تل‌آویو «تخریب‌گر» دیپلماسی تهران-واشینگتن

با پایان دور نخست مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط، که دونالد ترامپ آن را «بسیار خوب» توصیف کرد، لابی صهیونیستی که نگران پیامدهای این گفتگوهاست، تلاش می‌کند مسیر مذاکرات را مختل کرده و مانع از امضای توافقی شود که آن را برخلاف منافع خود می‌داند.

با اینکه چارچوب مذاکرات محدود به موضوع هسته‌ای است، جریان‌های تندرو در تل‌آویو در تلاشند سایر پرونده‌های اختلافی را نیز به متن توافق احتمالی پیوند بزنند. در همین راستا، صهیونیست‌ها طی روزهای گذشته فشارهای فزاینده‌ای بر واشینگتن وارد کرده‌اند تا مادامی که درباره تمامی موضوعات مورد اختلاف به جمع‌بندی نرسیده، از امضای هرگونه توافق خودداری کند.

دفتر بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل روز یکشنبه در بیانیه‌ای اعلام کرد:«نخست‌وزیر معتقد است که مذاکرات باید شامل محدود کردن موشک‌های بالستیک و پایان دادن به حمایت از محور ایران باشد». گدعون ساعر، وزیر خارجه صهیونیستی نیز در سخنان مداخله‌جویانه مدعی شد:«نظام ایران برای در اختیار داشتن سلاح هسته‌ای تلاش می‌کند و امنیت منطقه را تهدید می‌کند». ساعر گفته که موشک‌های بالستیک دوربردی که ایران در پی تولید آنهاست، نه‌ تنها اسرائیل را به خطر می‌اندازد، بلکه کشور‌های اروپایی را نیز تهدید می‌کند.

ایلی کوهن، وزیر انرژی تل‌آویو هم مدعی شد:«هرگونه توافقی با حکومت فعلی ایران فاقد ارزش است و تنها راه، تغییر آن است». ایتامار بن گویر، وزیر امنیت داخلی رژیم صهیونیستی هم در سخنانی ادعا کرد:«اسرائیل هرگز ایران هسته‌ای که دارای توانمندی‌های موشکی بالستیک باشد را نمی‌پذیرد».

بالا بردن سطح مطالبات آمریکا در میز مذاکره

این اظهارات از سوی مقامات ارشد تل‌آویو با هدف حفظ اهرم فشار بر ایران انجام می‌شود تا در مذاکرات بتوانند امتیازات اساسی به دست آورند. مقامات صهیونیستی تلاش می‌کنند با تهدید خواندن ایران برای امنیت منطقه، سطح مطالبات آمریکا را در مذاکرات با تهران از تمرکز صرف بر برنامه هسته‌ای فراتر ببرند.

تل‌آویو معتقد است هر توافقی که تنها به مسائل هسته‌ای محدود شود، خطری جدی برای امنیت این رژیم خواهد داشت و به همین دلیل، سعی دارد موضوعات دیگری مانند «برنامه موشکی ایران و حمایت این کشور از گروه‌های نیابتی» در منطقه‌ را نیز به دستورکار مذاکرات اضافه کند.

تحلیلگران می‌گویند اسرائیل با این استراتژی می‌خواهد نفوذ سیاسی خود بر واشینگتن را افزایش دهد و مطمئن شود که هر توافق احتمالی، امنیت این رژیم را تضمین خواهد کرد. در این مسیر، فشارهای سیاسی، لابی‌ها و تاکید بر پیامدهای امنیتی ایران از ابزارهای اصلی تل‌آویو برای تغییر چارچوب مذاکرات به شمار می‌روند.

مقامات صهیونیستی معتقدند برد موشک‌های ایران باید حدود ۳۰۰ کیلومتر باشد تا برای سرزمین‌های اشغالی تهدیدی ایجاد نکند و همچنین غنی‌سازی هسته‌ای باید صفر شود اما تهران هرگز در برابر این خواسته‌ها کوتاه نخواهد آمد. به همین دلیل، صهیونیست‌ها با مانع‌تراشی و فشارهای سیاسی تلاش می‌کنند مذاکرات را خاتمه یافته تلقی کرده و شرایط را به سمت جنگی دیگر علیه ایران سوق دهند.

اگرچه دولتمردان کاخ سفید همواره امنیت رژیم صهیونیستی را در اولویت سیاست خارجی خود در خاورمیانه قرار داده‌اند اما خود نیز منافع ملی آمریکا را دنبال می‌کنند. در مسئله برنامه هسته‌ای ایران و توقف غنی‌سازی، واشینگتن و تل‌آویو اشتراک نظر دارند اما در زمینه برنامه موشکی و گروه‌های نیابتی ایران اولویت‌های دو طرف فعلا متفاوت است.

در این رابطه، ترامپ روز شنبه در پاسخ به پرسش درباره توافقی که تنها موضوع هسته‌ای را پوشش دهد، گفت: «بله، قابل قبول است اما یک نکته وجود دارد، از همان ابتدا باید روشن باشد که هیچ سلاح هسته‌ای در کار نباشد». به نظر می‌رسد دولت ترامپ در شرایط کنونی رسیدن به توافق درباره برنامه هسته‌ای ایران را بهترین گزینه می‌داند و قصد ندارد وارد موضوعات چالش‌برانگیز دیگری شود که ممکن است روند مذاکرات را پیچیده یا متوقف کند.

با توجه به اختلاف اولویت‌ها میان اسرائیل و آمریکا، این سوال مطرح می‌شود که آیا صهیونیست‌ها می‌توانند نظر واشینگتن را تغییر دهند و مانع از امضای توافق احتمالی با تهران شوند یا خیر.

رسانه‌های عبری و تحلیلگران دفاعی تأکید می‌کنند که این مذاکرات می‌تواند موقعیت امنیتی رژیم صهیونیستی را در مقابل ایران تضعیف کند، زیرا روند گفتگوها احتمال کاهش تنش‌های منطقه‌ای را افزایش می‌دهد، موضوعی که تل‌آویو آنرا به ضرر منافع خود می‌داند.

به همین منظور رسانه‌های عبری معتقدند که نتانیاهو دیدار با ترامپ را جلو انداخته تا درباره چگونگی مقابله با این مذاکرات و هماهنگی مواضع دو طرف گفتگو کند، اقدامی که به گفته ناظران ناشی از نگرانی‌های جدی تل‌آویو از محدود ماندن مذاکرات صرفاً به موضوع هسته‌ای است.

وبگاه عبری «واللا» در گزارشی در این باره نوشت که در سفر نتانیاهو به امریکا، او برنامه‌ای جایگزین برای مقابله با ایران در نظر گرفته است. به نوشته این وبگاه، نتانیاهو به ‌خوبی می‌داند که ترامپ در مقابل فشار جناح تندرو دموکرات‌ها ضعیف عمل می‌کند و به همین دلیل درصدد است از نمایندگان دموکرات طرفدار اسرائیل در سنا استفاده کند تا بر ترامپ فشار بیاورند و مانع تردید یا عقب‌نشینی احتمالی او در اقدام نظامی علیه تهران شود.

این وبگاه عبری می‌نویسد، تل‌آویو اکنون دو گزینه پیش‌رو دارد: اول «توافق پناهگاه امن» که مانع حمله اسرائیل به ایران پس از توافق امریکا و ایران می‌شود و دوم «توافق باز» که به اسرائیل اجازه می‌دهد برای حذف تهدیدات و حفاظت از منافع امنیتی خود، اقدام نظامی انجام دهد، مشابه توافق آمریکا با انصارالله که درگیری دو طرف را مدیریت کرد اما آزادی عمل ارتش صهیونیستی برای حمله را تضمین نمود. ناظران صهیونیست می‌گویند نتانیاهو به گزینه دوم گرایش دارد، گزینه‌ای که ممکن است به نابودی بخش‌های بزرگی از پروژه‌های هسته‌ای و موشکی ایران و حتی ایجاد فشار برای تغییر نظام منجر شود.  

تحلیلگران معتقدند موفقیت رژیم صهیونیستی در جلوگیری از هرگونه توافق احتمالی به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله حفظ خطوط قرمز ایران، موقعیت سیاسی آمریکا، فشارهای اروپا و تحولات منطقه‌ای و نه تنها صِرف مواضع اسرائیل.

آیا اسرائیل توان حمله به ایران را دارد

تجربه مذاکرات پیش از جنگ ۱۲ روزه نشان داد که مقامات صهیونیست به‌راحتی توانستند دولت ترامپ را متقاعد کنند برای حمله به تأسیسات هسته‌ای و نظامی ایران اقدام کند. اکنون نیز دولت نتانیاهو، با توجه به مواضع تند برخی دولتمردان واشینگتن نسبت به جمهوری اسلامی و آرایش نظامی ارتش آمریکا در خاورمیانه، نسبت به توانایی خود در متقاعد کردن دوباره آمریکایی‌ها خوش‌بین است.

با این حال، بررسی اظهارات مقامات کاخ سفید نشان می‌دهد که واشینگتن همچنان حل‌وفصل اختلافات از مسیر دیپلماسی را گزینه مطلوب خود می‌داند و به دلیل هزینه‌های سنگین، تمایلی به توسل به گزینه نظامی ندارد. با وجود این، تحرکات نظامی آمریکا در غرب آسیا نشان می‌دهد که در صورت شکست مذاکرات، نمی‌توان احتمال بروز درگیری را به ‌طور کامل منتفی دانست.

حتی در صورتی که تهران و واشینگتن صرفاً بر سر پرونده هسته‌ای به توافق برسند، نمی‌توان احتمال روی‌آوردن دوباره صهیونیست‌ها به ماجراجویی نظامی را نادیده گرفت و اظهارات اخیر مقامات تل‌آویو نیز مؤید آن است. همانطور که نتانیاهو به استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا به خاورمیانه گفته است:«اگر موضوع موشک‌های بالستیک ایران در مذاکرات حل نشود، اسرائیل خودش علیه آن اقدام می‌کند».

با وجود تهدیدات سران تل‌آویو نسبت به حمله به ایران، اما در جامعه صهیونیستی واقعیت‌ها تصویر متفاوتی را نشان می‌دهد. بنابراین، در پی آزمایش موشک «خرمشهر ۴»، رسانه‌های عبری نسبت به پیامدهای هرگونه درگیری احتمالی در آینده ابراز نگرانی کرده‌اند. در همین حال، کابینه نتانیاهو که تضعیف توان موشکی ایران را در دستورکار خود قرار داده است، به‌ خوبی می‌داند رویارویی با کشوری مجهز به موشک‌های قدرتمند چه هزینه‌های سنگینی در پی خواهد داشت و در جریان جنگ ۱۲روزه، تنها بخشی از قدرت این دستاوردهای نظامی را لمس کردند.

از اینرو، تحلیلگران نظامی بر این باورند که هرگونه حمله مستقیم به ایران برای اسرائیل با پیامدهای بسیار سنگین و پرهزینه همراه خواهد بود و تل‌آویو بدون برخورداری از حمایت کامل آمریکا، توان یا تمایل اجرای مستقل یک عملیات نظامی گسترده علیه ایران را نخواهد داشت. حتی برخی ارزیابی‌ها حاکی از آن است که دولت آمریکا نسبت به رویکردها و پیشنهادهای تهاجمی نتانیاهو ابراز نگرانی کرده و ممکن است در مسیر مهار و محدودسازی مواضع سخت‌گیرانه او گام بردارد.

حتی اگر تل‌آویو توان هدف قرار دادن بخش‌هایی از تأسیسات ایران را داشته باشد اما با توجه به قدرت پهپادی و بازدارندگی موشکی ایران و توان واکنش گروه‌های مقاومت در منطقه نشان می‌دهد که آغاز چنین عملیاتی می‌تواند به سرعت به یک درگیری گسترده منطقه‌ای منجر شود.

بنابراین، ناظران بر این باورند گرچه احتمال حمله نظامی وجود دارد اما هر اقدام عملی نیازمند فراهم شدن شرایط سیاسی، تضمین حمایت آمریکا و ارزیابی دقیق پیامدهای منطقه‌ای است و احتمال اینکه رژیم صهیونیستی بدون چنین پشتوانه‌ای وارد یک عملیات تمام‌عیار شود تنها گمانه‌زنی‌های ساده‌انگارانه رسانه‌ها است.