طرح «تحول سلامت» آنچه که بود،‌آنچه که هست

طرح تحول سلامت را می‌توان پرچم دار اصلاحات اجتماعی دولت یازدهم خواند؛ طرحی که همتراز با برجام برگ برنده دولت تدبیر و امید بود و حتی به برخی رسانه‌های جهانی هم راه یافت تا جائیکه روزنامه فاینشنال تایمز در مطلبی با تاکید بر اینکه این طرح از اوباما کر الهام گرفته شده اینگونه تحلیل کرده بود: «روحانی کِر»؛ برگ برنده‌ی شیخ اعتدال در انتخابات ریاست جمهوری ۹۶». برگ برنده شیخ اعتدال، اما جواب داد و وی توانست به دور بعدی ریاست جمهوری هم راه یابد، اما این سرنوشت طرح تحول سلامت بود که حالا بعد از سپری شدن یک سال از عمر دولت دوازدهم هر روز بیشتر در ابهام فرو می‌رود. طرح تحول سلامت، اما از همان ابتدای راه منتقدانی جدی داشت؛ چهره‌هایی همچون مسعود پزشکیان وزیر بهداشت دولت اصلاحات که طرح تحول سلامت را تخلفی آشکار در نحوه هزینه کرد منابع میدانست و معتقد بود تمرکز بر چاه ویل درمان همه منابع را میخورد بی آنکه بروندادی داشته باشد. با تمام اینها، اما طرح تحول به همت تیم رسانه‌ای وزارت بهداشت همچنان پر سر و صدا پیش می‌رفت. با پیروزی دولت تدبیر و امید در انتخابات دوازدهمین دوره ریاست جمهوری بود که اشکالات طرح تحول بیش از پیش خودنمایی کرد و مسئولان وزارت بهداشت و بیمه سلامت که تا پیش از این طرح تحول را طرحی بی نقص جلوه می‌دادند کم کم به برخی اشتباهات این طرح اعتراف کردند اشتباهاتی که بیشتر از آنکه اشتباه و خطای محاسباتی به نظر برسد از یک برنامه ریزی دقیق انتخاباتی حکایت داشت! این برنامه، اما بیشتر از این نمی‌توانست ادامه پیدا کند و در همان ماه‌های نخست دولت دوازدهم «عقب گرد» جدی طرح تحول سلامت آغاز شد.
طرح تحول در آغاز
گام نخست طرح تحول سلامت که از نیمه اردیبهشت سال ۹۳ کلید خورد با افزایش رضایت مردم و بیماران همراه بود. هر چند از همان ابتدای امر تحولی در کار نبود، اما بنا بود قانون ۱۰ درصد فرانشیز برای بیماران بستری با دقت بیشتری اجرایی شود. مرحله بعدی هم کاهش فرانشیز‌های درمانی از ۱۰ درصد به ۵ درصد در بخش شهری و از ۶ درصد به ۳ درصد در بخش روستایی بود. گام سوم طرح تحول سلامت، اما نخستین شوک این طرح تحولی را به بیماران وارد کرد. طبق این گام و به گفته صریح سید حسن قاضی زاده هاشمی وزیر بهداشت و همیچنین علیرضا زالی رئیس سازمان نظام پزشکی کتاب ارزشگذاری نسبی خدمات درمانی اصلاح شد و در مسیر این اصلاح بود که تعرفه‌های پزشکی بین ۱۲۰ تا ۳۰۰ درصد و به طور متوسط ۱۸۷ درصد رشد کرد. بهانه این رشد هم واقعی کردن تعرفه‌ها و جمع کردن بساط زیر میزی پزشکان بود! افزایش سرسام آور تعرفه‌های درمانی شاید بخشی از زیرمیزی‌ها را کاهش داد و کنترل کرد، اما این کار با رومیزی شدن زیر میزی‌ها و چراغ سبز وزارت بهداشت صورت گرفت. به عبارت دیگر وزارت بهداشت اعتباری بالغ بر ۲ میلیارد تومان زیر میزی به پزشکان داد تا از گرفتن زیر میزی چشم پوشی کنند! با تمام اینها، اما طرح تحول ادامه یافت و این بار تمرکز تبلیغاتی این طرح بر روی بیمه رایگان افراد فاقد بیمه‌های درمانی قرار گرفت.
جشن بیمه همگانی سلامت
«نرگس متحیرپرست» دختر ۵ ساله‌ای بود که به عنوان هشت میلیون و یکمین نفری که دفترچه بیمه سلامت می‌گیرد در جشن همگانی بیمه سلامت که در دی ماه سال ۹۳ برگزار شد دفترچه بیمه اش را از دست شخص رئیس جمهور گرفت تا روحانی کر در سطح جهانی بازتاب یابد. بیمه همگانی سلامت همچنان ادامه یافت و تعداد این بیمه شدگان به ۱۱ میلیون رسید؛ ۱۱ میلیون نفری که بنا به اذعان رئیس جمهور از اقشار محروم کشور بودند، اما با آغاز دولت دوازدهم معلوم شد انگار تعداد قابل توجهی از این ۱۱ میلیون بیمه شده رایگان اشتباهی بودند و اینکه برای باقی ماندن طرح تحول باید برای جبران بخشی از این اشتباهات عقبگرد کرد!
عقبگرد!
نخستین گام این بازگشت با افزایش سهم فرانشیز پرداختی بیماران بستری از ۶ درصد به ۱۰ درصد در شهر‌ها و از ۳ درصد به ۵ درصد در روستا‌ها اتفاق افتاد. افزایش تعرفه‌ای که بار مالی بیمه‌ها را سبک کرد، اما فشار این‌بار بر دوش بیماران گذاشته شد و یک بخش نامه که هر آنچه به نام طرح تحول رشته شده بود و شعار اصلی انتخاباتی دولت دکتر حسن روحانی در بیمه رایگان ۱۱ میلیون حاشیه نشین و افراد بی بضاعت را پنبه کرد؛ مطابق این بخش نامه ارائه خدمت به دارندگان دفترچه‌های بیمه سلامت تنها به مراکز دولتی و دانشگاهی محدود شد و مراکز خصوصی چه داروخانه‌ها و چه مراکز درمانی این دفترچه‌ها را نمی‌پذیرند.
این در حالی بود که طبق اعلام کارشناسان ۸۵ درصد مردم جامعه خدمات سرپایی را از بخش خصوصی دریافت می‌کنند و حالا این بار عملاً روی دوش بیماران آن هم بی‌بضاعت‌ترین قشر جامعه قرار داد. با ابلاغ این بخش نامه سرگردانی قشر ضیف و محروم جامعه یعنی افرادی که ادعا می‌شد طرح تحول برای آنهاست بیش از پیش شد. این رئیس جمهور که خود برای صدور هشت میلیون و یکمین دفترچه بیمه جشن بیمه سلامت همگانی گرفته بود در نخستین گفت‌وگوی تلویزیونی‌اش با مردم در جایگاه رئیس دولت دوازدهم ضمن اذعان بر ادامه طرح تحول سلامت در دولت دوازدهم با بیان این مطلب که مشکلاتی در طرح تحول سلامت ایجاد شد که عمدتاً مربوط به بیمه‌ها بود، گفت: قرار این بود ۵ میلیون نفر که پوشش بیمه نداشتند، تحت‌پوشش بیمه قرار گیرند، اما ۱۱ میلیون نفر بیمه شدند که بار سنگینی بر دوش دولت وارد کرد.
برگ برنده‌های دولت؛ برجام و طرح تحول
مشکلات طرح تحول اگر کمی زودتر رسانه‌ای می‌شد شاید می‌توانست حتی برای فضای انتخابات ۳۰ اردیبهشت تاثیر گذار باشد. زمان اعلام مشکلات طرح تحول بیش از هر چیز دیگری بر سیاسی بودن این طرح تاکید داشت. چندانکه محمد‌باقر نوبخت هم در جایگاه سخنگوی دولت دوازدهم تاکید کرد: «در عرصه سیاسی دولت می‌تواند بگوید برجام را دارم و در عرصه اجتماعی می‌تواند طرح تحول سلامت را نام ببرد.» حالا، اما طرح تحول سلامت هم درست شبیه برجام به بن بست رسیده است. این طرح در ظاهر ادامه دارد، اما آنچه به نام طرح تحول باقی مانده تنها پوسته‌ای تو خالی است؛ توخالی‌تر از همیشه، اما این بار حتی سر و صدایش را هم از دست داده است.