قوی شدن کشور در گروی «تبدیل ایده به عمل»

توسعه و رشد صنعت و فناوری در دنیای امروز، در نتیجه تبدیل ایده‌های خوب به «محصول» بوده است؛ ایده‌ها تا زمانی که به عمل تبدیل نشده باشند، تنها یک حرف یا نظریه هستند که ممکن است در ذهن اشخاص یا کلاس دانشگاهی ردوبدل شوند، اما این ایده‌ها زمانی ارزش پیدا می‌کنند که تبدیل به محصول یا یک نتیجه مشخص‌شده باشند و مردم بتوانند از برکات آن بهره‌مند شوند. در جهان امروز که دنیا با سرعت چشمگیری به‌سوی قله‌های دانش و فناوری حرکت می‌کند، جوامعی پیشتاز هستند که بتوانند بهتر و سریع‌تر از دیگران ایده‌ها را تبدیل به محصول یا عمل کرده و آن را به جامعه عرضه کنند. درست در نقطه مقابل دنیا، کشور ما قرار دارد که نه‌تن‌ها ایده‌ها کمتر به محصول تبدیل می‌شود، بلکه گاهی آن‌قدر به ایده‌های ناب و بکر بی‌توجهی می‌شود که دانشمندان سرخورده شده و ترجیح می‌دهند بیش از آنکه به دنبال تولید محصول یا به خدمت درآوردن فناوری باشند، این ایده‌ها را برای خودشان نگه‌دارند یا حداکثر بخشی از نظریات را در همان کلاس‌های درس عرضه کنند و هرگز به دنبال ارائه آن نباشند. این مشکل یکی از موضوعاتی است که نظر رهبر معظم انقلاب را هم به خود جلب کرده است؛ ایشان در سخنرانی تاریخی خود در جمع جوانان استان خراسان شمالی در مهرماه ۱۳۹۱، با تبیین سؤالات مختلف پیرامون چالش‌های سبک زندگی در جامعه ایرانی، پرسیدند: «چرا برخی حرف‌ها و ایده‌های خوب در حد حرف و رؤیا باقی می‌ماند؟»
از برخورد‌های سلیقه‌ای تا بروکراسی اداری
برای واکاوی مشکلات پیش روی «تبدیل ایده به عمل» در جامعه ایرانی، موضوعات مختلفی را می‌توان مدنظر قرار داد و به بررسی آن‌ها برای حل این مشکل بزرگ پرداخت. شاید اولین بخش مشکل، عدم ارتباط دانشگاه با صنعت و بخش‌های خدمات رسان جامعه است. دانشگاه، مرکز تولید علم است و با حضور اساتید و دانشجویان، روزانه هزاران ایده در آن طرح و موردبحث قرار می‌گیرد، اما این ایده‌ها، مانند همه کشور‌های توسعه‌یافته و پیشرفته، باید تبدیل به محصول شوند تا ارزش پیدا کنند. برای نمونه در کشور‌های حوزه اسکاندیناوی و شمال اروپا که بخشی از سیستم‌های مخابراتی و الکترونیکی در آن تولید می‌شود، کارخانه‌های تولیدی در کنار دانشگاه‌ها شکل‌گرفته‌اند و عمده دانشجویان و اساتید، به‌جای گذراندن وقت در کلاس‌های درس، در آزمایشگاه‌های معتبر و مجهز این شرکت‌ها مشغول تحقیق و کمک به توسعه محصولات هستند. اگرچه روند تبدیل ایده‌ها به محصول، چندسالی است که در برخی دانشگاه‌های کشور یا برخی شرکت‌های دانش‌بنیان در حال پیگیری است، اما همچنان می‌توان گفت که سهم مراکز تحقیقاتی و علمی از تولید محصولات کارخانه‌های بزرگ، بسیار اندک است. دومین مشکل، بروکراسی اداری و قوانین دست و پاگیر برای دانشمندان و محققان است. در همایشی که طی روز‌های گذشته در دانشگاه تهران بزرگ شد، اساتید و پژوهشگران مهندسی نفت دانشگاه تهران اعلام کرده بودند که حاضرند با اجرای طرح‌های علمی، میزان برداشت از میدان نفتی آزادگان را ۳.۵ میلیارد بشکه افزایش دهند؛ اما در همین همایش که وزیر نفت هم حاضر بود، بسیاری از اساتید از مشکلات اداری و روند‌های طولانی و ناامیدکننده برای اخذ مجوز‌های لازم یا انجام پروژه‌های علمی گلایه می‌کردند! موضوعی که البته وزیر هم به آن اذعان داشت و قول داد که آن را برطرف کند. سومین موضوع، برخورد سلیقه‌ای و گاهی سیاسی با ایده‌ها و حرف‌های خوب است. در هر دوره‌ای به فراخور طیف سیاسی مدیرانی که بر سر کار هستند، نوع نگرش و مواجهه آن‌ها با صاحب‌نظران و افراد دارای ایده متفاوت است. کم نیستند ایده‌های خوبی که به‌واسطه برخورد سیاسی یا سلیقه‌ای با صاحب ایده، به کنار گذاشته می‌شوند و در مقابل برخی طرح‌های ناپخته و غیرکارشناسی صرفاً جهت خوش‌آمد یا سلیقه مدیر اجرا می‌شود. نمونه این طرح‌های در کشور ما کم نبوده و کم نیست. چهارمین نکته که شاید از نکات دیگر هم مهم‌تر باشد، عدم پرورش فکری افراد جامعه برای تلاش در حوزه ایده‌پردازی و بسط و توسعه آن است. اگر روحیه تحقیق، پژوهش و تبدیل آن به محصول در جامعه شکل بگیرد و افراد، برای رشد خود تلاش کنند، بدون شک جامعه نیز به حرکت درآمده و روزبه‌روز شاهد پیشرفت روزافزون خواهیم بود؛ اما در شرایطی که نه مدارس و نه دانشگاه‌ها، تولید فکر و اندیشه را تشویق نمی‌کنند، نه‌تن‌ها ایده خوبی تولید نمی‌شود که اگر ایده خوبی هم به دست آید، مجالی برای بیان پیدا نکرده و زود به قهقرا می‌رود. «قوی شدن» در دنیای امروز، کمک به توسعه و پیشرفت جامعه و رونق تولید در کشور، نیازمند اجرای ایده‌های خوب در جامعه است؛ ایده‌های خوب باید در محیط‌های علمی مطرح‌شده و پروش یابد و در نهایت با حمایت مسئولان، صنعت و مراکز تولیدی این ایده‌ها به محصول و عمل تبدیل شود و روانه بازار شود.