انقلابی برای تحول در فرهنگ و اجتماع

انقلاب اسلامی ایران که این روز‌ها جشن ۴۱ سالگی خود را گرفته و وارد چهل و دومین بهار از عمر بالنده‌اش می‌شود، اساساً یک انقلاب فرهنگی و دینی بوده و بیش و پیش از آنکه به دنبال رشد مادیات و استحکام دنیای مردم باشد - که هرچند آن نیز از اهداف مهم و قابل تحقق در انقلاب بوده است - هدفش رشد تعالی معنوی انسان‌ها و کمک به حرکتشان در مسیر بندگی خداوند بوده است. گواه این ادعا نیز تقدیم بیش از ۲۵۰ هزار شهید گلگون‌کفن در ادوار مختلف ۴۱ سال اخیر و در صحنه‌های مختلف بوده است و این نکته چیزی نیست جز بیان این واقعیت که برای استحکام ریشه‌های این انقلاب معنوی و فرهنگی، باید با خونِ خود، آن را آبیاری و حراست کرد.
اما اهداف فرهنگی و اجتماعی انقلاب اسلامی چه بوده است و چیست و چقدر از این اهداف امروز محقق شده است؟! آیا میزان تحقق این اهداف متعالی قابل‌اندازه‌گیری است یا فراتر از اندازه‌گیری و مقیاس‌های محاسباتی مادی باید درباره آن‌ها صحبت کرد؟
کدام اهداف فرهنگی؟
برای انقلاب اسلامی که همواره در ۴۱ سال اخیر دوستان و دشمنان فراوان داخلی و خارجی داشته و دارد و هر روز شاهد ریزش‌ها و رویش‌های جدید است، می‌توان اهداف فرهنگی و اجتماعی بسیاری را برشمرد و درباره آن‌ها بحث کرد، اما به‌طور خلاصه می‌توان به این موارد اشاره کرد؛
۱. رشد و تعالی اخلاقی جامعه؛ شاید برای خیلی‌ها جای سؤال باشد که نگاه امام امت (رضوان‌الله علیه) به موضوع معنویات جامعه چه بود. در تاریخ ۱۲ بهمن سال ۱۳۵۷ و در نخستین روز ورود امام به میهن اسلامی، ایشان در بهشت‌زهرا و درحالی‌که چند روز قبل از آن، سخنگوی دولت موقت زمزمه آب و برق مجانی را مطرح کرده بود – و حالا هم عده‌ای طرح اولیه این وعده را به‌دروغ به ایشان نسبت می‌دهند - حضرت امام در تذکری مهم خطاب به ملت ایران گفتند: «ما علاوه بر اینکه زندگی مادی شما را می‌خواهیم مرفه بشود، زندگی معنوی شما را هم می‌خواهیم مرفه باشد. شما به معنویات احتیاج دارید. معنویات ما را بردند اینها. دل‌خوش نباشید که مسکن فقط می‌سازیم، آب و برق را مجانی می‌کنیم برای طبقه مستمند، اتوبوس را مجانی می‌کنیم برای طبقه مستمند، دل‌خوش به این مقدار نباشید. معنویات شما را، روحیات شما را عظمت می‌دهیم؛ شما را به مقام انسانیت می‌رسانیم».
حالا و باگذشت ۴۱ سال از آن روزها، شاید عده‌ای با مشاهده برخی آسیب‌های فرهنگی و اجتماعی که باعث گسست بین نسل‌ها می‌شود، تصور کنند که انقلاب به اهدافش برای تعالی اخلاقی و معنوی جامعه نرسیده است؛ درحالی‌که ده‌ها دلیل و نشانه آشکار، از حضور مدافعان حرم دهه هفتادی در سرزمین‌های مقدس اسلامی گرفته تا رشد ده‌ها برابری اعتکاف‌های دانش‌آموزی و دانشجویی در دو دهه اخیر، از حضور داوطلبانه نوجوانان و جوانان در اردو‌های جهادی و محرومیت‌زدایی گرفته تا حضور پرشور و اعجاب‌انگیز نسل‌های سوم و چهارم انقلاب در تشییع و تکریم سردار بزرگ مقاومت «حاج قاسم سلیمانی» آن‌هم درحالی‌که هیچ تصوری از دهه اول انقلاب ندارند، همگی نشان می‌دهند روح معنویت و اخلاق در جامعه زنده است و نه‌تن‌ها کمرنگ نشده، بلکه اگر زمینه بروز و ظهور بیابد، روزبه‌روز بالنده‌تر هم می‌شود.
فراموش نکنیم که این سیل معنویت‌گرایی در شرایطی است که به گفته معاون رسانه ملی، بیش از ۲۶۰ شبکه فارسی‌زبان ضدانقلاب و ضداسلام به‌طور شبانه‌روزی درهرحال تبلیغ علیه باور‌های کهن جامعه ایرانی و اسلامی هستند.
۲. حفظ کرامت انسان در برابر حاکمان؛ یکی از مهم‌ترین اهداف فرهنگی اجتماعی انقلاب، این بوده است که با پاسخگو کردن حاکمان در برابر مردم، عزت و منزلت آن‌ها را ارتقاء دهد و کرامت لگدمال شده‌ای را که در نتیجه حاکمیت ۲۵۰۰ ساله رژیم‌های سلطنتی و موروثی به این روز درآمده بود، مجدداً احیا کند. گواه تحقق این هدف هم برگزاری بیش از ۴۰ انتخابات در ۴۱ سال اخیر و ایجاد ساختار‌های قانونی در قانون اساسی برای شکایت مردم و پیگیری امورشان بوده است که شاید در برخی بخش‌ها هنوز به بلوغ کافی نرسیده باشد، اما نمونه این جهش اجتماعی و انسانی در هیچ جای دنیا سابقه ندارد.
۳. بازیابی هویت حقیقی و کمک به مشارکت اجتماعی زنان؛ انقلاب اسلامی ایران با جدیت دنبال اثبات این نکته بوده است که می‌توان زن را با حفظ حجاب و عفاف او و بی‌آنکه به ابزار و وسیله‌ای برای لذت‌جویی مردان یا وسیله‌ای برای تبلیغات تجاری تبدیل شود و کرامت انسانی‌اش هم لکه‌دار شود، به صحنه اجتماع آورد و از توان و ظرفیتش برای ساختن جامعه و رشد خودش بهره گرفت. رشد ۱۰ برابری آمار دانشجویان دختر در ۴۱ سالگی انقلاب نسبت به سال ۱۳۵۷ آن‌هم درحالی‌که قبل از انقلاب ۶۵ درصد زنان و دختران ایرانی مطلقاً بی‌سواد بوده‌اند، سند محکمی برای موفقیت در این بخش است.
علاوه بر این، حضور روزافزون زنان در صحنه‌های سیاسی و انتخابات و قرار گرفتن در معرض رأی مردم و نیز آمار اشتغال بانوان، نشان می‌دهد که بازگرداندن کرامت زنان در انقلاب اسلامی، یک شعار نبوده است.
۴. هم‌بستگی اجتماعی مردم در بحران‌ها؛ هرچند در هر جامعه و حاکمیتی ازجمله در جمهوری اسلامی، این وظیفه دولت‌هاست که در بحران‌ها به مدیریت اوضاع بپردازند و آلام مردم را کاهش دهند، اما واقعیت انکارناپذیر این است که از توان و ظرفیت مردم در مدیریت بحران‌ها نمی‌توان چشم‌پوشی کرد و البته تنها مردمانی به این میدان‌ها وارد می‌شوند که باور فرهنگی عمیقی نسبت به این مسئله داشته باشند. در ۴۱ سال اخیر و در هنگام بحران‌های مختلف طبیعی و غیرطبیعی نیز، این مردم بوده‌اند که حتی زودتر از نهاد‌های مسئول وارد میدان امدادرسانی شده‌اند و این معنایی ندارد جز اینکه، انقلاب اسلامی در باورمند و مسئولیت‌پذیر کردن افراد به‌عنوان یک شاخصه رشد فرهنگی و اجتماعی، موفق عمل کرده است.