آیا بارش‌های ابتدای سال ۱۳۹۸، آثار مثبتی نیز دارند؟

سال ۱۳۹۸ با بحران سیل آغاز شد؛ بحرانی که از گلستان و مازندران آغاز شد و در ادامه بخش‌هایی از لرستان و کرمانشاه و خوزستان و ... را نیز درگیر کرد. سازمان مدیریت بحران ایران، خسارات ناشی از این سیل‌ها تا هجدهم فروردین را، ۱۵ هزار میلیارد تومان برآورد کرده است. اکنون سؤال اینجاست که فارغ از مشکلاتی که سیل ایجاد کرد و آسیب‌هایی که به زندگی‌بخش قابل‌توجهی از ایرانیان ایجاد کرد – و لازم است این خسارات توسط دولت جبران شوند- آیا این بارندگی‌ها پس از ۱۰ سال خشک‌سالی در کشور، آثار مثبتی نیز در اقتصاد و وضعیت معیشت مردم ایران خواهند داشت؟! به گواه نظر پژوهشگران و صاحب‌نظران پاسخ مثبت است و این بارندگی‌ها اثرات مثبت متعددی دارند. در این گزارش به اثرات مثبت بارندگی‌های اخیر پرداخته‌ایم.
۲.۵ میلیارد دلار آب شیرین
یک دهه خشک‌سالی، کشور را با مشکل تأمین آب شیرین مواجه کرده بود، به‌طوری‌که در چند سال اخیر آب پشت سد‌ها بسیار اندک بود و در برخی از مقاطع با قطعی آب در برخی از مناطق کشور مواجه بودیم. شعار «آب هست، ولی کم است» و شعار‌های ازاین‌دست نیز برای صرفه‌جویی و استفاده‌ی بهینه از آب همواره مورد تأکید قرارگرفته بودند. در چنین شرایطی، بارش‌های اخیر باعث شد تا پشت بسیاری از سد‌ها آب به‌اندازه‌ی ۱۰۰% ظرفیت پر شود. رضا اردکانیان، وزیر محترم نیرو سیزدهم فروردین، در گفت‌و‌گو باخبر ساعت ۲۱ شبکه یک سیما گفت: بر اثر دو سیلاب اخیر در کشور بیش از ۵ میلیارد مترمکعب آب شیرین پشت سد‌های کشور جمع شد که این آب در آینده به مصرف شرب شهرها، کشاورزی، صنعت و تولید برق خواهد رسید. به گفته‌ی وی ارزش اقتصادی این میزان آب، معادل ۲.۵ میلیارد دلار است.
سود حاصل از سیل؛ بیش از ۱۸ هزار میلیارد تومان
بر اساس اعلام سازمان مدیریت بحران، در اثر سیل‌های اخیر بخش کشاورزی ۶۷۰۰ میلیارد تومان، حمل‌و‌نقل ۲۰۰۰ میلیارد تومان، مخابرات ۱۵۰۰ میلیارد تومان، مسکن روستایی ۸۴۰ میلیارد تومان و بنا‌های تاریخی نیز ۳۰۰ میلیارد تومان آسیب دیدند که مجموعاً می‌توان گفت: سیل اخیر ۱۵ هزار میلیارد تومان خسارت اقتصادی به بار آورد؛ اما در مقابل به گفته‌ی وزیر نیرو، دولت تنها از طریق آب شیرینی که پشت سد‌ها جمع شده ۲.۵ میلیارد دلار درآمد کسب خواهد کرد که اگر این مبلغ بر اساس دلار ۱۳۵۰۰ تومان، به تومان محاسبه شود معادل ۳۳ هزار و ۷۵۰ میلیارد تومان خواهد بود. با این حساب اگر دولت تمام ۱۵ هزار میلیارد تومان خسارت ناشی از سیل را جبران کند، بازهم از بارندگی‌های اخیر بیش از ۱۸ هزار میلیارد تومان درآمد کسب خواهد کرد. درآمدی که به گفته‌ی وزیر نیرو عملاً صرف تقویت کشاورزی و صنعت و به‌طورکلی اقتصاد خواهد شد.
رنگ باختنِ یک چالش از ۶ ابر چالش لیبرال‌ها!
جریان لیبرال در اقتصاد ایران چند سالی است که در آسیب‌شناسی مدنظر خود از اقتصاد ایران، بحران آب را هم به‌عنوان یک چالش و بحران جدی مطرح می‌کند. این جریان که مسعود نیلی، مشاور سابق اقتصادی ریاست جمهوری از لیدر‌های اصلی آن است، از بحران آب در کشور نتیجه می‌گرفتند که شعار‌هایی مانند خودکفایی در کشاورزی و ... که از برنامه‌های مهم جمهوری اسلامی بود، غلط هستند و، چون اساساً کشور ما یک کشور کم‌آب است، ما نباید آب را صرف کشاورزی کنیم؛ بلکه باید محصولات کشاورزی را از خارج تأمین کنیم. نتیجه‌ی منطقی این نوع استدلال این است که باید دست از استکبارستیزی برداریم تا تحریم نشویم. چون طبعاً اقتصادی که در محصولات کشاورزی –که از محصولات راهبردی‌اند- تحریم می‌شود، آسیبی به‌مراتب جدی‌تر از آسیب کنونی خواهد دید.
شدت بارندگی‌های اخیر که برخی پژوهشگران از آن، نوید پایان یک دهه خشک‌سالی را می‌دهند باعث شد تا این چالش از ۶ ابر چالش لیبرال‌ها رنگ ببازد و دیگر برخی نتوانند با بزرگنمایی مشکل کم‌آبی، خودکفایی در محصولات کشاورزی را زیر سؤال برده و کشور را بیش‌ازپیش به خارج –و به‌طور خاص کشور‌های استکباری- وابسته کنند. البته در دوران کم‌آبی نیز برخی محققین معتقد بودند با مدیریت مصرف بهینه‌ی آب، می‌توان خودکفایی در محصولات راهبردی کشاورزی را حفظ کرد. اکنون دیگر به دلیل داشتن آب فراوان، اگر این پرآبی با اصلاح الگوی مصرف آب همراه شود می‌تواند رونقی در بخش کشاورزی ایجاد کند که علاوه بر تأمین نیاز داخل، از طریق صادرات محصولات این بخش نیز درآمدی عاید کشور شود.
باران رحمت و رونق اقتصادی
باران رحمت الهی است و همان‌طور که مشخص شد در تقویت بخش کشاورزی، صنعت، تأمین آب شرب موردنیاز مردم و حتی تأمین برق موردنیاز کشور مؤثر است و از این طریق بر اقتصاد کشور اثرات مثبت بسیاری دارد. همان‌طور که پیش‌تر ذکر شد، درآمد حاصل از باران‌های اخیر در کشور، نه‌تن‌ها خسارت‌های ایجادشده را جبران می‌کند بلکه سود مادی و فواید اقتصادی زیادی دارد. آسیب‌های وارده نیز بیشتر ناشی از اقداماتی بود که در اثر بی‌تدبیری‌ها و عدم وجود مدیریت بحران حاصل شدند؛ بنابراین اگر از سال‌های گذشته مسئولین مربوطه به فکر چنین روز‌هایی بودند، آسیب‌ها به‌مراتب کمتر بودند؛ بنابراین اگرچه آسیب‌های وارده کام مردم ایران را تلخ کرد، اما باران، این رحمت الهی نویدبخش، رونق اقتصادی در سال رونق تولید است و نباید از آثار مثبت آن غافل شد.