گاز عراق از سوی ایران تامین می‌شود و از آنجا که عراقی‌ها به این منابع انرژی به شدت نیاز دارند، در صورت رفع موانع از سوی آمریکا می‌توانند میزان بیشتری از برق و گاز خود را از طریق ایران خریداری کنند و این مسئله در توسعه روابط انرژی بین دو همسایه کمک شایانی خواهد کرد.

از سوی دیگر، عراق به‌ عنوان یکی از کشورهای واقع در غرب آسیا می‌تواند یکی از بازارهای صادرات غیرنفتی ایران باشد و ‏اگر خط آهن شلمچه-بصره افتتاح شود، روند انتقال کالاها هم به سهولت و در کمترین زمان ممکن و با هزینه ‏کمتر انجام خواهد شد و دو کشور هم تلاش دارند هرچه سریعتر این پروژه به سرانجام برسد‎.‎

جلوگیری از تشدید تنشها در منطقه

سفر فواد حسین در زمانی انجام شد که تنشها بین ایران با آمریکا و رژیم صهیونیستی شدت گرفته و این مسئله برای سایر کشورهای منطقه نیز نگرانی‌هایی را به وجود آورده است.

عراقچی با اشاره به افزایش نقش منطقه‌ای عراق اظهار کرد:«در این دیدار در مورد مسائل منطقه نیز صحبت کردیم. دوستان عراقی ما نشان دادند که می‌توانند نقش مثبتی در نزدیک‌سازی مواضع و دیدگاه‌های کشورها در منطقه داشته باشند و ما آماده همکاری در این زمینه با عراق هستیم. ما در این جلسه در خصوص پیشنهاداتی که می‌تواند بین ایران و عراق در جهت پیشبرد صلح و ثبات در منطقه طراحی شود صحبت کردیم و بر حفظ امنیت منطقه توافق داریم».

وزیر خارجه عراق نیز در این باره گفت:«قبل از این سفر با بسیاری از وزرای خارجه کشورهای منطقه گفتگو و تبادل نظر در مورد تحولات اخیر منطقه داشتم و مقامات کشورهای مختلف تاکید داشتند که در چنین شرایط رایزنی و تبادل آرا مهم است و امنیت کشورهای منطقه به یکدیگر مربوط است».

از نگاه برخی کارشناسان، عراق که روابط دوستانه با ایران دارد و از طرفی سعی دارد روابط خود با آمریکا را به شکل کنونی ادامه دهد، دنبال این است تا از تشدید تنشها بین تهران و واشینگتن جلوگیری کند. زیرا عراق به دلیل نقش محوری که در منطقه دارد و همچنین داشتن مرزهای مشترک با ایران، در صورتی که درگیری بین آمریکا و ایران رخ دهد، لاجرم پای عراق نیز به خاطر حضور گروههای مقاومت و همچنین میزبانی از نیروهای آمریکایی به این ماجرا کشیده خواهد شد.

بنابراین، فواد حسین در این سفر تلاش می‌کند این اطمینان خاطر را به طرف ایرانی بدهد که عراق اجازه نخواهد داد تا از خاک این کشور تهدیدی علیه تمامیت ارضی ایران ایجاد شود. این سفر درست در زمانی انجام می‌شود که نیروهای آمریکایی از پایگاه هوایی عین‌الاسد در غرب عراق خارج شده و به طور کامل آنرا به ارتش عراق تحویل دادند.

عراقچی با بیان اینکه «سهم متقابلی از منافع و چالشهای امنیتی بین دو کشور وجود دارد» در بخشی از صحبت‌های خود با اشاره به تخلیه پایگاه عین‌الاسد از سوی آمریکایی‌ها و تحویل آن به دولت عراق گفت:«این نشانه‌ای از تقویت ثبات و حاکمیت سیاسی در عراق است و ما خواهان یک عراق باثبات، مستقل با حاکمیت سیاسی مقتدر هستیم و عراق از تمام ظرفیت‌های لازم برای رسیدن به این موقعیت برخوردار است».

اگرچه آمریکایی‌ها از عین‌الاسد خارج شده‌اند اما این به منزله خروج کامل از عراق نیست بلکه فقط نیروها جابجا شده و به پایگاه‌های مستقر در اقلیم کردستان رفته‌اند. با این حال، خروج از پایگاه عین‌الاسد در برهه کنونی را می‌توان به فال نیک گرفت که در نتیجه فشارهای چند ساله گروههای مقاومت انجام شد و شاید در آینده پای آمریکاییها برای همیشه از خاک عراق بریده شود.

تلاش برای اجرای توافق امنیتی

یکی از مواردی که در سالهای اخیر در روابط ایران و عراق جا باز کرده، مربوط به مسائل امنیتی است. علاوه‌بر تهدیدات آمریکا، حضور گروههای تجزیه‌طلب در اقلیم کردستان نیز همواره به عنوان یکی از نگرانیهای امنیتی جمهوری اسلامی بوده است و این گروهها با موج سواری روی اغتشاشات یک دهه اخیر در خاک ایران سعی داشتند تا فضای کشور را ناامن کرده و اهداف خود را محقق کنند.

از اینرو، ایران و عراق از سه سال پیش توافق امنیتی را امضا کردند که طبق آن دولت بغداد متعهد شد تا این عناصر تجزیه‌طلب را از مرزهای ایران بیرون رانده و امنیت مرزهای دو کشور را تامین کند و این مسئله در دیدارهای مقامات دو کشور مورد بررسی قرار گرفته است.   

باتوجه به اغتشاشات اخیر در برخی شهرهای ایران و مجهز کردن عناصر تروریستی که گفته می‌شود از خاک عراق به ایران نفوذ کرده بودند، سفر فواد حسین را می‌توان در راستای تقویت همکاری‌های دو کشور در تامین امنیت مرزها با هدف مقابله با عناصر تجزیه‌طلب مورد ارزیابی قرار داد.

وزیر خارجه ایران هم در این باره گفت:«من توضیحاتی در مورد تحولات اخیر ایران به وزیر خارجه عراق ارائه کردم و در اینجا ‏لازم است که بار دیگر از مواضع دولت و ملت عراق در حمایت و همبستگی با ملت ایران قدردانی کنم و ‏خوشحال هستیم که روابط دو کشور در مسیر خیلی خوبی ادامه دارد».

تلاش برای جلب نظر تهران

از آنجا که جریانهای سیاسی عراق طی روزهای آینده باید رئیس جمهور خود را انتخاب کنند، از اینرو سفر فواد حسین به تهران به سیاستهای داخلی عراق نیز ارتباط دارد. حسین یکی از گزینه‌های اصلی ریاست جمهوری عراق است که از سوی حزب اتحادیه میهنی به پارلمان معرفی خواهد شد و این شانس را دارد تا بر مسند ریاست جمهوری تکیه بزند.

فواد حسین در این باره با بیان اینکه «در دیدار امروز با عراقچی وضعیت عراق را پس از برگزاری انتخابات اخیر پارلمانی تشریح کردم» گفت:«ما به دنبال این هستیم که هرچه زودتر دولت جدید در عراق تشکیل شود».

باتوجه به نقش موثر ایران در حل اختلافات بین جریانهای سیاسی عراق، فواد حسین نیم نگاهی به جلب حمایتهای سیاسی تهران دارد. از آنجا که جریانهای شیعی نزدیک به مقاومت اکثریت کرسی‌های پارلمان عراق را در اختیار دارند، بنابراین فواد حسین امیدوار است تا با کمک تهران بتواند رای اعتماد «چارچوب هماهنگی» را برای پست ریاست جمهوری کسب کند.

ایران در دو دهه گذشته معمولا از حزب دموکرات به رهبری مسعود بارزانی حمایت کرده و تاکنون نیز گزینه این حزب سکان ریاست جمهوری را در دست داشته است، لذا فواد حسین تلاش می‌کند این بار سنت شکنی کرده و با کمک تهران و جریانهای مقاومت این پست حساس را به اتحادیه میهنی انتقال دهد.