راه‌های برون‌رفت از آشفته‌بازارِ خودرو

خودرو در کشور ما علاوه بر اینکه یک کالای مصرفی مهم است، کالایی سرمایه‌ای نیز محسوب می‌شود؛ یعنی مردم هم از آن برای حمل‌و‌نقل استفاده می‌کنند و هم گاهی برای اینکه جلوی کاهش ارزش پول نقد خود در اثر تورم را بگیرند، خودرو می‌خرند. از طرفی، تغییرات قیمت خودرو و قطعات یدکی آن، روی قیمت کرایه‌ها نیز مؤثر است. به همین دلیل نوسانات قیمت خودرو برای مردم بسیار مهم است. در ایران از دهه هفتاد، خودروسازی اوج گرفت و دولت از همان روز برای حمایت از این صنعت نوزاد، بر واردات خودرو‌های خارجی تعرفه‌ی گمرکی وضع کرد؛ ولی متأسفانه وضع کیفیت خودروی ایرانی به نسبت قیمتش چندان بهبود نیافت. بازار خودرو در سال ۹۷، تکانه‌های شدیدی را به خود دید و همچنان نیز آشفته است.
تفاوت قیمت کارخانه و بازار
یکی از معضلات خودروی داخلی، تفاوت قیمت کارخانه با بازار است. به طور مثال اکنون قیمت سمند LX در کارخانه ۶۶ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان است، ولی در بازار ۷۷ میلیون تومان خریدوفروش می‌شود. دنا نیز در کارخانه ۸۳ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان است، ولی در بازار ۱۰۷ میلیون تومان است. مشاهدات میدانی حاکی از این است که عموم مردم به‌ندرت امکان ثبت‌نام در سایت و دریافت خودرو به قیمت کارخانه را پیدا می‌کنند و معمولاً خودرو به قیمت کارخانه، به وابستگان و نمایندگان رسمی خودروسازان می‌رسد و این افراد، آن را در نمایندگی به قیمت بازار به فروش می‌رسانند.
علاوه بر این، شگرد جدید خودروسازان برای افزایش قیمت خودرو، این است که برخی خودرو‌ها را فاکتور نمی‌کنند تا باعرضه‌ی قطره‌چکانی در بازار، باعث افزایش قیمت‌ها شوند. به گزارش تبیین به نقل از فارس، سعید مؤتمنی -رئیس اتحادیه نمایشگاه داران خودرو- گفته است: طی هفته گذشته اختلاف قیمت کارخانه و بازار برای چند مدل پژو ۲۰۶ و همچنین گروه سمند افزایش‌یافته که به عرضه کم خودروسازان برمی‌گردد. وی همچنین تصریح کرد: گروه سایپا نیز این روز‌ها برای تحویل سایپا ۱۳۱ و سایپا ۱۱۱ فاکتور صادر نمی‌کند که این مسئله نیز باعث افزایش قیمت این خودرو‌ها در بازار شده است.
پیشی گرفتن قیمت کارخانه از بازار!
علاوه بر پدیده‌ی بالاتر بودنِ قیمت بازار نسبت به کارخانه، اخیراً مشاهده شده که در برخی موارد قیمت کارخانه از قیمت بازار پیشی گرفته است. به طور مثال اکنون سراتو سایپا از سوی کارخانه ۱۴ میلیون تومان گران‌تر از قیمت بازار به فروش می‌رسد؛ به‌طوری‌که در حال حاضر قیمت این خودرو در بازار ۲۸۱ میلیون تومان است، ولی کارخانه، آن را با قیمت ۲۹۵ میلیون تومان عرضه می‌کند. برخی محصولات شرکت مدیران خودرو نیز دارای چنین شرایطی هستند به‌طوری‌که ام‌وی‌ام ۳۱۵ هاچ بک در بازار با قیمت ۱۲۳ میلیون تومان معامله می‌شود، اما قیمت کارخانه برای این خودرو ۱۴۰ میلیون تومان است. علت این پدیده اجرایی نشدن مصوبه قیمت‌گذاری خودرو در حاشیه بازار از سوی شرکت‌های خودروساز است. این موضوع باعث شده تا قیمت برخی خودرو‌ها در کارخانه بالاتر از نرخ بازار باشد، در این خصوص در واقع دستورالعمل تعیین قیمت خودرو در کارخانه ۵ درصد زیر قیمت بازار اعمال نمی‌شود!
ماجرای یک چالش لفظی
آشفته‌بازار خودرو، علاوه بر مردم داد برخی مسئولین را نیز درآورده است. همتی –رئیس‌کل بانک مرکزی- یکی از این مسئولین است. عبدالناصر همتی در جلسه‌ای با هیأت نمایندگان اتاق بازرگانی ایران در جمع فعالان اقتصادی در این خصوص گفت: «خودروسازان مدام می‌گویند ما کارگر داریم و اگر به ما پول ندهید فردا بحران ایجاد می‌شود. تا کی اینگونه می‌خواهیم این خودروسازان فشل را تا آخر ادامه دهیم؟ من چرا به‌عنوان بانک مرکزی باید تاوان خودروسازان را بدهم؟! وی افزود: ۴۰ سال است که می‌گویند شرایط حساس است و شما به خودروسازان کمک کنید. خب این‌ها کی می‌خواهند درست شوند؟»
در مقابل، احمد نعمت‌بخش -دبیر انجمن خودروسازان- نیز در پاسخ به همتی گفت: «رئیس بانک مرکزی نمی‌داند که خودروسازان سرکوب مالی شده‌اند و با زیان خودرو می‌فروشند. این در شرایطی است که اگر این صنعت متوقف شود سالیانه باید ۱۲ تا ۱۵ میلیارد دلار برای واردات خودرو، ارز از سوی بانک مرکزی تخصیص یابد». وی با بیان اینکه آقای همتی باید پاسخ دهد که اگر این ارز از کشور بابت واردات خودرو خارج شود آیا باز هم می‌تواند بانک مرکزی را به نحو کنونی اداره کند؟ وی افزود: «متأسفانه در ۶ ماهه اول امسال تولید خودرو ۳۵ درصد کاهش داشته که عامل اصلی آن تصمیمات اشتباه شورای رقابت است».
راهِ برون‌رفت؟!
به نظر می‌رسد اگرچه در کوتاه‌مدت ممکن است مشکلات صنعت خودرو جدی باشد، ولی در بلندمدت نیز حرفِ رئیس‌کل بانک مرکزی بیراه نیست. اگرچه صنعت خودرو اکنون زیان‌ده است و در ۶ ماهه نخست امسال تولید خودرو ۳۵% کاهش داشته، ولی خودروساز باید در بلندمدت کیفیت تولید را افزایش داده و بهره‌وری را بهبود می‌بخشید. اکنون، با توجه به اینکه خودروسازی، دومین صنعت بزرگ کشوراست که برای حدود ۳ میلیون نفر به طور مستقیم و غیرمستقیم اشتغال ایجاد کرده، حمایت نکردن از این صنعت می‌تواند آسیب‌های جدی برای اقتصاد ایران داشته باشد و از سوی دیگر نیز حمایت به شکل سابق نیز نمی‌تواند ادامه یابد؛ بهترین راه برون‌رفت از بازار آشفته‌ی خودرو «حمایت هوشمند» از این صنعت است. به این صورت که در کنار حمایت، مرز تعرفه‌ی گمرکی به‌گونه‌ای تأمین شود که خودروساز مجبور باشد برای بقای صنعت خود، اصلاحات لازم در این صنعت را انجام دهد. همچنین برای حل معضل تفاوت قیمت بازار و کارخانه نیز باید نظارت‌ها بیشتر شود تا دستورالعمل قیمت‌گذاری در حاشیه‌ی قیمت بازار اجرایی گردد.