انتخابات زودهنگام در ترکيه؛پايان يا افزايش قدرت اردوغان

زمانی که «ییلدریم» نخست وزیر ترکیه، لایحه انتخابات زودهنگام ریاست جمهوری و پارلمانی را که قرار بود در سوم نوامبر ۲۰۱۹ برگزار شود با ۱۸ ماه زودتر یعنی برگزاری آن در ۲۴ ژوئن ۲۰۱۸ یعنی سوم تیر ۱۳۹۷ را به پارلمان برد تا به رای نمایندگان بگذارد و همانجا گفت: «افتخار می‌کنم از این که آخرین نخست وزیر ترکیه هستم».

این عبارت نشان داد شیب تندی برای تغییرات در ترکیه آغاز شده است. این جمله ییلدریم هر چند کوتاه بود، اما توانست به خوبی گویای اهمیت خاص این دو انتخابات باشدکه چرا فرایند تغییر نظام سیاسی ترکیه از پارلمانی فعلی به ریاستی با این دو انتخابات مهم خواهد بود. هر چند که اردوغان در این چند سال اخیر و به خصوص یک سال گذشته چندان یک رییس جمهور تشریفاتی نبوده و در عمل قدرت را به طور کامل در دست داشته است، اما با انتخابات ریاست جمهوری آینده است که می‌تواند به صورت قانونی ریاست قوه مجریه را به دست گیرد. اردوغان پیشتر برای رسیدن به این هدف چندان عجله‌ای نداشت چنان که قبل از این بار‌ها مخالفت خود را با انتخابات زودهنگام عنوان کرده بود و این باغچه‌لی رییس مجلس بود که اصرار به برگزرای زودهنگام انتخابات داشت و یک روز قبل از دیدار با اردوغان، خواسته خود را در پارلمان عنوان کرده بود. حزب او در آن زمان جزو دولت ائتلافی به رهبری بولنت اجویت، رهبر وقت حزب دموکراتیک چپ بود و او با پیشنهاد انتخابات زودهنگام در نوامبر ۲۰۰۲ نه تنها باعث شد دولت به طور کامل سقوط کند بلکه باعث سقوط حزب خودش هم شد. در واقع، باغچه‌لی ۱۶ سال پیش پیشنهادی داد که نتیجه آن پایان دولت‌های ائتلافی و روی کار آمدن دولت تک حزبی به رهبری عدالت و توسعه شد و حالا هم پیشنهاد او می‌تواند یا اردوغان را به قدرت مطلق برساند یا تغییری اساسی در ترکیب سیاسی ترکیه ایجاد کند.

دلایل عمده تعجیل اردوغان در برگزاری انتخابات زود هنگام

۱- ترس از شکست در انتخابات محلی

به نظر می‌رسد اردوغان قبل از دیدار با باغچه‌لی زمان برگزاری دو انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی را در هیجده ماه بعد مناسب نمی‌دانست.

برخی از شخصیت‌های ترکیه حتی قبل از سال نو میلادی از تصمیم اردوغان برای تغییر زمان انتخابات گفته بودند. یکی از این شخصیت‌ها مرآل اکشنر، رهبر حزب نیک است که با توجه به موعد انتخابات محلی آن هم نه ماه قبل از دو انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی گفته بود: «اردوغانی که من می‌شناسم، انتخابات ریاست جمهوری را پیش از انتخابات محلی برگزار خواهد کرد».

اکشنر احتمال رای کمتر حزب عدالت و توسعه در انتخابات محلی را دلیل این نظر خود دانسته بود و به نظر می‌رسد که اردوغان هم این احتمال را جدی گرفته که خواسته دو انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی را جلو بیاندازد در حالی که انتخابات محلی در موعد مقرر برگزار می‌شود. به عبارت دیگر، این تصمیم اردوغان نظر آکشنر را تایید می‌کند و نشان می‌دهد که اردوغان نگران تاثیر منفی انتخابات محلی بر آن دو انتخابات بوده که خواسته دو انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی در زمانی مناسب و قبل از انتخابات محلی برگزار شوند.

۲-شرایط اقتصادی و سیاسی دولت

شرایط اقتصادی و سیاسی از عوامل دیگری هستند که روی تصمیم اردوغان تاثیر داشته‌اند. اکونومیست به افت لیر ترکیه در مقابل ارز‌های خارجی اشاره کرده و این موضوع را دست کم یکی از عوامل تاثیرگذار بر تصمیم اردوغان می‌داند چرا که لیر از ۲۰۱۳ به این سو سیر نزولی داشته و به نصف ارزش خود در برابر دلار رسیده و از ماه مارس به این سو هم «تقریبا هر روز رکورد تازه‌ای» از افت را نشان می‌دهد.

اردوغان نمی‌تواند دو انتخابات حساس ریاست جمهوری و پارلمانی را با این روند از افت ارزش لیر در هیجده ماه بعد برگزار کند که قیمت‌ها به طور طبیعی بالا رفته و همین امر باعث عدم اقبال مردم به او و حزبش خواهد شد. نرخ بیکاری عاملی دیگری است که با وجود افزایش اشتغال، هنوز این نرخ دو رقمی است و همین نیز نگرانی‌هایی در ترکیه ایجاد کرده است. شرایط سیاسی اردوغان و حزب عدالت و توسعه او بهتر از شرایط اقتصادی و افت لیر نیست. این موضوع در همه‌پرسی سال قبل خود را نشان داد که حزب عدالت و توسعه دیگر رونق رای در یک دهه و نیم اخیر را نداشت. باید توجه داشت که حزب اردوغان در آن همه‌پرسی ۵۱ درصد آراء را به دست آورد و توانست تنها با کمتر از ۴ درصد به یک پیروزی شکننده برسد. شکست حزب عدالت و توسعه در سه شهر مهم استانبول، آنکارا و ازمیر اهمیت ویژه‌ای داشت چرا که این نتیجه به خصوص در مورد دو شهر کلیدی استانبول و آنکار از ۱۹۹۴ به این سو سابقه نداشت.
مجموعه این شرایط اقتصادی و سیاسی است که باعث شده اردوغان بی‌معطلی پیشنهاد یاغچه‌لی را بپذیرد و فرایند انتخابات زودهنگام را برای ۲۴ ژوئن کلید بزند تا بتواند از شرایط وضعیت فوق‌العاده حداکثر استفاده را کرده و هم خود را برای بار دوم به ریاست جمهوری برساند و هم اکثریت پارلمان را در دست حزبش نگه دارد.