«شیعیان» قربانیان اصلی تروریسم در پاکستان

از دهه ۱۹۸۰ و همزمان با ظهور گروه‌های تروریستی در منطقه، شیعیان در کشورهای مختلف هدف موجی فزاینده از خشونت قرار گرفتند. پاکستان یکی از کشورهایی است که این بحران در آن به شکل شدید و گسترده نمایان شده و گروه‌های مسلح متعدد و بی‌ثباتی‌های مداوم، این کشور را به منطقه‌ای خطرناک برای جامعه شیعه تبدیل کرده است. بنابراین، در چهار دهه گذشته، هزاران شیعه در حملات تکفیری‌ها جان خود را از دست داده‌ و بسیاری دیگر زخمی یا آواره شده‌اند.

تازه‌ترین نمونه جنایت گروههای تروریستی در پاکستان، حمله خونین به یکی از مساجد شیعیان در اسلام‌آباد بود که طی آن 36 نفر کشته و ده‌ها نفر زخمی شدند. این انفجار روز جمعه (17 بهمن) در مسجد خدیجه‌ کبری در منطقه ترلای اسلام‌آباد رخ داد.

محمد اسحاق دار، وزیر خارجه پاکستان گفت که این انفجار ناشی از یک حمله انتحاری بوده است. یک گروه وابسته به داعش مسئولیت این حمله را برعهده گرفته است. وزارت کشور پاکستان اعلام کرد که نیروهای امنیتی چهار نفر را در ارتباط با بمب‌گذاری تروریستی در جریان عملیات در مناطق پیشاور و نوشهره در استان خیبرپختونخوا دستگیر کرده‌اند. این وزارتخانه تاکید کرد که شواهد نشان می‌دهد داعش در افغانستان این حمله را برنامه‌ریزی، آموزش و هدایت کرده است.

این حادثه بار دیگر نشان داد که جامعه شیعی پاکستان هدف متمرکز گروه‌های افراطی قرار دارد و امنیت آن همچنان شکننده است. این روند نشان ‌دهنده تمرکز گروه‌های افراطی بر شیعیان و تلاش برای ایجاد تفرقه فرقه‌ای و ناامنی گسترده در کشور است.

این تنها نمونه کوچکی از عملیات مرگبار گروه‌های تروریستی علیه شیعیان پاکستان در دهه‌های اخیر است و ده‌ها مورد مشابه دیگر نیز ثبت شده که طی آن‌ها هزاران شیعه جان خود را از دست داده‌اند.

عملیات تروریستی علیه شیعیان در دهه‌های 80 و 90 میلادی

در سال 1988 یک عملیات تروریستی علیه شیعیان در منطقه «گیلگیت» پاکستان رخ داد که طی آن دستکم 150 نفر کشته و 100 نفر دیگر زخمی شدند. این حادثه که توسط گروه تروریستی «سپاه صحابه» انجام شد یکی از اولین کشتارهای گسترده علیه شیعیان پاکستان بود که در نتیجه اختلافات مذهبی و قومی رخ داد.

خشونت علیه شیعیان در دهه ۱۹۹۰ ادامه یافت و با اعلام موجودیت گروه تروریستی موسوم به «لشگر جهنگوی» در سال 1996 که هدف خود را پاکسازی شیعیان در پاکستان اعلام کرد، موجی از ترورهای هدفمند و حملات وحشیانه علیه شیعیان شروع شد.

بنابراین، طی سالهای 1998-1999 دوره‌ای از قتل‌عام‌ها و ترورها در کراچی و مناطق دیگر علیه شیعیان شامل هدف‌گیری استادان، روشنفکران و شهروندان عادی انجام شد و خشونت فرقه‌ای در این دوره به صورت روزمره گزارش شد که بر اساس آمارهای اعلام شده صدها نفر در این حملات تروریستی قربانی شدند.

تشدید جنایات علیه شیعیان در هزاره سوم

با ورود به هزاره سوم، ترورها و انفجارهای فرقه‌ای علیه شیعیان پاکستان افزایش چشمگیری یافت و طی سالهای 2001 تا 2004 صدها نمازگزار، تجمع‌ها و اماکن شیعه توسط گروه‌هایی مانند «سپاه صحابه و لشگر جهنگوی» هدف قرار گرفتند.

یکی از بارزترین حملات در این دوره ۴ جولای ۲۰۰۳ بود که در شهر کویته مرکز ایالت بلوچستان یک مسجد شیعیان هزاره هدف قرار گرفت و در نتیجه انفجار انتحاری و تیراندازی مسلحانه بیش از ۵۳ نفر کشته و ده‌ها نفر زخمی شدند. عامل این حمله گروه «لشگر جهنگوی» بود که به ‌طور مشخص علیه جامعه هزاره شیعه فعالیت می‌کرد.

در سال 2006 و 2007 نیز انفجارها و حملات متعدد علیه اجتماعات شیعه در اسلام‌آباد، کراچی و لاهور گزارش شد و شمار زیادی از شیعیان در این سلسله عملیات تروریستی جان خود را از دست دادند که موجی از نگرانیها را نسبت به امنیت شیعیان به همراه داشت.

در دهه ۲۰۱۰ شدت و گستره حملات علیه شیعیان افزایش یافت و گروه‌های افراطی مانند «تحریک طالبان، لشگر جهنگوی و سپاه صحابه، جندالله» و شاخه‌های نزدیک به داعش نقش تعیین‌ کننده‌ای در این خشونتها داشتند.

در 16 آوریل 2010، عناصر گروهک تروریستی لشگر جهنگوی با بمب‌گذاری در بیمارستان کویته و تیراندازی مسلحانه 12 نفر از شیعیان هزاره را به شهادت رساندند و 47 نفر دیگر هم در این عملیات زخمی شدند.

در ۶ می ۲۰۱۱، در تیراندازی مسلحانه تروریستها به تجمع شیعیان در شهر کویته، 8 نفر کشته و 15 تن دیگر زخمی شدند. هدف‌گیری محله هزاره‌نشین کویته، اولین موج از سلسله حملات سنگین علیه این جامعه بود. این حمله توسط «جماعت الاحرار» انجام شد.  

در 20 سپتامبر ۲۰۱۱، گروههای مسلح با حمله به یک اتوبوس شیعیان هزاره در کویته، حداقل 26 نفر را کشته و 6 نفر دیگر را زخمی کردند که اعتراضات گسترده‌ای در پاکستان برانگیخت. لشگر جهنگوی، مسئولیت این حمله را برعهده گرفت.

در سال 2012، قتل‌های هدفمند متعدد از سوی تروریستها علیه فعالان، آگاهان و شهروندان شیعه در سراسر پاکستان گزارش شد که بر اساس آمارها بیش از ۴۵۰ نفر از شیعیان این کشور کشته شدند.

در 28 فوریه ۲۰۱۲ یکی از وحشیانه‌ترین حملات در منطقه کوهستان خیبر پختونخوا رخ داد که شبه‌نظامیان گروه «جندالله» چندین اتوبوس را متوقف کردند، مسافران شیعه را جدا کردند و ۱۸ نفر از جمله سه کودک را در کنار جاده اعدام کردند. این حادثه که یک حمله سنگین فرقه‌ای به شیعیان بود با اعتراضات گسترده در جامعه شیعه مواجه شد.

در آگوست ۲۰۱۲ نیز در منطقه دره سند، مسافران شیعه دیگری از اتوبوس‌ها پیاده شده و بدون چون و چرا در حمله‌ای مسلحانه کشته شدند، این نیز یکی دیگر از حملات نظام‌مند علیه شیعیان در شمال پاکستان بود.

در 10 ژانویه ۲۰۱۳، بمب‌گذاری‌های سری در کویته انجام شد که در این حملات تروریستی 130 نفر از شیعیان کشته و 270 نفر هم زخمی شدند. این حملات توسط گروههای تروریستی «ارتش متحد بلوچ و لشگر جهنگوی» انجام شد.

همچنین 13 می 2015، در تیراندازی تروریستهای جندالله به اتوبوس شیعیان اسماعیلی در کراچی، 45 نفر کشته و دهها نفر دیگر زخمی شدند.

مراسمات مذهبی شیعیان نیز از گزند حملات تروریتسها در امان نماند و در 23 اکتبر ۲۰۱۵، طی یک بمب‌گذاری در مراسم عاشورا در شهر جیکب‌آباد در استان سند، 23 نفر کشته و چندین نفر دیگر نیز زخمی شدند. لشگر جهنگوی مسئولیت این حمله را برعهده گرفت.

در 31 مارس ۲۰۱۷، طی بمب‌گذاری در بازار پاراچنار، حداقل ۲۴ کشته نفر کشته و 70 نفر دیگر زخمی شدند، این حمله توسط «جماعت الاحرار» انجام شده بود.  

همچنین، در 12 آوریل ۲۰۱۹، در انفجار بازار هزاره‌ها در کویته، 16 نفر کشته و 30 نفر دیگز زخمی شدند.

در دهه ۲۰۲۰ نیز خشونت فرقه‌ای و حملات تروریستی علیه شیعیان ادامه یافت و حتی در برخی سالها شدت بیشتری گرفت.

در 4 مارس ۲۰۲۲، گروه تروریستی داعش شاخه خراسان، عملیات تروریستی را در مسجد پشاور خیبر پختونخوا انجام داد که طی آن  63 نفر کشته و 196 نفر زخمی شدند.

در ۲۱ نوامبر ۲۰۲۴ نیز در منطقه کورام واقع در خیبرپختونخوا یک کاروان بزرگ از وسایل نقلیه حامل شیعیان مورد کمین و تیراندازی گسترده قرار گرفت که منجر به کشته شدن حداقل ۵۴ نفر و زخمی شدن بیش از ۸۶ نفر شد. این حمله یکی از مرگبارترین نمونه‌های خشونت فرقه‌ای در مناطق شمالغرب پاکستان در سال‌های اخیر بود و گروه داعش به ‌عنوان مظنون اصلی شناخته شد. همچنین در همان زمان یک حمله مشابه در پاراچنار رخ داد که دستکم ۴۲ شیعه در یک کمین مسلحانه کشته شدند.

در سه دهه گذشته، حملات تروریستی علیه شیعیان پاکستان به ‌طور مستمر و نگران ‌کننده‌ای افزایش یافته و به یکی از عمیق‌ترین بحران‌های امنیتی و اجتماعی این کشور تبدیل شده است. گروه‌های افراطی سازمان‌یافته به‌ویژه جریان‌های تکفیری با هدف قرار دادن مساجد، مراسم مذهبی، کاروان‌ها و مناطق شیعه‌نشین تلاش کرده‌اند فضای رعب و ناامنی را در سراسر پاکستان گسترش دهند. بررسی روند این حملات نشان می‌دهد که نه ‌تنها از نظر تعداد بلکه از نظر شدت، دامنه جغرافیایی و پیچیدگی عملیاتی نیز هر سال گسترده‌تر شده‌اند.

این اقدامات صرفاً حملات پراکنده نیست، بلکه بیانگر یک راهبرد حساب ‌شده برای دامن زدن به اختلافات مذهبی و فرقه‌ای و تضعیف همزیستی اجتماعی در پاکستان است. هدف نهایی این گروه‌ها، بی‌ثبات‌سازی کشور، تضعیف حاکمیت و ایجاد شکاف عمیق میان اقوام و مذاهب مختلف است تا در سایه ناامنی، اهداف ایدئولوژیک و سیاسی خود را محقق کنند.