دولت سیزدهم و پیام‌رسان ایرانی

پایگاه رهنما:

فیلتر شدن تلگرام در دی ماه 1396 سرآغازی برای رشد و بروز و ظهور بهتر پیام‌رسان‌های داخلی در ایران بود، اما با گذشت قریب به 45 ماه از این موضوع، اگرچه اوضاع پیام‌رسان‌های داخلی نسبت به روزهای اولیه فعالیت بسیار بهتر شده اما هنوز هم استقبال از این بسترهای ارتباطی داخلی چندان چشمگیر نیست و این پیام‌رسان‌ها نتوانسته‌اند به فراگیری برخی پیام‌رسان‌های خارجی دست پیدا کنند. اما نقاط قوت و ضعف این پیام‌رسان‌ها کجاست و چرا هنوز نتوانسته‌اند، به جایگاهی مثل تلگرام یا واتساپ دست پیدا کنند؟

سروش، آی‌گپ،گپ، ایتا، بله و روبیکا شش پیام رسان داخلی هستند که اگرچه برخی از آنها سابقه بیشتری دارند، ولی عمده فعالیت و رشد آنها به بعد از دی ماه 1396 برمی گردد و قبل از آن، چندان شناخته شده نبودند. این نرم‌افزارها بعد از فیلتر تلگرام و موج گسترده مهاجرت افراد به سایر پیام‌رسان‌ها، توانستند در همان یکی دو ماه اول، تا 5 میلیون کاربر را نیز به خود جلب کنند، اما مشکلات نرم افزاری جدی که در نسخه‌های اولیه آنها وجود داشت از یک سو و عدم اعتماد عمومی به این پیام‌رسان‌ها از سوی دیگر، باعث شد تا اسقبال اولیه به سرعت فروکش کند و مردم با استفاده از فیلترشکن دوباره، به تلگرام روی بیاورند و استفاده از این نرم افزارها با افت روبرو شود.

پرداخت تسهیلات 50 میلیارد ریالی، در دسترس قرار دادن سرورهای داخلی و حمایت برخی دولتی‌ها از این نرم افزارها باعث شد تا در سه سال گذشته، بسیاری از این نرم افزارها بتوانند، مشکلات پایه‌ای را برطرف کنند و به یک بسترهای متنوع ارتباطی فضای مجازی بدل شوند اما با این وجود، همچنان استقبال از این نرم افزارها چندان نیست و اعتماد عمومی مهمترین چالش این نرم افزارها به شمار می‌رود.

• اعتماد بی‌جا به پیام‌رسان‌های خارجی

یکی از مشکلاتی که پیام‌رسان‌های داخلی از ابتدا با آن مواجه بودند، موضوع نگرانی عمومی از حفظ حریم خصوصی و اعتماد به حفظ اطلاعات در این پیام‌رسان‌هاست. مردم مدعی هستند که چون پیام‌رسان‌های خارجی در ایران نیستند، مقامات ایرانی به راحتی امکان دسترسی به اطلاعات خصوصی آنها را ندارند. اما این تصور غلط در حالی است که اطلاعات مردم به راحتی در اختیار سازمان‌های خارجی قرار می‌گیرد و در صورت سوءاستفاده از این اطلاعات، دست مردم به جایی بند نیست.

علاوه بر این، وقتی جرمی در بستر این پیام‌رسان‌های خارجی رخ دهد، امکان رهگیری مجرمان وجود ندارد و از این جهت، مردم بیش از پیش متضرر می‌شوند. در واقع، مردم از ترس عدم اعتماد به شبکه‌های داخلی، در دام پیام‌رسان‌های خارجی می افتند و مشکلات بیشتری را تجربه می‌کنند.

• مشکلات مالی پیام‌رسان‌های داخلی

مدیران پیام‌رسان‌های داخلی معتقدند که «برنامه‌نویسی، تامین سرورها، پشتیبانی و صدالبته تامین پهنای باند مورد نیاز این پیام‌رسان‌ها» نیاز به سرمایه گذاری بزرگی دارد و از زمان شروع به کار یک برنامه، تا زمانی که بتواند به درآمدزایی برسد، به یک دوره زمانی نیاز دارد و در این دوره زمانی دولت باید از این پیام‌رسان‌ها حمایت کند.

اگرچه تاکنون در چند نوبت، تسهیلات مناسبی به پیام‌رسان‌های داخلی به صورت بلاعوض یا وام کم بهره پرداخت شده اما با این وجود، مدیران این پیام‌رسان‌ها معتقدند که نیاز به حمایت بیشتری دارند. هرچند در طرح موسوم به «حمایت از کاربران فضای مجازی» که هم‌اکنون در مجلس در حال بررسی است، تشکیل یک صندوق ویژه و حمایت مالی از پیام‌رسان‌های داخلی دیده شده است اما اگر دولت آینده می‌خواهد که کسب و کارهای مبتنی بر این پیام‌رسان‌ها رونق بگیرد، باید فکری به حال مشکلات مالی این نرم افزارهای داخلی بکند تا توان رقابت این پیام‌رسان‌ها با خارجی‌ها افزایش یابد.

• متنوع، اما کم مشتری

اگرچه پیام‌رسان‌های داخلی با همه مشکلاتی که داشتند، رشد خوبی به لحاظ تنوع گرافیکی و امکانات مولتی مدیا در بسترهای ارتباطی داشته و ابزارهای مناسبی را در اختیار کاربر قرار می‌دهند، اما واقعیت این است که با وجود این جذاب‌ها، هنوز مشخص نیست که قرار است اینها یک پیام رسان باشند یا ابزارهای فناوری!

در بسیاری از پیام‌های رسان‌های داخلی، امکان پخش فیلم، دیدن فوتبال، برگزاری مسابقه، شرکت در نظرسنجی، تا حتی پرداخت‌های بانکی و کارت به کارت هم در دسترس مخاطب قرار گرفته است اما با این وجود، مردم کمتر علاقه دارند تا آنچه به عنوان پیام رسانی به مخاطبان قلمداد می‌شود را از طریق این پیام‌رسان‌ها انجام دهند و برای رد و بدل کردن پیام، به سراغ همان پیام‌رسان‌های مرسوم خارجی می‌روند. شاید یکی از موضوعاتی که باید در دستور کار پیام‌رسان‌های داخلی قرار گیرد، توجه به سهولت پیام‌رسانی و ابزارهای تماس و ارتباطی بین مردم باشد.

• رقابت سالم و توجه به خواست مردم

موضوعی که بیش از همه باعث دلزدگی مردم از پیام‌رسان‌های داخلی می‌شود، کوچ اجباری به این پیام‌رسان‌هاست. اگر مردم در یک فضای رقابتی حق انتخاب بین پیام رسان‌های داخلی و خارجی را داشتند، در شرایط برابر، و بدون فشار، با دیدن جذابیت‌های ایجاد شده در پیام‌رسان‌های داخلی، کم کم به داخلی‌ها اعتماد کرده و به این سمت کشیده می‌شوند اما اگر قرار باشد، مانند دوران بعد از ماجرای فیلترینگ تلگرام، مردم به اجبار، به این سمت کشانده شوند، دوباره پس زده خواهند شد و در بر همان پاشنه قبلی خواهد چرخید!