اسراف؛ خانواده و پیشرفت پایدار ایران

یکی از شاخص‌های مهم برای سنجش رفاه پایین‌ترین طبقات یک جامعه، بررسی شاخص گرسنگی در آن کشور است؛ چرا که انتظار نمی‌رود پایین‌ترین دهک درآمدی ماشین لوکس و خانه‌های آنچنانی داشته باشند، اما در جامعه‌ای که عدالت‌محور است، انتظار این است که گرسنگی برچیده شود و اقشار مستضعف، به خاطر نداشتنِ غذا آسیب نبینند. علیرغم پیشرفت‌های ظاهری خیره‌کننده در دنیا، آمار گرسنگی بسیار تاسف‌بار است. با وجود اینکه بین سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۶ میلادی از تعداد گرسنگان جهان کاسته شد، اما در سال‌های اخیر مجدداً به تدریج بر این تعداد افزوده شده است و تازه‌ترین آمار‌های بدست آمده، نشان می‌دهند که در سال جاری بیش از یک میلیارد انسان گرسنه در جهان وجود دارند. گزارش «شاخص گرسنگی در جهان (۲۰۱۰)» نشان می‌دهد بیشترین گرسنگی در قاره‌ی آفریقا وجود دارد؛ در آسیا و جزایری در اقیانوسیه نیز این معضل جدی است. به طور مثال در این گزارش، وضعیت گرسنگی در سال ۲۰۱۰ در پاکستان «جدی» گزارش شده و در هند حتی به مرز «هشداردهنده» رسیده است. در این گزارش جهانی، وضعیت شاخص گرسنگی در ایران، «پایین» گزارش شده است؛ یعنی ایران در منطقه همراه با ترکیه و عربستان بهترین وضعیت را دارند. بر اساس گزارش انستیتوی پژوهشی سیاست غذایی بین‌المللی، آمار گرسنگی در ایران به نسبتِ پیش از انقلاب کاهشی ۸۶ درصدی داشته و این موفقیتی بسیار بزرگ است. در این گزارش آمده است که از لحاظ مهار پدیده‌ی گرسنگی، جمهوری اسلامی ایران در زمره‌ی ۵ کشور موفق دنیا قرار دارد. این موفقیت بسیار امیدبخش است، اما کافی نیست. گرسنگی در یک کشور اسلامی با مردم سخاوتمندی همچون ایران باید ریشه‌کن شود و همه‌ی دهک‌های اقتصادی طعم خوشِ برخورداری از مواهب مادّی را باید ببینند، خصوصاً دهک‌های پایین درآمدی؛ همان پابرهنگان و مستضعفان که انقلاب برای آن‌هاست، در جریان انقلاب و برای دفاع از میهن هزینه‌ها دادند. اما با وجود موفقیت در مهار گرسنگی، چرا این معضل ریشه‌کن نشده و رشد اقتصادی مطلوب در کشور ما حاصل نشده است؟! یکی از مهم‌ترین عوامل مانع پیشرفت ایران را باید در میزان اسراف جست‌و‌جو کرد. بر اساس آخرین آمار منتشره از سوی سازمان فائو، ایران سالانه ۳۵ میلیون تن مواد غذایی را به هدر می‌دهد. میزان اسراف فقط در بخش مواد غذایی در کشور ما ۲.۷ درصد از کل غذای هدر رفته در دنیاست؛ این در حالی است که ایران حدود یک درصد از جمعیت جهان را به خود اختصاص داده است. بر اساس گزارش سازمان جهانی خواربار و کشاورزی ایرانی‌ها به اندازه ١٠ کشور اروپایی موادغذایی دور می‌ریزند؛ ضایعات موادغذایی در ایران معادل ٣٥ میلیون تن است این درحالی است که در اتحادیه اروپا با ٢٧ کشور عضو تنها ٩٠ میلیون تن موادغذایی راهی زباله‌ها می‌شود. این حجم از اسراف در حالی که تولید ناخالص داخلی ایران با کشور‌های توسعه‌یافته فاصله دارد و درآمد سرانه‌ی ایرانیان نیز چندان بالا نیست، بسیار جای تعجب دارد و حاکی از ضعف جدی در الگوی مصرف ما ایرانی‌هاست. اسراف یعنی مصرفی که مفید نیست؛ نیاز واقعی جامعه را تامین نمی‌کند و رفاه مردم را بالا نمی‌برد، اما خرجش روی دوش اقتصاد کشور است. اسراف نقطه‌ی مقابل سرمایه‌گذاری است و سرمایه‌گذاری نیز مهم‌ترین محرک رشد اقتصادی کشور است. همان‌طور که وقتی یک نفر می‌خواهد کار اقتصادی‌ای شروع کند، اولین چیزی که نیاز دارد مقداری سرمایه است، وقتی یک کشور هم بخواهد رشد اقتصادی به خود ببیند، اولین شرط لازم، افزایش سطح سرمایه‌گذاری است. ایران ظرفیت افزایش سرمایه‌گذاری را دارد، اما بخش زیادی از این امکانات سرمایه‌گذاری، با اسراف کردن حیف و میل می‌شود. با معادل ریالی آن ۳۵ میلیون تن دور ریز غذا، می‌توان سالیانه چندین کارخانه دایر کرد و افراد بسیاری را در آن مشغول به کار کرد. اگر این ۳۵ میلیون تن غذا، صادرات شود چند میلیارد دلار برای کشور ارزآوری خواهد داشت. حتی اگر بخشی از این میزان غذا در میان دهک پایین درآمدی توزیع شود، گرسنگی در ایران به طور کامل ریشه‌کن خواهد شد؛ بنابراین جمهوری اسلامی ایران، علیرغم تلاش زیادی که برای مهار گرسنگی داشته و موفقیت‌های چشم‌گیری هم بدست آورده است، در یک قدمی ریشه‌کن کردنِ کامل گرسنگی است و برای تامین رفاه نسبی همه‌ی اقشار جامعه و رسیدن به پیشرفت پایدار، نیاز به همتی بلند دارد. برای ریشه‌کن کردنِ فقر مطلق و گرسنگی و همچنین رسیدنِ کشور به توسعه، «ریشه‌کن کردنِ اسراف» ضروری است. اگر برای ریشه‌کن کردنِ اسراف بسیج عمومی شکل بگیرد، نه تنها گرسنگی ریشه‌کن می‌شود بلکه پیشرفت اقتصادی پایدار در چند قدمی ایرانیان خواهد بود.