دلایل حمایت عربستان و آمریکا از عمرالبشیر

اعتراضات در سودان نسبت به گرانی و افزایش قیمت حامل‌های انرژی در ۱۹ دسامبر ۲۰۱۸ از شهر «عطبره» واقع در شرق سودان آغاز شد. این تظاهرات دو روز پس از اعتراضاتِ صد‌ها نفر از دانش‌آموزان سودانی در اعتراض به گرانی کالا‌ها در دو شهر «الفاشر» در منطقه دارفور (غرب) و «الدمازین» واقع در ۸۰۰ کیلومتری جنوب شرق پایتخت سودان صورت گرفت. این اعتراضات خیلی زود به سایر شهر‌های سودان از جمله پایتخت این کشور رسید. خواسته معترضان به سرنگونی نظام حاکم کشیده شد. اعتراضات زمانی در سودان آغاز شد که «الصادق المهدی» نخست وزیر سابق سودان و رئیس ائتلاف «نداء سودان» که ازمخالفان عمرالبشیر است از لندن به خارطوم بازگشت و در جمع طرفداران خود از تلاش برای تغییر دموکراتیک و انتقال مسالمت آمیز قدرت در سودان سخن گفت. اما نکته جالب اینجاست که با وجود سرکوب اعتراض‌ها و دستگیری برخی از مخالفان، تعدادی از کشور‌ها مانند عربستان و آمریکا به بقای عمر البشیر تمایل دارند. به نظر می‌رسد دلایل عربستان و آمریکا برای حمایت از عمر البشیر و بقای او در قدرت، به موارد زیر باز می‌گردد:
۱. موضع عربستان در برابر تحولات سودان و چرایی آن
عربستان تا مدت‌ها در برابر اعتراضات مردمی در سودان سکوت کرد، اما در نهایت با تاخیر زیاد موضع گیری کرد. علی بن حسن سفیر سعودی در خارطوم اعلام کرد سعودی در کنار دولت و ملت سودان است تا بتواند به گام‌های خود در زمینه تحقق ثبات و امنیت ادامه دهد. اما چرا عربستان از عمر البشیر حمایت می‌کند؟
۱.۱. تغییر مواضع سودان در مسائل راهبردی
امارات و عربستان در ۲ سال اخیر تلاش‌های خود را در سطح دیپلماتیک برای حمایت و همکاری با خارطوم به ویژه در پرونده لغو تحریم‌های اقتصادی آمریکا علیه سودان، به کار بسته‌اند و می‌کوشند به این طریق سودان را به تغییر موضع درخصوص مسائل راهبردی منطقه سوق دهند. تعطیلی مراکز فرهنگی ایران و سپس قطع رابطه سودان با تهران، مشارکت فعال سودان در عملیات «عاصفه الحزم» (طوفان قاطعیت) یا همان جنگ ضد یمن و انکار هر گونه رابطه با جنبش‌های اخوان المسلمین در سطح جهان از سوی سودان، از نشانه‌های تسلیم خارطوم در برابر این تلاش‌ها بوده است. در واقع گرم شدن روابط ایران و سودان باعث نگرانی عربستان شد. به همین دلیل ریاض به کمک دلار‌های خود سعی داشت تا خارطوم را از تهران جدا کند. در نهایت وعده و وعید‌های ریاض باعث شد تا سودان در سال ۲۰۱۶ مسیر خود را از تهران جدا کند و به سمت ریاض تغییر مسیر داد. سفر اخیر عمرالبشیر به سوریه به عنوان اولین حاکم عربی پس از ۷ سال نشان دهنده این است که سودان چندان در مواضع خود ثابت قدم نبوده و احتمال تغییر مسیر این کشور به سمت محور مقاومت وجود دارد؛ بنابراین حتی اگر این احتمال چندان هم بالا نباشد، اما ریاض از نزدیک شدن یک کشور دیگر به ایران واهمه دارد و برای جلوگیری از این مسئله، اتحاد خود با عمر البشیر را مستحکم‌تر کرده است. در واقع، عربستان تلاش دارد تا با حمایت از عمر البشیر وی را به نوعی وام دار خود کرده و نوع نگاه وی را نسبت به تحولات راهبردی کنترل کند.
۱.۲. حضور نیرو‌های سودانی در یمن
یکی از مهم‌ترین دلایل حمایت ریاض از عمر البشیر مشارکت سربازان سودانی در جنگ یمن است. سودان به طور رسمی شمار نظامیان خود در ائتلاف علیه یمن را اعلام نکرده، اما پیش از این نیز بار‌ها اعلام کرده حاضر است ۶ هزار نظامی به یمن اعزام کند. البته شبکه الجزیره شمار نیرو‌های سودانی در یمن را ۸ هزار نفر اعلام کرده که بزرگترین تعداد نیرو در بین کشور‌های دیگر در جنگ یمن به شمار می‌رود. در واقع اعزام نظامیان سودانی به جنگ یمن در حالی است که مقامات سابق و کنونی نظامی این کشور حضور سودان در این جنگ را اشتباه قلمداد کرده و آن را تهدیدی برای امنیت ملی کشورشان می‌دانند و «محمد بشیر سلیمان» از مسئولان سابق هیات فرماندهی ارتش سودان معتقد است که تصمیم دولت برای مشارکت در جنگ یمن امنیت ملی سودان را تهدید می‌کند و به دلیل عوارض طبیعی و ناهمواری‌هایش پایانی ندارد و در این میان این عربستان است که همواره در معرض موشک‌های یمنی قرار دارد! در واقع افزایش مخالفت‌ها با حضور نظامیان سودانی در جنگ یمن و نیاز شدید عربستان به این نظامیان، باعث شده است تا بهترین گزینه برای عربستان بقای عمر البشیر باشد. چرا که برکناری وی به معنای بازگشت نظامیان سودانی از یمن خواهد بود و عربستان موقعیت خود را در یمن بیش از پیش در خطر خواهد دید.
۱.۳. نگرانی از گرایش عمر البشیر به سمت ترکیه
فعالیت‌های ترکیه در آفریقا به شدت باعث هراس ریاض شده است. چرا که عربستان ترکیه را به عنوان رقیب خود در جهان اهل سنت می‌داند و فعال شدن دیپلماسی آنکارا در آفریقا به معنای تحت الشعاع قرار گرفتن منافع عربستان در این قاره خواهد بود. سفر رجب طیب اردوغان رئیس جمهوری ترکیه به سودان در سال گذشته که بسیاری آن را یک سفر تاریخی می‌دانند یک گام بزرگ و مهم در راستای همگرایی هر چه بیشتر ترکیه و سودان به شمار می‌آید که نگرانی محور عربستان- امارات- مصر را به دنبال داشته است؛ لذا عدم حمایت ریاض از خارطوم، سودان را بیش از پیش به ترکیه نزدیک خواهد کرد. از این رو ریاض به صراحت حمایت خود را از بقای عمر البشیر اعلام کرده است تا بتواند با نفوذ فزاینده ترکیه در آفریقا و به ویژه در سودان، رقابت کند.
۱.۴. هراس از موج جدید بیداری اسلامی
بیداری اسلامی یا همان انقلاب‌های عربی در سال ۲۰۱۱ که از تونس شروع شد، هراسی راهبردی در کشور‌های پادشاهی عربی به راه انداخت. چرا که در پادشاهی‌های عربی در صورت به راه افتادن موج تغییر و اعتراضات مردمی، موجودیت سیستم‌های پادشاه به خطر خواهد افتاد. در واقع یکی از دلایلی که عربستان پس از شروع انقلاب ۱۴ فوریه در بحرین به این کشور لشگرکشی کرد و مردم شیعه بحرین را سرکوب کرد، هراس از سرایت اعتراض‌ها به داخل عربستان بود. دلیل حمایت عربستان از کودتای نظامی السیسی در مصر نیز دقیقا هراس از پیروزی اسلام سیاسی اخوانی‌ها بود. به همین دلیل به راه افتادن هرگونه موج انقلابی مجدد در جهان عرب به معنای تهدیدی وجودی برای ارتجاع عرب خواهد بود. در واقع برخی از حکومت‌های عربی مانند امارات و عربستان به این دلیل اقدام به حمایت از عمر البشیر کرده‌اند تا از تکرار انقلاب‌های عربی همانند سال ۲۰۱۱ جلوگیری کنند؛ انقلاب‌هایی که هدف اصلی مردم در آن سرنگونی دیکتاتور‌ها خواهد بود.
۲. آمریکا و ناآرامی‌های سودان
آمریکا به صورت صریح در مورد اعتراضات اخیر سودان موضع‌گیری نکرده، اما خواستار خویشتن‌داری دولت این کشور در برابر مخالفان شده است. در عین حال، برخی کارشناسان و رسانه‌ها معتقدند آمریکا چندان با برکناری عمرالبشیر موافق نیست. در واقع با وجود عدم حمایت علنی اروپا و آمریکا از البشیر، اما آن‌ها برای حفظ ثبات سودان تلاش می‌کنند چرا که هر نوع بی‌ثباتی در سودان می‌تواند به سرازیر شدن مهاجران سودانی به سمت اروپا منجر شود. سیاست واشنگتن در مورد جهان عرب حفظ وضع موجود است و هرگونه جابجایی در قدرت در بین پادشاهان عربی می‌تواند منافع آمریکا را به شدت تحت تاثیر قرار دهد.