ترامپ و گرینلند؛ ناتو و پیچ تاریخی

در حالی که دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا به صورت قدم به قدم در حال حرکت به سمت پیاده‌سازی کامل دکترین امنیت ملی جدید خود بر اساس تمرکز بر نیمکره غربی است و در این راستا فشارها و تهدیدات نظامی و اقتصادی را علیه کشورهای همجوار، از کانادا در شمال تا ونزوئلا در کارائیب تشدید کرده، در روزهای اخیر جزیره گرینلند نیز بار دیگر به کانون هجمه‌های سیاسی و تبلیغاتی کاخ سفید بازگشته است.

بر همین اساس ترامپ روز شنبه در یک اظهارنظر جنجالی علناً به اروپا هشدار داد یا گرینلند را می‌فروشند یا اینکه ایالات متحده تعرفه‌های بیشتری بر کالاهای وارداتی آنها وضع خواهد کرد.

به گفته ترامپ از اول فوریه «۱۲ بهمن‌ماه» تعرفه ۱۰ درصدی بر تمامی کالاهای وارداتی از دانمارک، نروژ، سوئد، فرانسه، آلمان، انگلیس، هلند و فنلاند وضع خواهد شد و از اول ژوئن این تعرفه به ۲۵ درصد افزایش می‌یابد.

اما موج تهدیدات سران کاخ سفید صرفاً به فشارهای اقتصادی محدود نماند و ترامپ و مشاورانش آشکارا از قصد خود برای تصرف نظامی گرینلند حرف زدند.

ترامپ در ادامه با ادعایی مبنی بر اینکه چین و روسیه به دنبال «تصاحب» گرینلند هستند، گفت: دانمارک توان محافظت از گرینلند را ندارد.

وی افزود: برای پروژه گنبد طلایی تصاحب گرینلند برای امنیت ملی آمریکا و جهان حیاتی است. این سیستم پیچیده تنها در صورتی با حداکثر توان کار می‌کند که این سرزمین بخشی از آن باشد.

گفتین است پروژه گنبد طلایی طرحی برای ایجاد یک سپر دفاع هوایی یکپارچه شبیه به سیستم دفاع هوایی اسرائیل موسوم به گنبد آهنین است که ترامپ چندین ماه پیش وعده ساخت آن را داد.

در این میان اگرچه ترامپ تلاش دارد تا توجهات را به سمت تمرکز بر روی اهمیت گرینلند برای امنیت آمریکا جلب کند اما با این حال در مواضع سایر مقامات کاخ سفید چشم طمع واشنگتن به منابع طبیعی و موقعیت ژئوپلتیکی منحصربه فرد این منطقه در قطب شمال پنهان نماند چنانکه «استیون میلر» معاون رئیس کارکنان کاخ سفید نیز در ادامه تهدیدهای ترامپ علیه دانمارک با اشاره به اینکه گرینلند ۲۵ درصد بزرگتر از آلاسکا گفت: آنها نمی‌توانند از گرینلند محافظت کنند... [تصرف] گرینلند برای اینکه آمریکا بتواند مسیرهای کشتیرانی را در آب‌های قطب شمال کنترل کند، ضروری است و این در حالی است که دشمنان ایالات‌متحده منابع قابل‌توجهی را در این منطقه صرف می‌کنند.

گفتنی است گرینلند تا سال ۱۹۵۳ مستعمره دانمارک بود. این جزیره پس از کسب خودمختاری در سال ۲۰۰۹ همچنان بخشی از پادشاهی دانمارک باقی مانده اما اختیار خودگردانی و تعیین سیاست‌های داخلی خود را دارد. مردم این منطقه در مقابل فشارهای کاخ سفید همواره تأکید کرده اند که مخالف الحاق به آمریکا هستند و بر حفظ استقلال خود تأکید دارند.

 

 بر همین اساس پس از اظهارات ترامپ هزاران نفر از اهالی گرینلند در پایتخت این کشور در اعتراض به طرح‌های آمریکا برای الحاق این جزیره دست به راهپیمایی زدند.

شرکت کنندگان در این راهپیمایی‌ها پرچم‌های گرینلند را در دست داشتند و پلاکارت‌هایی حمل می‌کردند که بر روی آنها عبارت‌های «گرینلند برای فروش نیست» و «نمی خواهیم آمریکایی باشیم»نوشته شده بود. 

مقام‌های مطلع تخمین زدند که ۴۰۰۰ نفر در این راهپیمایی در پایتخت گرینلند که جمعیتی بالغ بر ۱۹ تا ۲۰ هزار نفر دارد، حضور داشتند.

نخست وزیر گرینلند نیز به جمع معترضان پیوست و بنری در دست داشت که بر روی آن عبارت «ما سرنوشت خودمان را شکل می‌دهیم» نوشته شده بود. راهپیمایی مشباهی هم در پایتخت دانمارک برگزار شد.

 زلزله سیاسی در قاره سبز؛ دور جدید جنگ تجاری

مواضع اخیر مقامات کاخ سفید در استفاده از ابزارهای تنبیهی علیه کشورهای مخالف پیوستن گرینلند به خاک آمریکا بلافاصله به یک زلزله سیاسی در اروپا منجر شد و مقامات مختلف این اتحادیه با موضع‌گیری‌های مختلف تهدیدات ترامپ را محکوم و از آمادگی برای مقابله به مثل خبر دادند و در اقدامی هماهنگ سفرای ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا قرار است امروز (یکشنبه) برای نشستی فوری به بررسی واکنشی به تهدید تعرفه‌های آمریکا بپردازند.

به گزارش رویترز تعرفه‌های جدید آمریکا در وهله اول علیه دانمارک، نروژ، سوئد، فرانسه آلمان، انگلیس، هلند و فنلاند است.

رولان لسکور - وزیر دارایی فرانسه - روز جمعه به روزنامه فایننشیال تایمز گفت: اگر ترامپ قصد تصرف این منطقه خودگردان دانمارکی را داشته باشد، روابط اقتصادی میان آمریکا و اروپا ممکن است آسیب ببیند.

هم‌زمان با هشدار وزیر دارایی فرانسه نسبت به تبعات اقدام آمریکا برای تصرف گرینلند، یک تحلیلگر آمریکایی گفت که تعرفه‌ها یا تحریم‌های اقتصادی می‌تواند به «جنگ تجاری» منجر شود.

در همین ارتباط، مانفرد وبر، رئیس حزب مردم اروپا، بزرگترین گروه سیاسی در پارلمان اروپا نیز روز شنبه گفت: «حزب مردم اروپا طرفدار توافق تجاری اتحادیه اروپا و آمریکا است، اما با توجه به تهدیدهای دونالد ترامپ، ‌رئیس‌جمهور آمریکا، در مورد گرینلند، تصویب آن در این مرحله امکان‌پذیر نیست.» او افزود: توافق اتحادیه اروپا برای کاهش تعرفه‌ها بر محصولات آمریکایی باید به حالت تعلیق درآید.

توافق تجاری اتحادیه اروپا و آمریکا که اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، تابستان گذشته با ترامپ منعقد کرد، تا حدی اجرا شده است، اما هنوز به تایید پارلمان نیاز دارد. اگر قانونگذاران حزب مردم اروپا به گروه‌های سیاسی چپ‌گرا بپیوندند، احتمالا آرای کافی برای به تعویق انداختن یا جلوگیری از تصویب آن را خواهند داشت. تحت این توافق تجاری، تعرفه ۱۵ درصدی آمریکا برای اکثر کالاهای اتحادیه اروپا در قبال تعهد اتحادیه اروپا برای حذف عوارض بر کالاهای صنعتی و برخی محصولات کشاورزی آمریکا تعیین شد. فون در لاین که بر مذاکرات تجاری اتحادیه اروپا نظارت دارد، این توافق را به امید جلوگیری از یک جنگ تجاری تمام عیار با ترامپ منعقد کرده بود.

گروهی از قانونگذاران اتحادیه اروپا مدت‌هاست که با این توافق مخالفت می‌کنند و معتقدند که این توافق بیش از حد به نفع آمریکا است. این خشم با گسترش تعرفه ۵۰ درصدی آمریکا بر فولاد و آلومینیوم به صدها محصول دیگر اتحادیه اروپا پس از توافق ژوئیه، عمیق‌تر شده است.

لذا در شرایط تنش‌آمیز اخیر، تصویب این توافق تجاری پیچیده‌تر شده است.

پس از اعلام ترامپ، برند لانگ، رئیس کمیته تجارت پارلمان اروپا که به نظارت بر بحث تصویب این توافق تجاری کمک می‌کند در شبکه‌های اجتماعی نوشت که کار بر روی اجرای توافق تجاری با آمریکا باید تا زمان توقف تهدیدهای ترامپ به حالت تعلیق درآید. او همچنین از اتحادیه اروپا خواست تا از ابزار ضد اجبار خود که قدرتمندترین ابزار تجاری تلافی‌جویانه این بلوک است، استفاده کند.

بر اساس گزارش بلومبرگ، این ابزار می‌تواند شامل تعرفه‌ها، مالیات‌های جدید بر شرکت‌های فناوری یا محدودیت‌های هدفمند بر سرمایه‌گذاری در اتحادیه اروپا باشد. همچنین می‌تواند شامل محدود کردن دسترسی به بخش‌های خاصی از بازار اتحادیه اروپا یا محدود کردن شرکت‌ها از مناقصه قراردادهای عمومی در اروپا باشند.

از جنگ تجاری تا جنگ در ناتو

اما تبعات تهدیدات ترامپ علیه گرینلند و تعرفه‌های تنبیهی علیه اروپایی‌ها موجب شده تا ماجرا بیخ پیدا کرده و شاخ و شانه کشیدن طرف‌ها از جنگ تجاری فراتر رفته به تهدیدات نظامی و حتی احتمال فروپاشی ناتو کشیده شود.

روز چهارشنبه «لارس لوکه راسموسن» وزیر خارجه دانمارک پس از دیدار از کاخ سفید تاکید کرد که «دونالد ترامپ» رئیس جمهور آمریکا تمایل دارد به گرینلند حمله کند و موفق نشده موضع واشنگتن را در این خصوص تغییر دهد.

در واکنش به این تحولات، امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهور فرانسه در ایکس نوشت: «فرانسه به حاکمیت و استقلال ملت‌ها، در اروپا و جاهای دیگر متعهد است. هیچ ارعاب یا تهدیدی بر ما تأثیر نخواهد گذاشت؛ نه در اوکراین، نه در گرینلند و نه در هیچ جای دیگر جهان».

او افزود: «تهدیدات تعرفه‌ای غیرقابل قبول هستند و در این زمینه جایی ندارند. اروپایی‌ها در صورت تأیید، به شیوه‌ای متحد و هماهنگ پاسخ خواهند داد. ما تضمین خواهیم کرد که حاکمیت اروپا حفظ شود».

ماکرون از تصمیم خود برای اعزام نیرو به گرینلند دفاع کرد و نوشت: «ما کاملاً این تصمیم را می‌پذیریم، زیرا امنیت در قطب شمال و در نقاط بیرونی اروپای ما در خطر است».

  در نتیجه این مواضع تند کاخ الیزه، رسانه‌های آلمانی گزارش می‌دهند که احتمال خروج فرانسه از ناتو، که قبلاً غیرممکن تلقی می‌شد، اکنون با افزایش تردیدها در مورد نقش ایالات متحده و آینده این اتحاد، روی میز است.

روزنامه آلمانی «برلینر تسایتونگ» در گزارشی نوشت: «آنچه مدت‌ها شایعات سیاسی تلقی می‌شد، ناگهان وارد عرصه امکان شده است؛ خروج فرانسه از ناتو. یک ابتکار پارلمانی خواستار قطع روابط با این اتحاد نظامی غربی در زمانی حساس است که با افزایش پرسش‌ها در مورد نقش ایالات متحده و آینده این اتحاد مشخص می‌شود».

«کلمانس گیت» نایب رئیس مجلس ملی فرانسه و عضو حزب چپ‌گرای «فرانسه تسلیم‌ناپذیر»، به این روزنامه گفت که عضویت فرانسه در یک اتحاد نظامی به رهبری قدرتی «که آشکارا خود را در برابر قوانین بین‌المللی قرار می‌دهد، می‌تواند پاریس را به درگیری‌هایی بکشاند که با منافع، اصول و تعهدات بین‌المللی آن در تضاد است».

این سیاستمدار فرانسوی پیش از این اعلام کرده بود که قصد دارد پیش‌نویس قطعنامه‌ای را برای خروج فرانسه از ناتو ارائه دهد. 

در این میان آتش بحران در ناتو با موضع‌گیری دیگر قدرت‌های هسته‌ای عضو این سازمان شدت گرفت.

«کر استارمر» نخست وزیر انگلیس متحد نزدیک اروپایی آمریکا نیز لب به انتقاد گشود و گفت: «موضع ما در مورد گرینلند بسیار واضح است - این بخشی از پادشاهی دانمارک است و آینده آن موضوعی مربوط به گرینلندی‌ها و دانمارکی‌ها است. ما همچنین روشن کرده‌ایم که مسائل امنیتی قطب شمال برای کل ناتو و متحدان باید برای مقابله با تهدید روسیه در بخش‌های مختلف قطب شمال، با هم همکاری بیشتری داشته باشند.

وی افزود: اعمال تعرفه بر متحدان به دلیل پیگیری امنیت جمعی متحدان ناتو کاملاً اشتباه است. ما مطمئناً این موضوع را مستقیماً با دولت آمریکا پیگیری خواهیم کرد.

«فردریش مرتس»، صدراعظم آلمان، دیگر عضو اروپایی مهم ناتو نیز مواضعی مشابه با فرانسه و انگلیس اتخاذ کرد و در سخنرانی خود در مراسمی برای حزب اتحادیه دموکرات مسیحی (CDU) از اروپا خواست تا استقلال خود را از ایالات متحده تقویت کند.

او استدلال کرد که تکامل سیاست آمریکا به سمت رویکردی مبتنی بر قدرت و منافع شخصی محض، به جای قوانین بین‌المللی، در حال حرکت است.

در فضای تنش‌های لفظی میان رهبران آمریکا و اروپا سایر کشورهای عضو ناتو با نگرانی از آینده به روند تحولات نگاه می‌کنند چنانکه «دونالد تاسک»، نخست‌وزیر لهستان تاکید کرد: «هرگونه حمله‌ای از سوی یک کشور عضو ناتو به سرزمین عضو دیگری از همین ائتلاف نظامی، پایان جهان خواهد بود».                  

«تئو فرانکن» وزیر دفاع بلژیک نیز عصر شنبه در گفت‌وگو با کانال «وی‌آرتی تی‌وی» بیان کرد: «آیا ما واقعا جنگی را بر سر گرینلند آغاز می‌کنیم؟ ایالات متحده برتری نظامی وسیعی در این منطقه دارد. ما از هیچ طریقی نمی‌توانیم آنها را شکست دهیم. به همین دلیل برنامه اول اتحادیه اروپا متقاعدکردن آمریکا است که اتحادیه اروپا می‌تواند بطور مستقل وضعیت را درخصوص مسائل امنیتی در گرینلند حل‌وفصل کند».

وزیر دفاع بلژیک در رابطه با روش دوم و اینکه اگر روش اول شکست بخورد و آمریکا با زور و اجبار نظامی، گرینلند را تصرف کند، تصریح کرد: «روش دومی نیز وجود دارد. این روش ارزش گفت‌وگوی زیاد را ندارد».