بصیرت افزایی اهل بیت، انقلابی بعد از جریان عاشورا

موضوع قیام اباعبدالله (ع) به دو مقطع بسیار مهم تقسیم می‌شود. یکی خود جریان عاشورا و اتفاقاتی که در روز عاشورا اتفاق افتاد، همچنین زمینه سازی قبل از آن، که کارگردانی این مقطع حساس را اباعبدالله (ع) برعهده داشت. مرحله بعد از قیام، که با به شهادت رسیدن امام (ع) و یاران شان، آغاز شد که مدیریت و اجرای آن بر عهده حضرت زینب (س) و امام سجاد (ع) بود. در این مرحله که مقطعی حساس و بسیار مهم بود، وظیفه انتقال معارف حسینی، علت و چرایی قیام اباعبدالله (ع) و بصیرت افزایی مردم، بر عهده اهل بیت قرار گرفته بود. دشمنان و قاتلین حضرت اباعبدالله (ع) قبل از جریان عاشورا و به خصوص بعد از شهادت امام (ع) دست به تحریف و تخریب قیام ایشان زده بودند و اینجا بود که نقش تبلیغی و بصیرت افزایی اهل بیت (ع) امام اهمیت خود را نشان داده است. برهمین اساس باید بصیرت افزایی اهل بیت (ع) را به مقطع کوفه و شام تقسیم بندی کرد، چرا که این دو شهر تفاوت‌های بسیاری با یکدیگر داشته، و به همین علت سبک و سیاق تبلیغ اهل بیت امام هم تغییریافته است.
اهل بیت در کوفه
مردم کوفه با اینکه چند سال تحت حکومت حضرت علی (ع) بودند، ولی با این وجود عده‌ای از آن‌ها اهل بیت پیامبر (ص) را نمی‌شناختند؛ لذا در تاریخ داریم، هنگامی که اهل بیت به نزدیکی کوفه رسیدند، یکی از زنان از اسیران پرسید، شما از چه خاندانی هستید؟ پاسخ شنید: «ما از اسرای آل محمدیم». در چنین شرایطی لازم بود حضرت زینب (س) سخن بگوید ومردم کوفه را از خواب غفلت بیدار کند، در اینجا ایشان خطبه‌ای غرا و آتشین ایراد کردند و به سرزنش و نکوهش کوفیان پرداخته است. واکنش مردم در روزی که زینب کبری (س) خطبه خواندند بسیار دیدنی بوده است، در تاریخ ذکر شده است که، مردم کوفه بهت زده شدند و اشک می‌ریختند و از شدت اندوه، دست‌ها را بر دهان گرفته و انگشتان خود را می‌گزیدند. محور‌های تبلیغی حضرت در کوفه به سه دسته تقسیم می‌شود:
۱- سرزنش مردم؛ به دلیل اینکه مردم کوفه امام (ع) را دعوت و با نماینده ایشان بیعت کردند، اما در کربلا نه تنها از ایشان حمایت نکردند، بلکه به بدترین و فجیع‌ترین شکل امام‌حسین (ع) و اهل‌بیت ایشان را به شهادت رساندند.
۲- معرفی امام حسین (ع) و اهل بیت (ع)
۳- جلوگیری از تحریف نهضت و معرفی جنایات حکومت (تبلیغات دشمنان به حدی اثرداشته است که، پیرمردی، اهل بیت (ع) را به عنوان خارجی می‌شناخته است، ولی بعد از خطبه حضرت زینب، این شخص به اشتباه خود پی برده و گفت: پدر و مادرم به فدای شما)
اهل بیت در شام
مردم شام به سبب حکومت طولانی خالدابن‌ولید و معاویه، شناخت چندانی از پیامبر (ص) و معارف اسلام نداشته، لذا عقاید مسلمانان کاملا تحریف شده بود. بنی امیه آنقدر مردم را در فقر فرهنگی قرار داده بودند، که وقتی معاویه نمازجمعه را چهارشنبه خواند، هیچکس چیزی نگفت. ازسوی دیگر، تبلیغات دشمن علیه امام حسین (ع) و اهل بیت (ع) او در این شهر به اوج رسیده بود، لذا به هنگام ورود اهل بیت به شام، لباس نو پوشیدند و شهر را آذین بسته و به آوازه خوانی پرداختند. در این وضعیت یزید مجلسی را برگزار کرد و در حالی که سر‌های شهدا را مقابل خود قرار داده بود و به آن‌ها اهانت می‌کرد، به خطیب دستور داد به منبر برود، او به منبر و به خاندان پیامبر (ص) ناسزا گفت. امام سجاد (ع) از فرصت استفاده کرد و شروع به سخنرانی کردند و فرمودند: «وای بر تو‌ای سخنران، رضایت مخلوق را به خشم خالق فروختی و جایگاهت را در آتش قرار دادی و ...». بعد از جملاتی چند، امام سجاد (ع) خاندان پیامبر (ص) را معرفی کردند، تا به بنی امیه و مردم تاریخ بفهماند که همه خوبی‌ها از آن خاندان پیامبر (ص) است، ولی با این وجود یزید به مقابله با آن‌ها پرداخت و ایشان را به فجیع‌ترین شکل به شهادت رسانید. حضرت باید مردم کور دل را بیدار کند و به بصیرت افزایی آن‌ها بپردازد به همین علت در معرفی خود فرمود:: «من فرزند مکه و منا و زمزم وصفا و مروه ام، من فرزند محمد مصطفی (ص) هستم و ...». ایشان با بیانی شیوا و رسا، تبلیغات چندین ساله بنی امیه بر ضد علی (ع) را خنثی کرد و به معرفی ایشان پرداختند. تبلیغات اهل بیت در شام منحصر به خطبه خواندن نبود بلکه با بر پایی عزاداری و بیان چگونگی شهادت امام و اسارت اهل بیت به روشنگری درباره قیام عاشورا پرداختند. عزاداری اهل بیت در خانه یزید، آن چنان تاثیر گذار بود که مردم تصمیم گرفتند که به خانه یزید بریزند و او را بکشند. اهل بیت ابا عبد الله (ع) نقش خود را که حفظ و پاسداری از قیام امام حسین (ع)، و همچنین بصیرت افزایی نسبت به مردم جاهل زمان بود، به خوبی ایفا کرده و از هیچ کوششی فرو گذاری نکردند.