سبک زندگی «مجازی» در جامعه ایرانی

بخشی از سبک زندگی مردم از دنیای واقعی به فضای مجازی منتقل شده است؛ فضایی که شاید در ظاهر شبیه دنیای واقعی نباشد، اما رویداد‌های انسانی و تأثیرات اجتماعی آن کمتر از فضای واقعی نیست. همین موضوع، تکلیف مردم در مواجهه با این فضا و تکلیف دولت برای تسهیل و نظارت بر این فضا را بیش‌ازپیش سنگین‌تر می‌کند. همین نگاه موردتوجه رهبر معظم انقلاب هم قرار دارد؛ ایشان یکی از بستر‌های هجمه غرب به فرهنگ ایرانی را در بستر فضای مجازی می‌دانند و در بیانیه گام دوم انقلاب هم که در ۴۰ سالگی انقلاب اسلامی خطاب به مردم و جوانان صادر شد، همین رویکرد را مورد تأکید و تکرار قرار داده و فرمودند: «تلاش غرب در ترویج سبک زندگی غربی در ایران، زیان‌های بی‌جبران اخلاقی و اقتصادی و دینی و سیاسی به کشور و ملت ما زده است؛ مقابله با آن، جهادی همه‌جانبه و هوشمندانه می‌طلبد که باز چشم امید در آن به شما جوان‌ها است.» فضای مجازی، امروز به یکی از ارکان و پایه‌های سبک زندگی جامعه ایرانی تبدیل‌شده و شاید به خاطر همین واقعیت بوده که رهبر انقلاب یکی از ۲۰ پرسش کلیدی خود در حوزه سبک زندگی را که در مهرماه ۱۳۹۱ و در خراسان شمالی مطرح شد، به این موضوع اختصاص دادند؛ «آیا حقوق افراد در رسانه‌ها و در اینترنت رعایت می‌شود؟».
چهار نکته مهم درباره «زیست مجازی»
رهبر معظم انقلاب، در خصوص «زیست مجازی» چهار نکته را در مناسبت‌های مختلف موردتوجه قرار داده و بر همین اساس می‌توان منظومه سبک زندگی در فضای مجازی و تکلیف مردم و دولت را در آن مدنظر قرار داد. ایشان «رعایت حقوق افراد در فضای مجازی»، «ایجاد تمایز بین محتوای خوب و بد در فضای مجازی» و «تولید محتوای فرهنگی و اثرگذار در فضای مجازی» و «ضرورت تکمیل شبکه ملی اطلاعات» را در این حوزه مدنظر قرار داده‌اند.
اولین نکته در خصوص رعایت حقوق افراد است؛ همان‌طور که انسان‌ها در فضای واقعی از توهین، تهمت، افترا و دست‌اندازی به مال و آبروی افراد منع شده‌اند، همین منعیات در فضای مجازی نیز قابل تصور است. امروزه به دلیل ناشناخته ماندن هویت افراد در فضای مجازی، خیلی‌ها از این فضای ناشناختگی سوءاستفاده کرده و انواع تخریب‌ها را نسبت به سایر افراد برای خود مجاز تلقی می‌کنند. در همین فضا، کلاه‌برداری‌ها و سرقت‌های گوناگون نیز به رونق کار مجرمان بدل شده و جرائم دیگری، چون اشاعه فحشا و فروش مواد مخدر هم به آن افزوده شده است. بخشی از این جرائم، محصول نبود نظارت دولت و بخشی هم ناشی از عدم شناخت و فرهنگ حضور در فضای مجازی توسط خود مردم است. حقوق افراد، امر مهمی است که در فضای واقعی و مجازی باید رعایت شود و این حقوق در همه شئون زندگی آن‌ها قابل تصور است.
سبک زندگی مجازی، بخشی از سبک زندگی حقیقی افراد جامعه است؛ هم حقوق افراد باید در آن رعایت شود و هم باید مراقب بود تا مرعوب صحنه‌آرایی غرب در این فضا نشویم
نکات بعدی در خصوص «ایجاد تمایز بین محتوای خوب و بد در فضای مجازی» و «تولید محتوای مؤثر در فضای مجازی است»؛ در همین راستا، رهبر معظم انقلاب، در درس خارج فقه خود در ۱۶ شهریورماه ۱۳۹۵، با اظهار تأسف از ناآشنایی برخی مبلغان دینی با ابزار‌های جدید رایانه‌ای و همچنین عدم درک درست از اهمیت مسئله فضای مجازی در برخی مسئولان، خاطرنشان کردند: «فضای مجازی، به‌صورت توأمان دارای منافع و مضرات بی‌شماری است که باید با استفاده از فرصت‌های آن، مفاهیم اسلامی را در سطح گسترده ترویج کرد و در همین خصوص، شورای عالی فضای مجازی با هدف تمرکز در فکر، تصمیم و اقدام تشکیل شد»؛ و نکته اصلی که پوشش‌دهنده و زمینه‌ساز تحقق نکات قبلی است، ضرورت توسعه «شبکه ملی اطلاعات» است. بخش مهمی از سبک زندگی جامعه ایرانی متأثر از فضای مجازی شده است؛ فضایی که کنترل آن در اختیار سیاست‌گذاران فرهنگی نیست و البته سیاست‌گذاران غربی، با اهداف خاص خود، در آن سیاست‌گذاری، تولید محتوا و اقدام به نشر آن می‌کنند. در واقع، غرب از طریق تولید و ترویج شبهات و همچنین تولید محتوای ضد عفت و حیا، به دنبال انحراف جوانان مؤمن و سالم از اصل دین و دریدن پرده‌های حیا است و بخش مهمی از این کار نیز امروز در بستر فضای مجازی انجام می‌شود.
لزوم ارتقاء سواد رسانه‌ای مردم
حالا در چنین شرایطی، تشکیل شبکه ملی اطلاعات، راه‌حل جدی و مطمئنی در این حوزه است. البته باید در نظر داشت که شبکه ملی اطلاعات به معنی قطع ارتباط با شبکه اطلاعات جهانی نیست؛ شبکه ملی اطلاعات می‌تواند با ایجاد زمینه برای استقرار سرور‌های اطلاعات در داخل کشور، حمایت و جمع‌آوری محتوای مناسب در این شبکه، افزایش دسترسی‌های عمومی به شبکه و ارتقای امنیت کاربران، فضایی باشد که در عین نظارت دولت و شورای عالی فضای مجازی بر آن، زمینه بهره‌مندی آحاد ملت از گردش آزاد اطلاعات را نیز فراهم کند؛ در عین اینکه، آحاد ملت، با ارتقای سواد رسانه‌ای، مواجهه جدی و دقیق‌تری با پیام‌های رسانه‌ای در فضای مجازی خواهند داشت و به‌راحتی تحت تاثیر این فضا قرار نخواهند گرفت. در همین راستا در دیداری که ۱۳ اردیبهشت‌ماه ۹۵ معلمان سراسر کشور با رهبر انقلاب داشتند، ایشان یکی از نکات مهم را همین توجه به فضای مجازی دانستند و گفتند: «کسی مخالف استفاده از فضای مجازی نیست بلکه موضوع اصلی این است که در چنین عرصه‌ای که لغزشگاه است باید زمینه استفاده‌ی صحیح فراهم شود نه آنکه فضای مجازی به‌صورت رها و غیرقابل‌کنترل باشد.»
سبک زندگی مجازی، بخشی از سبک زندگی حقیقی افراد جامعه است؛ هم حقوق افراد باید در آن رعایت شود و هم باید مراقب بود تا مرعوب صحنه‌آرایی غرب در این فضا نشویم؛ بخش اصلی کنترل رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی مجازی در اختیار غرب و سبک زندگی غربی است و در چنین شرایطی، هرگونه غفلت، می‌تواند خسارت‌های زیان‌باری را برای کشور به ارمغان آورد.