تولید سرمایه اجتماعی با مردمی کردن امنیت

مروری بر بیانات متعدد مقام معظم رهبری (مدظله العالی) در دیدار با فرماندهان نیروی انتظامی گویای اشراف عمیق ایشان به ابعاد گوناگون رسالت این نیروی مردمی است. به نظر می‌رسد پلیس برای رسیدن به جایگاهی در شأن و تراز جمهوری اسلامی، مستلزم کسب شاخص‌هایی است که مقبولیت و منرلت پلیس در نزد افکار عمومی با آن‌ها سنجیده می‌شود. به عبارتی متغیر‌های «امنیت»، «اعتماد»، «سرمایه اجتماعی»، «مشارکت مردمی» ارتباط معناداری با مقبولیت پلیس دارند و مادامی که این متغیر‌ها افزایش یابند و در سطح مطلوبی قرار گیرند به معنای رضایت جامعه از عملکرد مجاهدان فی سبیل اله است.
احساس امنیت
امنیت نیاز اولیه انسان و بیش شرط تحقق توسعه و پیشرفت همه‌جانبه، عدالت اجتماعی و کمال و سعادت بشر محسوب می‌شود. در همین رابطه رهبر معظم انقلاب امنیت را یکی از نیاز‌ها و ضرورت‌های زندگی و وظایف جمهوری اسلامی و پیش نیاز برنامه ریزی و ضامن رشد و ترقی مادی و معنوی جوامع دانسته به نحوی که از نظر ایشان ضعف با فقدان آن موجب اختلال در کلیه امور می‌گردد. «جزو وظایف جمهوری اسلامی این است که در جامعه امنیت ایجاد کند ... امنیت اخلاقی، امنیت اجتماعی جزو وظایف ما است؛ جزو وظایف جمهوری اسلامی است؛ نمی‌توانیم این‌ها را رها کنیم.» (بیانات در دیدار فرماندهان نیروی انتظامی جمهوری اسلامی؛ ۶/۲/۱۳۹۴). اما تولید و ایجاد امنیت و احساس آن از سوی مردم در گرو اقتدار پلیس است. مردمی سازی امنیت با جلب مشارکت
اصولا «مردم» از پشتوانه‌های محکم، خودجوش، مقبولیت ساز و مشروعیت بخش هر نظام سیاسی محسوب می‌شوند. رهبرمعظم انقلاب «مردمی سازی امنیت» و بهره گیری از مشارکت و ظرفیت مردم در تامین نظم و امنیت را یک «راهبرد» و درچارچوب «امنیت نرم و هوشمند» تبیین نموده است. زیرا امروزه در تحلیل شاخص‌های «جامعه امن»، بر توانایی تبدیل روش حکمرانی از قدرت‌ورزی و زور به اقتدار و تبعیت ارادی، آگاهانه و داوطلبانه مردم (و افزایش ضریب امنیت و آرامش و آسایش عمومی) با هدف افزایش ضریب مقبولیت و مشروعیت اجتماعی نظام سیاسی تأکید می‌شود. نیروی انتظامی در صورتی که بتواند از ظرفیت بسیج عمومی برای افزایش ضریب امنیت ملی بهره گیرد و شهروندان را متوجه آسیب‌های اجتماعی و... کند، از این طریق موفق به جلب اعتماد مردم و حمایت و همراهی ارادی، آگاهانه و داوطلبانه ملی و مردمی خواهند شد، به نحوی که این همدلی و همراهی در مواقع بروز تهدیدات و آسیب‌های اجتماعی و امنیتی پتانسیل و قابلیت بازدارندگی بالایی از خود به نمایش خواهد گذاشت. در همین راستا رهبرمعظم انقلاب بیان می‌فرمایند: «.. سلامت فکر، عمل و اخلاق در نیروی انتظامی، ضمن جلب پشتیبانی مردم، ارتباط نیرو با قشر‌های مختلف مردم را صمیمانه خواهد کرد.» (۱۹/۲/۹۵)
مقبولیت پلیس در گرو سرمایه اجتماعی
بدون تردید پلیس در حوزه قوه قهریه یک نظام سیاسی قرار می‌گیرد و درعین حال معمولی‌ترین خط تماس قوه قهریه نظام با اجتماع است. پلیس نماد است. نماد حاکمیت در عرصه اجتماع است. پلیس می‌تواند بازتاب دهنده مشی و فهم اجتماعی حاکمیت از پدیده‌ها باشد. پلیس می‌تواند سرمایه اجتماعی برای نظام تولید کند که بتواند بین «عرصه اجتماعی» و «عرصه امنیتی» تمایز و تفاوت قائل شود و از تبدیل شدن مسائل اجتماعی به مسائل امنیتی پیش گیری نماید. هرقدر پلیس فضای عمومی را امنیتی تحلیل کند و برای مواجهه با آن برنامه ریزی نماید از سرمایه اجتماعی نظام کاسته می‌شود و هرقدر فضا را اجتماعی ببیند و یا راهکار‌های اجتماعی حل نماید به سرمایه اجتماعی افزوده است؛ بنابراین کارامدی و رضایت دو عنصر اساسی در تولید سرمایه اجتماعی برای پلیس هستند که نهایتاً در صورت تحقق چنین شرایطی، وجهه پلیس در افکار عمومی مقبولیت می‌یابد. سخن آخر اینکه نیروی انتظامی مظهر حاکمیت و امنیت جمهوری اسلامی است. از طرفی مردم در نظام اسلامی مرجعیت و ضامن امنیت اند و تأمین نظم و احساس امنیت بدون مشارکت فعال و داوطلبانه و پشتیبانی آنان تأمین نخواهد شد. هرقدرنیروی انتظامی بتواند با این مردم، هوشمندانه و حکیمانه، برخورد کند و با آن‌ها احساس همدلی کند و خود را متعلق به آن بداند، اعتماد عمومی را بیشتر به خود جلب خواهد کرد؛ و در نهایت نقش مهم و مؤثری در ارتقاء «تولید سرمایه اجتماعی» و مقبولیت خود در بین جامعه خواهد داشت.