ارتش آن روزها، ارتش اين روزها

پایگاه رهنما :

شكل‌گيري يك نيروي نظامي مدرن در ايران همواره با فراز و نشيب‌هاي فراواني روبه‌رو بوده است. بر اين اساس تا پيش از كودتاي سوم اسفند ۱۲۹۹ ايران داراي يك ارتش متمركز و نظام يافته نبود و تنها تلاش در اين حوزه مربوط به اميركبير در دارالفنون بود كه آن نيز به شكست انجاميد.

اما با روي كارآمدن رضاخان، وي در اواخر سال 1300 دستور تشكيل يك مدرن را صادر كرد. ارتشي كه در آن روزگار هزينه‌هاي زيادي براي آن شكل گرفت اما در مقطع حساس جنگ جهاني دوم، اين ارتش مدرن بدون كوچك‌ترين مقاومتي تسليم متفقين شد و خاك ايران در كمتر از چهار روز به اشغال بيگانگان درآمد.

اين روند در دوره پهلوي دوم به شكل ديگري ادامه پيدا كرد. حكومت پهلوي پس از سال 1332 و تثبيت نصبي قدرت خود و همزمان با افزايش چشمگير قيمت نفت در سطح جهاني، شروع به خريد تجهيزات نظامي از شريك استراتژيك خود امريكا كرد، اما خريدهاي ميلياردي نظامي ايران از امريكا، چند نكته مغفول مانده دارد. نكته اول آن است كه ايالات‌متحده در آن دوران به شدت نياز به دلارهاي نفتي ايران داشت تا به واسطه آن بتواند اقتصاد خود را سر و سامان بدهد، از اين رو حتي حاضر شد تا جديدترين جنگنده‌هاي خود شامل اف 14 و اف16 را در اختيار ايران قرار دهد؛ علاوه بر اين نگهداري اين تجهيزات نيز در درازمدت ميليون‌ها دلار عايد امريكا مي‌كرد، اتفاقي كه عملاً ارتش ايران را به يك نيروي نظامي وابسته به امريكا تبديل مي‌كرد. نكته مغفول مانده ديگر درخصوص فروش اين تجهيزات به ايران، مربوط به جنگ سرد ميان امريكا و شوروي بود. شدت گرفتن اين جنگ سرد باعث شد تا ايالات‌متحده براي تحت فشار قراردادن دشمن خود، همسايه جنوبي شوروي را به پيشرفته‌ترين تجهيزات نظامي مجهز كند. اين در حالي بود كه فرماندهان عالي اين ارتش مجهز حتي اجازه آب خوردن بدون فرمان امريكايي‌ها را نداشتند. اين موضوع را مي‌توان همزمان با وقوع انقلاب نيز مشاهده كرد كه اكثر فرماندهان نظامي ارتش ايران، به خارج از كشور گريختند و مستشاران امريكايي نيز بخش عمده‌اي از تجهيزات موجود در ايران را همزمان با وقوع انقلاب از كشور خارج كردند و بخش باقيمانده نيز از كار انداخته شد.

* پس از انقلاب

شايد به دليل همين وابستگي شديد اركان ارتش به امريكا بود كه با وقوع انقلاب برخي جريانات تندرو تصميم به انحلال ارتش گرفتند. اين در حالي بود كه بدنه ارتش در روزهاي انقلاب دلبستگي خود را به حركت مردم نشان داده بود و حتي همافران ارتش براي اعلام همبستگي با انقلاب، با امام خميني(ره) بيعت كردند. دليل اصلي جريانات تندرو براي انحلال ارتش را نيز مي‌توان در دو حوزه مهم دسته‌بندي كرد: اول حذف ارتش به عنوان تنها نيروي نظامي سازماندهي شده كه توان مقابله با ضدانقلاب را داشت و دوم زمينه‌چيني براي حمله نظامي رژيم بعثي به خاك ايران. در مقابل اين نقشه رهنمود امام‌خميني (ره) روشن بود «ايران ارتش لازم دارد اسلام ارتش لازم دارد» وي با رهنمودهاي مشابه تفكر انحلال ارتش و به تزلزل كشاندن نظام اسلامي را طرد و نفي كردند و در پيامي به ملت در فروردين سال 1358 فرمودند: «روز چهارشنبه 29 فروردين روز ارتش اعلام مى‏شود. ارتش محترم در اين روز در شهرستان‌هاى بزرگ با ساز و برگ به رژه بپردازند و پشتيبانى خود را از جمهورى اسلامى و ملت بزرگ ايران و حضور خود را براى فداكارى در راه استقلال و حفظ مرزهاى كشور اعلام كنند. ملت ايران موظفند از ارتش اسلامى استقبال و احترام برادرانه از آنان كنند.»

* در هنگام جنگ

اما تفكر دقيق امام‌خميني (ره) در حفظ ارتش به كمك ايران آمد و كمتر از دو سال پس از پيروزي انقلاب اسلامي با آغاز جنگ، اين ارتش بود كه نخستين ضربات را به پيكره دشمن بعثي زد. به گونه‌اي كه تنها چند ساعت پس از آغاز حمله رسمي عراق به ايران، نيروي هوايي ارتش عمليات كمان 99 را به مرحله اجرا درآورد كه در آن اهداف نظامي ارتش عراق فرودگاه‌ها و آشيانه‌هاي نظامي ارتش عراق در مناطق كركوك، موصل، رشيد، حبانيه، ناصريه، شعيبيه، كوت و المثني را مورد هدف قرار دادند و بخش مهمي از ماشين جنگي رژيم بعثي را از كار انداختند. علاوه بر اين شاهكار، ديگر ارتش در زمان جنگ عمليات مرواريد بود كه براساس آن نيروي دريايي عراق پس از اين عمليات عملاً از كار افتاد و تا پايان جنگ قادر به تحركي نشد و علاوه بر اين، سكوهاي نفتي «البكر» و «الاميه» به طور كامل منهدم شدند و صادرات نفت عراق از خليج‌فارس متوقف شد. در مجموع ارتش در زمان جنگ 710 عمليات آفندي و پدافندي انجام داد و در عمليات‌هاي مشترك ديگري نيز با سپاه پاسداران نقش‌آفريني كرد.

* پس از جنگ

با پايان يافتن جنگ، ارتش محور اصلي برنامه‌هاي خود را بر حوزه بازسازي توان خود و تقويت ساختارها به منظور ايجاد مصونيت دفاعي براي كشور قرار داد. براساس اين برنامه جهاد خودكفايي ارتش با بهره‌گيري از تجربيات دوران جنگ به توليد تجهيزات نظامي مورد نياز خود مطابق نياز و اقليم كشور پرداخت و در اين‌خصوص موفقيت‌هاي بسياري به دست آورد. از جمله اين دستاوردها مي‌توان به توليد انواع سلاح‌هاي سبك و نيمه سنگين، انواع تانك و نفربر، توليد هواپيماي جنگنده، پهپاد و انواع شناورهاي سطحي و زيرسطحي نيز اشاره كرد كه علاوه بر بي‌نيازكردن كشور به واردات محصولات نظامي، سطح فناوري علمي را تا حد محسوسي ارتقا داده است. اما اين تنها عملكرد ارتش در اين خصوص نبود، ‌بلكه اين نهاد انقلابي در مواقع حساس و بحران‌هاي غيرنظامي نيز به ياري هموطنان شتافته است كه نمونه مشهود اين عملكرد در زلزله اخير كرمانشاه به خوبي قابل مشاهده است.