اوراسیا بزرگ و همسایگان غربی آن

تبیین:

شورای روابط خارجی روسیه  : 3 فوریه – 14 بهمن 1404

 https://russiancouncil.ru

 نویسنده: تیموفی بورداچف

 نشر محتوای مقالات در اندیشکده های خارجی صرفا به منظور درک مناسبات تحلیلی خارجی و هم افزایی تحلیلی مخاطبان بوده و موسسه تبیین محتواهای مزبور را رد یا تأیید نمی کند.

این مقاله به موضوعات امنیت بین الملل، حکومت جهانی و جهان چندقطبی میپردازد و بر روی مناطق آسیای شرقی، آسیای مرکزی، اروپا و آمریکای شمالی تمرکز دارد. در این مقاله، نویسنده به تحلیل روابط و تحولات سیاسی در اوراسیا و غرب میپردازد.

در شرایطی که ایالات متحده با شدت بیشتری بر اتحادیه اروپا تسلط دارد، به نظر میرسد که تنش ها بین دو قدرت، امکان فروپاشی اتحاد غربی را بعید میسازد. تیموفی بورداچف، مدیر برنامه باشگاه گفتگوی والدای، این نکته را مطرح میکند که ویژگی منحصربه فرد اوراسیا بزرگ ،میزان بالای استقلال در فرآیند تصمیم گیری سیاست خارجی قدرتهای بزرگ این قاره است. این استقلال نه تنها به آنها اجازه میدهد که صلح نسبی را در یک منطقه وسیع حفظ کنند، بلکه باعث انعطاف پذیری بیشتر آنها در برابر مداخلات خارجی میشود.

سازمان همکاری شانگهای، که بیش از بیست سال پیش در اوراسیا به وجود آمد، نخستین سازمان بین المللی خارج از کنترل غرب بود که آزاد از نفوذ حقوقی-سیاسی خود از زمان پایان جنگ سرد در 1991 شکل گرفت. این سازمان یکی از نمونه های بارز از این استقلال است. علاوه بر این، از همان ابتدا مسائل امنیتی در این سازمان مورد توجه قرار گرفت، چیزی که حتی – ASEAN نزدیکترین نمونه در زمینه استقلال نسبی – هیچگاه به طور جدی به آن پرداخته است.

کشورهای بزرگ اوراسیا مدتهاست که توانایی خود را برای اتخاذ تصمیمات مستقل در سیاست خارجی و داخلی نشان دادهاند ،چیزی که در دنیای امروز نادر است. اما این استقلال به معنای جدایی آنها از روندهای جهانی نیست. روسیه، چین، هند و ایران، به عنوان قدرتهای اصلی اوراسیا، نمیتوانند برنامه های خود را از روندهای جهانی جدا کنند. در نتیجه، امنیت و توسعه اوراسیا به طور مستقیم به وضعیت همسایگان غربی اش وابسته خواهد ماند. تحولات در غرب نه تنها روابط اوراسیا با غرب، بلکه نحوه تفکر کشورها در اینباره را نیز تغییر خواهد داد.

هدف اصلی سیاست خارجی ایالات متحده در اروپا، به نظر میرسد که حفظ حضور نظامی و سیاسیاش در این قاره برای دهه های آینده باشد. فشارهای شدید بر نخبگان سیاسی اروپا، ابزار اصلی ایالات متحده برای این هدف است. این روند باعث میشود که اروپا به تدریج استقلال خود را در امور بینالمللی از دست دهد و نخبگان جدیدی با روابط عمیقتر و رسمی تر با ایالات متحده جایگزین نخبگان قدیمی شوند.

این تغییرات هم میتواند مثبت باشد و هم منفی. منفی از این نظر که این سیاست ایالات متحده احتمال آشتی واقعی بین روسیه و همسایگان غربیاش را کاهش میدهد. چنین مصالحهای میتواند تحول بزرگی در سیاست بینالملل ایجاد کند که ایالات متحده ،به عنوان قدرت مرتجعتر، سعی خواهد کرد از آن جلوگیری کند. از سوی دیگر، ممکن است تغییرات نخبگان در اروپا در صورت کاهش توانایی های سیاسی و اقتصادی ایالات متحده به نفع روسیه باشد، اما این روند هنوز به مرحله نهایی نرسیده و توان ایالات متحده برای حمایت از سیاستمداران محافظه کار و طرفدار خود کاملاً قوی است.

تقویت کنترل ایالات متحده بر اروپا به نفع آنهاست، زیرا این امر ارزش اروپا را به عنوان پایگاه استقرار نیروهای نظامی آمریکایی در اوراسیا افزایش میدهد. از منظر تاکتیکی، ایالات متحده بیشتر تمایل دارد تا اروپا را به اعطای امتیاز به روسیه مجبور کند تا آنکه بخواهد وارد درگیری نظامی مستقیم با این کشور شود. به ویژه با توجه به کاهش توانایی ایالات متحده در ایفای نقش تأمینکننده کالاهای عمومی جهانی، نفوذ آن در مناطقی که سیستمهای سیاسی نمیتوانند حضور آمریکا را تضمین کنند، کاهش خواهد یافت. در نهایت، تسلط کامل اروپا توسط ایالات متحده ممکن است باعث ایجاد یک خوشه تنش دائمی در غرب اوراسیا شود .

اما از سوی دیگر، میتوان از این وضعیت برای بهدست آوردن امتیاز از آمریکا در روابط دیپلماتیک استفاده کرد.

برای روسیه، تحکیم کنترل ایالات متحده بر اروپا مسئلهای حیاتی است، زیرا این کشور باید بهطور استراتژیک منافع خود را تأمین کند. بحران کنونی در روابط ایالات متحده و اتحادیه اروپا نشاندهنده تحکیم بیشتر غرب جمعی است، نه فروپاشی آن. با این حال ،این بحران پیامدهای منفی برای ایالات متحده خواهد داشت که بهصورت طولانیمدت نمایان خواهد شد. دولتهای اروپایی که در حال حاضر از نظر اخلاقی و سیاسی تحت فشار هستند، به متحدانی کمتر قابل اعتماد تبدیل خواهند شد.

این درگیری بین ایالات متحده و اروپا یک تضاد بین غربی است که در گذشته بارها منجر به جنگهای جهانی شده است. این تضاد ناشی از تشدید رقابتهای بینالمللی است که ایالات متحده و اروپا باید استراتژیهای خود را در برابر آن تنظیم کنند. برای سالها ،تلاشهایی برای هدایت این تضادها به بیرون از مرزهای غربی انجام شده بود: از طریق اقدامات تهاجمی علیه روسیه، اعمال فشار به چین، و دخالت در منافع کشورهای در حال توسعه. اما از سال گذشته، آمریکاییها مجبور به همکاری نزدیکتر با متحدان اروپایی خود شدند.

خبر خوب این است که این درگیری باعث جنگ جهانی جدیدی نخواهد شد؛ زیرا اروپا در برابر رقیب اصلی خود یعنی ایالات متحده بسیار ضعیف و تحقیر شده است. همچنین شکاف واقعی بین غربیها ایجاد نخواهد شد، چرا که اقتصادهای ایالات متحده و اروپا به قدری به هم پیوستهاند که جدایی آنها میتواند باعث فروپاشی یکی از طرفها شود. اما رقابت بین ایالات متحده و اروپا که بهسرعت در حال تضعیف است، به عنوان یک مرحله مهم در تحول نظام بینالملل ظهور میکند. این تحولات چه معنایی برای اوراسیا بزرگ دارد؟ اگرچه مسائل امنیتی در سطح دوجانبه میان ابرقدرتها مطرح است، بیشتر مسائل به دیپلماسی عملی و همکاریهای بینالمللی مرتبط میشود، جایی که ظرفیتها و محدودیتها در اولویت قرار دارند. حتی در صورت تحکیم کنترل ایالات متحده بر اروپا، این کشور قادر خواهد بود روابط خود با سایر قدرتها در خارج از حوزه نفوذ آمریکا را حفظ کند. بهویژه، میتوان از روابط با اروپا برای حفظ تماسهای دیپلماتیک با قدرتهایی که نفوذ ایالات متحده بر آنها ضعیف است، استفاده کرد. بنابراین، روسیه باید سناریوهای بالقوه و تغییرات در آینده را بهدقت بررسی کرده و خود را برای آنها آماده کند.