آینده جنوب یمن در آینه انحلال شورای انتقالی

 پس از تغییر و تحولات سریع میدانی در جنوب یمن و دست به دست شدن برخی مناطق بین نیروهای اماراتی و عربستانی، اکنون در عرصه سیاسی نیز تغییرات جدیدی در حال رخ دادن است که می‌تواند موقعیت عربستان سعودی و متحدانش را تقویت کند.

در این چارچوب، اعضای شورای انتقالی جنوب یمن اخیرا در بیانیه‌ای با تاکید بر اینکه این شورا به اهداف مورد نظرش نرسیده، اعلام کردند در خصوص انحلال آن به توافق رسیده‌اند. عبدالرحمن جلال الصبیحی، دبیرکل شورای انتقالی تاکید کرد که این اقدام به منزله آمادگی برای مشارکت در کنفرانس گفتگوی یمنی‌ها در ریاض است .اعضای این شورا از شخصیتها و رهبران اثرگذار خواستند به روند گفتگوها بپیوندند.

این شورا با اشاره به اینکه در تصمیم گیری در خصوص عملیات نظامی در استانهای حضرموت و المهره هیچ گونه مشارکت و دخالتی نداشته‌اند، تاکید کرد عملیات نظامی در این دو استان به مسئله جنوب آسیب وارد کرده است و ابراز امیدواری کردند در کنفرانس ریاض به راه‌حل‌هایی برای مشکل جنوب یمن دست یابند.

وزیر دفاع عربستان نیز انحلال شورای انتقالی جنوب را تصمیمی شجاعانه و گامی مهم برای آینده این منطقه توصیف کرد. سفیر عربستان در یمن نیز با هیئتی از شورای انتقالی جنوب دیدار و درباره تحرکات اخیر در این کشور بحث و رایزنی کرد.

همزمان، شورای ریاستی یمن مستقر در عدن از اتخاذ تصمیمی برای تشکیل کمیته عالی نظامی تحت فرماندهی نیروهای ائتلاف عربی خبر داد. «رشاد العلیمی»، رئیس شورای ریاستی ضمن اعلام این تصمیم تاکید کرد که به درخواست‌های ساکنان استان‌های جنوبی پاسخ داده شد و کنفرانس گفتگوی جنوبی فراگیر برگزار خواهد شد. مشاور دفتر ریاستی یمن نیز گفت کمیته نظامی عالی اوامر و دستورات به تشکیلات نظامی را صادر خواهد کرد و موضع رئیس شورای ریاستی در این باره واضح بوده است.

انحلال شورای انتقالی پس از آن انجام شد که عیدروس الزبیدی، رئیس این شورا از یمن فرار کرد و متعاقب آن تعدادی از مقامات ارشد آن نیز برکنار شدند. همچنین وزیر دفاع این شورا هم که به ریاض سفر کرده بود توسط سعودی‌ها بازداشت شد.

انحلال این شورا درحالی است که سه هفته پیش نیروهایش با پشتیبانی امارات بخشهایی از استانهای حضرموت والمهره در شرق یمن را اشغال کردند تا برنامه‌های نیمه تمام خود را به سرانجام برسانند اما پس از هشدارهای تند عربستان و به محض شروع حملات این کشور به مواضع نیروهای شورای انتقالی جنوب، ورق برگشت و همه افسران اماراتی و مزدوران این کشور مناطق تازه اشغال شده را ترک کردند و نیروهای وابسته به ریاض موسوم به «درع الوطنی» توانستند کنترل این مناطق را به دست بگیرند.  

شورای انتقالی جنوب، توسط جناحی از جنبش جنوب و در سال ۲۰۱۷ تأسیس شد و خواستار جدایی جنوب یمن بود اما ناکامی در رسیدن به هدف در نتیجه تحولات اخیر، رهبران این شورا را مجبور کرد تا تصمیمی سرنوشت سازی را اتخاذ کنند.

انحلال شورای انتقالی تاکتیکی است

هر چند شورای انتقالی ظاهرا با کمک عربستان می‌خواهد راهکاری برای برون رفت از بحران ده ساله پیدا کند اما با توجه به مواضع دوپهلوی برخی رهبران این شورا طی هفته‌های گذشته که نشان می‌داد تمایلی برای تقسیم قدرت ندارند، نمی‌توان به این گونه تصمیمات که یک شبه گرفته شده، زیاد خوش‌بین بود.

از دید برخی تحلیلگران شاید شورای انتقالی که 8 سال تحت حمایت امارات بود ولی نتوانست برنامه‌های خود را در جنوب محقق کند، اکنون با درک واقعیتهای میدانی و اینکه سعودی‌ها صحنه‌گردان اصلی هستند به سمت ریاض گرایش پیدا کرده تا بتواند حداقل امتیازاتی را در بخشهایی از مناطق جنوب به دست آورد و به نوعی سرشان در تقسیم غنایم در جنوب یمن بی‌کلاه نماند. با توجه به خروج امارات، اکنون رهبران شورای انتقالی سعی دارند با پیوستن به ابتکارهای عربستان در چارچوب ساختارهای جدید حاکمیتی یمن نقش آفرینی کنند.  

با اینکه کنفرانس ریاض معلوم نیست چه سرنوشتی پیدا کند اما رهبران شورای انتقالی از برگ حمایت مردمی برای رسیدن به هدفشان در میز مذاکره استفاده خواهند کرد. اینگونه به نظر می‌رسد که شورای انتقالی از امارات قطع امید کرده و می‌خواهد ارباب جدیدی برای خود پیدا کند اما همه چیز به نتایج کنفرانس ریاض بستگی دارد که چه تصمیماتی برای اداره سیاسی و امنیتی جنوب یمن اتخاذ خواهند کرد.    

احتمال افزایش تنش‌ها

با وجود خروج اماراتی‌ها از جنوب یمن و انحلال شورای انتقالی، سیر تحولات حکایت از این دارد که تقابل بین دو متحد سابق کم و بیش ادامه خواهد یافت. عربستان و امارات در سال 2019 توافق کردند تا به اختلافات خود در یمن پایان دهند ولی این توافق موقت چندان دوامی نداشت و مزدوران دو طرف در این سالها بارها برای تصرف مناطق بیشتر به جان هم افتاده‌اند.

بنابراین، شاید خروج امارات از جزایر استراتژیک یمن مانند «سقطری، میون و عبدالکوری» تاکتیکی باشد تا در فرصت مناسب برنامه‌های خود را اجرایی کند. زیرا امارات در این سالها به این مناطق بکر و راهبردی چشم دوخته بود و حتی سرمایه‌گذاری‌های کلانی را در این مناطق انجام داده است و اینکه با یک تشر عربستان به راحتی حاضر شده آنها را در اختیار سعودیها قرار دهد، عجیب به نظر می‌رسد.  

از آنجا که شورای انتقالی در دادن این مناطق بکر به امارات نقش مهمی ایفا کرده بود، لذا با خروج ابوظبی اعضای این شورای منحله تلاش می‌کنند کنترل بنادر عدن و جزایر یمنی را به دست بگیرند. این شورا در سالهای گذشته نشان داد که از شورای ریاستی وابسته به سعودیها حرف شنوی ندارد و چند سال پیش هم این دولت را از عدن بیرون کردند، بنابراین روی حمایتهای مردمی برای تحقق اهدافش حساب ویژه باز کرده است.  

تحرکات میدانی در جنوب یمن نیز نشان می‌دهد چالشها به این راحتی تمام نخواهد شد، همانگونه که هواداران الزبیدی مردم را به حضور در خیابانها فراخوانده‌اند. الزبیدی پیشتر از آغاز یک دوره انتقالی دو ساله برای جدایی و استقلال خبر داده بود. الزبیدی اعلام کرده بود:پس از پایان دوره انتقالی، همه‌پرسی درباره استقلال جنوب برگزار خواهد شد.

با این تفاسیر، اگر شورای انتقالی منحله در کنفرانس ریاض نتواند به اهدافش برسد، دور از انتظار نیست که سناریوهای قبلی خود را دوباره میز قرار دهد. این شورا در سالهای اخیر امیدوار بود که با کمک امارات بتواند جنوب یمن را جدا کرده و حکومتی مستقل تشکیل دهد ولی اگر شورای ریاستی بخواهد تمام زمام امور را به دست بگیرد و رهبران شورای انتقالی کنار گذاشته شوند، در این صورت شرایط تغییر خواهد یافت و درگیریهای میدانی بین دو طرف نیز ممکن است دوباره از سرگرفته شود.   

عربستان با اینکه دنبال تسلط بر جنوب یمن و به خصوص مناطق نفت خیز و جزایر راهبردی آن است اما با جدایی طلبی مخالفت می‌کند و لذا اگر کنفرانس ریاض به شکست بینجامد، تنشها بین عربستان و شورای انتقالی تشدید خواهد شد و شاید امارات بار دیگر از متحدانش حمایت کند.