انتخابات ۲۰۲۵ عراق؛ غافلگیری بزرگ و نشانه‌ای از بلوغ سیاسی

تبیین:

انتخابات اخیر عراق برای بسیاری در داخل و خارج این کشور شگفت‌انگیز بود. از منطقه گرفته تا پایتخت‌های غربی، تحلیلگران انتظار نتیجه‌ای متفاوت داشتند؛ بر اساس گزارش های رسانه های مختلف منطقه ای، بسیاری تصور می‌کردند که دخالت قدرت‌های بیگانه، به‌ویژه ایالات متحده و برخی کشورهای دیگر، می‌تواند روند انتخابات را از مسیر اراده واقعی مردم عراق منحرف سازد. در کنار آن، نگرانی‌هایی نیز درباره تصمیم جریان صدر برای تحریم انتخابات و مواضع برخی گروه‌های دیگر وجود داشت که احتمال می‌رفت فضای سیاسی را به تنش بکشاند.

رسانه‌های منطقه‌ای عمدتاً تصویری مأیوس‌کننده از فضای انتخاباتی عراق ترسیم می‌کردند؛ بخشی از این رسانه‌ها شاید برداشت واقعی خود را منعکس می‌کردند، اما برخی دیگر به‌وضوح در پی القای بی‌ثباتی و اختلاف‌افکنی در جامعه عراق بودند. چنین فضایی یادآور فضای انتخابات سال ۲۰۲۱ بود، زمانی که تحلیلگران با استناد به مشارکت حدود ۴۲ درصدی در آن دوره، پیش‌بینی می‌کردند که نرخ مشارکت در انتخابات جدید پایین‌تر و حتی «رسوایی سیاسی» برای بغداد خواهد بود. اما نتیجه برخلاف این انتظارات رقم خورد. درصد بالای مشارکت، به‌ویژه در نخستین روز و در میان نیروهای نظامی، همه را شگفت‌زده کرد؛ نه تنها رسانه‌های خارجی، بلکه حتی ناظران داخلی نیز چنین حضوری را پیش‌بینی نمی‌کردند.

مهم ترین عوامل مشارکت گسترده در انتخابات ۲۰۲۵

تحلیل تحولات انتخاباتی عراق نشان می‌دهد که چند عامل مهم در افزایش مشارکت مردم نقش تعیین‌کننده داشت:

۱. عملکرد متوازن دولت سودانی

دولت محمد شیاع السودانی در چهار سال گذشته سیاستی متعادل و مبتنی بر تعامل در برابر قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی در پیش گرفت. این رویکرد به او اجازه داد میان جریان‌های مختلف سیاسی، قومی و مذهبی ـ اعم از کرد، سنی و شیعه ـ نوعی اعتماد و اطمینان ایجاد کند. نتیجه این اعتماد، افزایش مشارکت گروه‌ها در انتخابات اخیر بود؛ به‌ویژه در مناطق سنی‌نشین و کردستان که نسبت به دوره قبل فعال‌تر بودند.

۲. نقش مرجعیت نجف در تشویق مردم

موضع‌گیری مثبت مرجعیت عالی نجف و دعوت نمایندگان آن به مشارکت گسترده در انتخابات، نقشی کلیدی در افزایش حضور مردم داشت. این موضع‌گیری باعث شد حتی کسانی که در سال‌های گذشته نسبت به تأثیر انتخابات بدبین بودند، برای رأی دادن پای صندوق‌ها بیایند. مرجعیت با تأکید بر «مسئولیت شرعی و ملی» شهروندان، بار دیگر جایگاه خود را به‌عنوان مرجع اخلاقی و اجتماعی در سیاست عراق تثبیت کرد.

۳. رفتار  جریان صدر

گرچه تصمیم مقتدی صدر برای تحریم انتخابات می‌توانست مشارکت را کاهش دهد و البته کاهش هم داد، اما نحوه‌ی اعلام این تصمیم کاملاً مسالمت‌آمیز و مسئولانه بود. صدر( حد اقل تاکنون )  طرفدارانش را از هرگونه اقدام تحریک‌آمیز یا برهم زدن فضای انتخابات برحذر داشت. این رفتار اگر پابرجا باقی بماند، ، نشانه‌ای از رشد سیاسی و بلوغ دموکراتیک در عراق است. در مقایسه، می‌توان گفت که چنین رفتار مدنی در بسیاری از کشورهای منطقه کمتر دیده می‌شود، جایی که رقابت انتخاباتی غالباً به نزاع تبلیغاتی و اتهام‌زنی تبدیل می‌شود.

۴. پویایی و مسئولیت‌پذیری رسانه‌های عراقی

در فضای رسانه‌ای عراق، تقریباً همه‌ی جریان‌های سیاسی ـ با وجود اختلاف دیدگاه ـ تلاش کردند پیام خود را بر پایه‌ی برنامه‌ها و نیازهای واقعی مردم تنظیم کنند. رسانه‌ها در کل، به‌جای نفرت‌پراکنی یا تخریب گسترده، در مسیر معرفی چهره‌های تازه و اولویت‌های اجتماعی حرکت کردند. البته رقابت و گاه حملات متقابل هم وجود داشت، اما در مقایسه با بسیاری از کشورها، چارچوبی نسبتاً حرفه‌ای و مسئولانه حفظ شد که جای بسی تامل دارد. این رسانه ها بر خلاف رسانه های غربی، پس از انتخابات نیز، از اتهام زنی و انگ زدن به جریان تحریم کننده انتخابات پرهیز می کنند، که خود نشانه دیگری از بلوغ و رشد سیاسی آنهاست.

۵. تأثیر تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی

انتخابات ۲۰۲۵ در شرایطی برگزار شد که خاورمیانه شاهد تحولات پرشتاب است: از تداوم جنگ نسل کشی غزه و تغییر در مناسبات عربی با رژیم صهیونیستی گرفته تا بازگشت نسبی محور مقاومت به صحنه و تلاش ها علیه نیروهای حشد الشعبی در عراق، این کشور اما با حفظ ثبات داخلی و روابط متوازن با تهران، واشنگتن، آنکارا و ریاض، توانست جایگاه خود را به‌عنوان بازیگری مستقل تثبیت کند. این احساس استقلال و عزت ملی، خود عاملی برای افزایش مشارکت بود.

بنابراین، انتخابات اخیر عراق را می‌توان نقطه‌ی عطفی در روند گذار این کشور به سوی ثبات دانست. برخلاف بسیاری از تحلیل‌های بدبینانه، نتیجه‌ی نهایی نشان داد که جامعه عراق در حال رسیدن به مرحله‌ای از بلوغ سیاسی، تساهل اجتماعی و اعتماد ملی است. اگر پارلمان آینده بتواند همان‌گونه که کارشناسان داخلی تأکید می‌کنند، به تصویب قوانین استوار و عدالت‌محور بپردازد و از منافع ملی در برابر فشارهای خارجی پاسداری کند، عراق می‌تواند در مسیر تبدیل شدن به یک الگوی منطقه‌ای از «دموکراسی بومی‌شده و مقاوم» گام بردارد.