دوستی‌های نوجوانان و نظارت والدین

پایگاه رهنما:

گروه‌های همسال در غیاب والدین، مهمترین نقش را در زندگی یک نوجوان بازی می‌کنند؛ چه ارتباط با گروه‌های همسال مجازی باشد و چه حقیقی، می‌تواند تاثیرات مثبت و منفی مهمی را در زندگی فرد ایفا کند. تاثیراتی که می‌تواند فرد را تا نوک قله موفقیت هدایت کرده یا در مقابل، او را به قعر چاه ضلالت و گمراهی برساند. نقشی که با تعامل والدین و البته آگاهی نوجوان، می‌تواند در مسیر درست هدایت شود.

افزایش سن ازدواج در جامعه ایرانی، از یک سو و افزایش فاصله تولد اولین فرزند از ازدواج والدین از سوی دیگر، باعث شده تا فاصله سنی فرزندان و والدین به بیش از 30 سال افزایش پیدا کند؛ در چنین شرایطی وقتی فرزند به سنین نوجوانی و بلوغ می‌رسد فاصله سنی بالایی با والدین خود دارد و عدم درک متقابل نوجوان و والدین باعث می‌شود تا رابطه گفتمانی این دو، روز به روز کاسته شده و در عوض، رابطه نوجوان با گروه‌های همسال و سایر افرادی که به نوعی دارای درک اجتماعی از وضعیت نوجوان هستند، بیشتر و بیشتر شود. اما مسئله به همین سادگی نیست؛ کودکان و نوجوانان نیاز دارند تا پذیرفته شده و مورد تائید قرار بگیرند.

حُسن تعلق داشتن به خانواده یا گروه، بسیار برای نوجوانان مهم است و در چنین شرایطی، اگر به واسطه اختلاف سنی و عدم درک متقابل، نوجوان از سوی خانواده طرد شود، مهمترین جایگاه برای فرد، پذیرفته شدن در گروه‌های دوستی و گروه‌های همسالان است. گروه‌هایی که با تاثیر مثبت خود می‌توانند موجب تجهیز توان و انگیزه  نوجوان برای موفقیت او شوند. می‌توانند او را تشویق کنند تا خود را با رفتارهای سالم وفق دهد. همسالانی که معمولا به نا امیدی‌ها، کشمکش‌ها و نگرانی های معمول دوره نوجوانی به خوبی توجه کرده، می‌پذیرند و آنها را درک می‌کنند.

در مقابل این تاثیر مثبت، اگر نوجوان هم از سوی خانواده و هم از سوی دوستان خود طرد شود، احتمال اینکه برای پذیرش و به دست آوردن جایگاهی در یک گروه به رفتارهای پرخطر گرایش پیدا کنند، بیشتر می‌شود. در چنین موقعیت‌هایی، فشار همتایان می‌تواند توانایی استدلال و قضاوت نوجوان را تحت تاثیر قرار داده و به تمایل او برای دست زدن به رفتارهای پر خطر دامن زده، او را از خانواده و تاثیرات مثبت آن دور کرده و در دام اعمال پر خطر بیندازند.

در این شرایط، نظارت والدین بسیار مهم است. نظارتی که نه آنقدر محدود کننده باشد که نوجوان را فراری دهد و نه آنچنان بی‌خیال و رها، که فرد را به سمت هر مشکلی سوق دهد.

علی بهرام‌نژاد روانشناس بالینی در خصوص نظارت والدین می‌گوید: «انتظاراتی که والدین از فرزندان خود دارند، اعمالی که والدین برای آگاهی از رفتارهای فرزندان انجام می‌دهند و رفتاری که والدین در پاسخ به شکستن قواعد از سوی فرزندانشان نشان می‌دهند، نظارت والدین را تشکیل می‌دهد».

وی اضافه می‌کند: «نظارت والدین، مهارتی است که از نوزادی تا نوجوانی و حتی شاید تا بزرگسالی هم ادامه داشته باشد. اگر چه شکل و شیوه‌های نظارت همزمان با رشد فرزند تغییر می‌کند ولی نتیجه آنها همه یکی است. نظارت پایدار در طی نوجوانی اساسی و مهم است، زیرا نیاز نوجوانان به استقلال زمینه مناسبی برای رفتارهای ناسالم و خطرناک ایجاد می‌کند».

بهرام نژاد تصریح می‌کند: «تحقیقات نشان می دهد والدین نوجوانان بزهکار در مقایسه با والدین نوجوانان سالم نظارت کمتری داشتند و نوجوانانی که باور دارند والدینشان رفتارهای خطرناک را قبول ندارند، کمتر اقدام به چنین رفتارهایی داشتند».

• کرونا و نقش اولیاء و مربیان

در وضعیت امروز جامعه که شیوع بیماری کرونا گریبانگیر آن است، نوجوانان نوع دیگری از تحصیل و آموزش را تجربه می‌کنند. قطعاً آن چیزی که از اهمیت بالایی برخوردار است، الگوهای رفتاری است که معلمان و مربیان به نوجوان نشان می‌دهند. آنها باید به منزله تسهیل‌گرانی شفیق باشند و از درک بالایی در پرداختن به هیجانات و احساسات نوجوانان برخوردار باشند و از سخت‌گیری‌های غیرواقع‌بینانه و اعمال استانداردهای بالا پرهیز کنند، چرا که شرایط، شرایط عادی نیست و بچه‌ها و خانواده‌ها زیر انبوهی از مشکلات و استرس‌های محیطی قرار دارند و نیاز به داشتن شفقت و همدلی بیشتری احساس می‌شود.

باید توجه داشت که رفتار مربی در دیگر شاگردان و همسالان به شدت اثرگذار است و بی‌احترامی به نوجوان و تمسخر وی پیش دیگران تولید خشم می‌کند که عواقب بدی خواهد داشت. جدای نقش والدین وظیفه مسئولان است که قبل از علاج درد به پیشگیری و آسیب‌شناسی و مهیا کردن ابزارهای لازم برای اقشار ضعیف و آسیب‌پذیر اقدام کنند، چرا که علاج واقعه پیش از وقوع باید کرد.