بازگشایی رفح؛ گذرگاهی امنیتی یا دروازه‌ای به یک زندان بزرگ؟

پس از چندین هفته چشم‌انتظاریِ میلیون‌ها جنگ‌زده غزه‌ای برای شنیدن خبر بازگشایی گذرگاه رفح، بلاخره روز یکشنبه در میان تدابیر شدید امنیتی و نظارت‌های پیچیده مرزی این گذرگاه برای ساعاتی باز شد؛ اما نحوه این بازگشایی خیلی زود امیدواری‌ها را به یأس تبدیل کرد.

در میان ترتیبات و شکل و شمایل جدید اعمال شده بر گذرگاه از سوی صهیونیست‌ها، آنچه بیش از همه توجه مردم و رسانه‌ها را جلب کرد دالان مخصوصی بود که ارتش صهیونیستی در امتداد ورودی گذرگاه بنا کرده است.

در این خصوص، ارتش صهیونیستی طی بیانیه‌ای از تکمیل یک کریدور غربالگری و بازرسی برای کسانی که از مصر وارد نوار غزه می‌شوند، اعلام کرد: «به عنوان بخشی از آماده‌سازی‌ها برای افتتاح گذرگاه رفح در روز دوشنبه، نیروهای ارتش ساخت کریدور »رِگاویم» را که تحت کنترل سرویس‌های امنیتی اسرائیل در منطقه‌ای تحت کنترل ارتش است، تکمیل کرده‌اند.»

در این بیانیه آمده است که نیروهای امنیتی هویت افراد وارد شده را با لیست‌های تأیید شده توسط سازمان‌های امنیتی بررسی خواهند کرد و خاطرنشان کرد که این کریدور بخشی از تلاش‌ها برای افزایش کنترل امنیتی در منطقه است.

از سوی دیگر، هماهنگ‌کننده فعالیت‌های دولت در سرزمین‌ها (COGAT) اظهار داشت که افتتاح این گذرگاه در روز یکشنبه یک مرحله آزمایشی بود که با هماهنگی هیئت اتحادیه اروپا، مصر و همه طرف‌های ذیربط انجام شد.

COGAT توضیح داد که کسانی که در طول جنگ غزه را ترک کرده‌اند، پس از هماهنگی با مصر و تأیید امنیتی اسرائیل می‌توانند بازگردند. وی اظهار داشت که هیئت اروپایی غربالگری اولیه مسافران را انجام خواهد داد و پس از آن مراحل اضافی در گذرگاه تحت کنترل نظامی انجام خواهد شد.

وب‌سایت‌های عبری تصویر تکان‌دهنده‌ای منتشر کردند که یک دالان طولانی با آسفالت نامناسب را نشان می‌داد. این گذرگاه دو سوی فلسطینی و مصری گذرگاه رفح را به هم متصل می‌کرد و با دیوار ضخیمی از سیم خاردار محصور شده بود. فعالان این صحنه را به «درهای کشویی فولادی» (معروف به «تله‌های شیر») تشبیه کردند که نیروهای صهیونیستی در دروازه‌های زندان‌ها و ایست‌های بازرسی نظامی در کرانه باختری و بیت‌المقدس شرقی استفاده می‌کنند. یکی از این فعالان این مجموعه را «زندان مرکزی غزه» نامید، اشاره‌ای به بزرگ‌ترین زندانی که اسرائیل پس از سال ۱۹۶۷ در غزه احداث کرد و پس از خروج خود در سال ۲۰۰۵ آن را تخریب نمود.

این وب‌سایت‌ها همچنین ویدئویی منتشر کردند که نشان می‌داد نیروهای حافظ صلح اتحادیه اروپا از طریق یک جاده خاکی آسفالت نشده و از میان منطقه‌ای ویران وارد گذرگاه رفح می‌شوند. تصاویری که در یک نگاه میزان بالای تخریب و خسارات وارده به این منطقه از زمان تجاوز صهیونیست‌ها به رفح در ماه مه ۲۰۱۴، را نمایان می‌کند.

یکی دیگر از مسائلی که توجه ناظران را جلب کرده مقیاس گسترده تأسیسات نظامی است که توسط نیروهای اشغالگر در آنجا ساخته شده است، که با ماهیت غیرنظامی تردد از طریق این دروازه مغایرت دارد.

نیروهای اشغالگر محدودیت‌ها و کنترل‌های شدیدی بر مسافران که عمدتاً زخمی‌ها هستند، اعمال کنند و مجوز تردد آنها را به بهانه‌های مختلف امنیتی رد می‌کنند.

این نحوه بازگشایی انتقاد شدید حماس را در پی داشت به صورتی که حازم قاسم، سخنگوی حماس، هرگونه مانع‌تراشی یا شرط و شروط رژیم در مورد گذرگاه رفح را نقض توافق آتش‌بس دانست و از میانجیگران و کشورهای ضامن این توافق خواست تا بر رفتار اشغالگران در گذرگاه رفح نظارت کنند .

برآوردهای منابع صهیونیستی، محدودیت اولیه روزانه برای خروج افراد از غزه از طریق این گذرگاه را حدود ۱۵۰ نفر تعیین کرده است، در حالی که اسماعیل الثوابته، مدیر دفتر رسانه‌ای دولت در غزه، گفت که حدود ۲۲۰۰۰ بیمار و زخمی در این بخش به شدت به درمان در خارج از کشور نیاز دارند و مراحل ارجاع پزشکی را تکمیل کرده‌اند.

با توجه به این وضعیت، تقریباً ۱۴۷ روز یا حدود ۵ ماه طول می‌کشد تا همه این بیماران و مجروحان خارج شوند.

طبق داده‌های وزارت بهداشت غزه، حدود ۲۰ هزار بیمار منتظر سفر از طریق گذرگاه رفح برای درمان پزشکی در خارج از کشور هستند، از جمله ۴۵۰۰ کودک، ۴۰۰۰ بیمار سرطانی و تقریباً ۶۰۰۰ مجروح که ۴۴۰ نفر از آنها در شرایط بحرانی یا فوری هستند.

به گزارش عربی 21 از زمان بسته شدن گذرگاه پس از حمله نیروهای صهیونیستی به رفح، ۱۲۶۸ بیمار در لیست انتظار برای درمان در خارج از کشور به شهادت رسیده‌اند. وزارت بهداشت بارها هشدار داده است که بیماران روزانه در نتیجه این بسته شدن جان خود را از دست می‌دهند.

نیاز به سفر محدود به مجروحان و بیماران نیست؛ ده‌ها هزار دانشجو، دارندگان مجوز اقامت و گذرنامه‌های خارجی و دیگران نیز منتظر بازگشایی گذرگاه رفح هستند.

از سوی دیگر، بازگشایی گذرگاه بر تردد افراد تمرکز دارد، بدون اینکه جزئیات ورود نیازهای اضطراری ساکنان این بخش را شرح دهد، که طبق برآوردها، روزانه به ورود حداقل ۶۰۰ کامیون کمک نیاز دارند.

واکنش‌ها در شبکه‌های اجتماعی

فلسطینی‌ها در شبکه‌های اجتماعی از اولین صحنه‌های بازگشایی گذرگاه رفح ابراز شگفتی کردند و تأکید کردند که آنچه در تصاویر و فیلم‌ها دیده می‌شود، نویدبخش آینده‌ای خوب نیست و نشان از تبدیل نوار غزه به محله‌های یهودی‌نشین و یک زندان بزرگ دارد، جایی که اشغالگران ورود و خروج را از طریق دروازه‌های آهنی احاطه شده توسط دیوار ضخیمی از سیم خاردار کنترل می‌کنند.

یک کاربر از شهر غزه به اسم یوسف الایوبی (غزه) (@yuofufauipy88) 1 مشاهده خود از نحوه بازگشایی رفح را به یک زندان تشبیه کرد و نوشت: کمی پیش، گذرگاه رفح، انگار در خلیج گوانتانامو بودیم!

کاربر دیگری به اسم «اسلام بادر» (@islambader_1988) نیز در تشبیهی مشابه از این بازگشایی تحت عنوان «زندان مرکزی غزه» یاد کرد.

کاربر دیگری به اسم محمد هنیه (Mohammed Haniya) نوشت در تمام طول تاریخ، هیچ گذرگاهی این‌طور نبوده... هرگز

احمد عبدالعال (@ahbk_abdelal) 1 کاربر دیگری بود که اینگونه تیتر زد: گذرگاه رفح... یک دروازه، یک محاصره بی‌پایان... آخرین در، طولانی‌ترین انتظار... خدایا، به مردم غزه آرامش عطا کن

اسلام حبیب با غزه (@ISLAMHABIB6)هشتک غزه داستان واقعی # نوشت: می‌گویند «گذرگاه رفح باز شده است». واقعیت در این تصویر خلاصه شده است: ورود تحقیرآمیز از طریق راهروی زندان به غزه. اینکه چقدر از تصمیم بازگشت پشیمانی، و اینکه اگر می‌رفتی حتی به برگشتن فکر هم نمی‌کردی.

اینجا شهر غزه نیست، اینجا یک اردوگاه بزرگ بازداشتگاهی است!

تداوم کشتار در سایه نقض آتش‌بس

همزمان با آماده‌سازی‌های ظاهری برای بازگشایی گذرگاه و عبور غیرنظامیان، حملات مرگبار تا لحظه بازگشایی ادامه داشت. روز شنبه، یک روز قبل از آغاز به کار گذرگاه، غزه شاهد تشدید بمباران‌ها بود که به گزارش منابع محلی به ده‌ها کشته و زخمی انجامید و حتی برخی گزارش‌ها از ۲۹ شهید در این حملات خبر دادند. در روز یکشنبه، همزمان با مرحله آزمایشی عبور، یک حمله پهپادی اسرائیل به مناطق شمال غربی رفح، موجب کشته شدن یک فلسطینی دیگر شد.

دفتر رسانه‌ای دولت فلسطین این اقدامات را نقضی سیستماتیک و گسترده خوانده و تأکید کرده که از زمان اجرای تصمیم آتش‌بس در اکتبر ۲۰۲۵ تا پایان ژانویه ۲۰۲۶، طی ۱۱۱ روز، نیروهای اسرائیلی مرتکب صدها مورد نقض روزانه شده‌اند که ناقض آشکار قوانین بین‌المللی بشردوستانه است.

آمار رسمی وزارت بهداشت غزه، ابعاد فاجعه انسانی جاری را با ارقامی هولناک ثبت می‌کند. طبق اعلام همین وزارتخانه شمار قربانیان مستقیم نقض آتش‌بس از زمان اجرای آن، به ۵۲۳ کشته و ۱۴۴۳ زخمی افزایش یافته که خود گواهی بر عدم توقف واقعی درگیری‌هاست. بر اساس آخرین آمار، از هفتم اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون، شمار کشته‌شدگان فلسطینی به ۷۱٬۷۹۵ شهید و زخمی‌ها به ۱۷۱٬۵۵۱ نفر رسیده است.

در برابر این رویدادها، دو روایت کاملاً متضاد مطرح شده است. از یک سو، صهیونیست‌ها حملات اخیر را واکنشی ضروری به عملیات نظامی حماس، مانند خروج اعضای این جنبش از یک تونل در رفح، معرفی کرده و آنها را در چارچوب دفاع مشروع توجیه می‌کند. اما در طرف مقابل سخنگوی حماس، حازم قاسم، این ادعاها را دروغ و بهانه‌ای برای توجیه قتل‌عام غیرنظامیان خوانده و بر بی‌اعتنایی اسرائیل به میانجی‌ها و تضمین‌کنندگان توافق تأکید کرده است.

همزمان، نهادهای حقوق بشری بین‌المللی روایت شدیدتری ارائه می‌دهند. صلاح عبدالعاطی، رئیس کمیسیون بین‌المللی حمایت از حقوق مردم فلسطین، اقدامات اسرائیل در سال ۲۰۲۵ را ادامۀ سیاست نسل‌کشی علیه ساکنان غزه توصیف کرده است.

وی مکانیسم این اقدام را «استفاده گسترده از نیروی نظامی بیش از حد، تخریب سیستماتیک زیرساخت‌ها، گرسنگی عمدی و تحمیل شرایط زندگی مرگبار» عنوان کرده و به ابعاد ویرانی اشاره نموده است: بیش از ۹۰ درصد زیرساخت‌های مسکونی آسیب دیده یا نابود شده، صدها هزار واحد مسکونی به ویرانه تبدیل شده و آوارگی تقریباً کامل جمعیت، به عنوان یکی از بزرگترین آوارگی‌های اجباری قرن حاضر.

بدین ترتیب، توافق آتش‌بس نه تنها به خشونت‌های روزانه پایان نداده، بلکه صحنه‌ای برای تداوم کشتار غیرنظامیان و تخریب باقی‌مانده زیرساخت‌های حیاتی شده است.

بازگشایی گذرگاه رفح در چنین بستر آکنده از خشونت، بی‌اعتمادی و ویرانی، از یک سو با ادعای تسهیل امور بشردوستانه همراه است و از سوی دیگر، با آمار روزانه کشته‌شدگان و روایت‌هایی که از «نقض سیستماتیک» تا «نسل‌کشی» سخن می‌گویند، احاطه شده است. این تناقض عمیق، پرسش‌هایی جدی دربارۀ امکان تحقق صلح پایدار و بهبود واقعی شرایط انسانی در سایۀ تداوم این سطح از خشونت ساختاری ایجاد می‌کند.