مختصات جنگ تمام عیار در یمن

تبیین:

مرکز مطالعات یمن و خلیج فارس  (YGCS)در مقاله ای به قلم مصطفی محمود (مدیر برنامه مطالعات سیاسی) و دکتر علی الاسد رئیس این مرکز، به بررسی مختصات کلان جنگ اخیر در باب المندب پرداخته است.نکات کلیدی مطرح شده در این مقاله عبارتند از :

جهش میدانی حوثی‌ها(انصارالله)  و تغییر ماهیت درگیری
در ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶، حوثی‌ها با تصرف حیس، الخوخه و المخا (و بندر استراتژیک آن) یک پیشروی وسیع در ساحل غربی یمن انجام دادند که نقشه کنترل را در نزدیکی تنگه باب‌المندب بازآرایی کرد. در پنج روز (۳ تا ۷ سپتامبر) دست‌کم ۲۷۶ نفر کشته شدند؛ خونین‌ترین دور درگیری از زمان فروپاشی آتش‌بس ۲۰۲۲. این درگیری از «مدیریت خطوط تماس» به «تلاش برای تغییر آنها و تحمیل واقعیت‌های جدید» تغییر ماهیت داده است.
چندمحوری بودن حمله؛ فشار هم‌زمان بر چند جبهه
حوثی‌ها از چند محور هم‌زمان فشار آوردند: ساحل غربی (حیس، الخوخه، المخا)، الجوف (دروازه مأرب و صنعا)، البیضاء (برای قطع خطوط ارتباطی)، و الضالع و تعز (اهمیت عملیاتی برای اتصال مرکز، جنوب و ساحل). این چندمحوری، نیروهای دولتی را وادار به توزیع توان خود در چند جبهه کرده است.
 تصرف المخا؛ از رقابت سرزمینی به رقابت بر سر آبراه‌های بین‌المللی
کنترل المخا صرفاً یک دستاورد سرزمینی نیست؛ این شهر در نزدیکی باب‌المندب قرار دارد و تصرف آن، حوثی‌ها را به یکی از حیاتی‌ترین گذرگاه‌های دریایی جهان نزدیک کرده است. این تحول، درگیری یمن را از سطح ملی به سطح بین‌المللی ارتقا می‌دهد و امنیت تجارت جهانی و تأمین انرژی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
استراتژی حوثی‌ها؛ تصعید برای بهبود موقعیت چانه‌زنی
تصعید تنش توسط حوثی‌ها، جایگزین مذاکره نیست، بلکه استراتژی‌ای برای بهبود موقعیت چانه‌زنی پیش از بازگشت به مسیر سیاسی است. هدف، افزایش هزینه‌های وضع موجود برای دولت یمن و عربستان و وادار کردن آنها به ارائه امتیازات بیشتر است. با این حال، این استراتژی با خطر «سوء‌محاسبه» روبروست: اگر تصعید از حد قابل‌کنترل فراتر رود، ممکن است عربستان را از «مدیریت ریسک» به «انتخاب گزینه‌های قاطع‌تر» سوق دهد و در نتیجه، موقعیت چانه‌زنی حوثی‌ها را بدتر کند.
بی‌نظمی خلاقانه؛ پیوند محاسبات حوثی‌ها و استراتژی ایران
تصعید حوثی‌ها با استراتژی ایران بر پایه «بی‌نظمی خلاقانه» (Creative Chaos) پیوند خورده است. حوثی‌ها به‌عنوان بازوی پیشرو «محور مقاومت» عمل می‌کنند و به ایران امکان می‌دهند «بازدارندگی نیابتی» را بدون درگیر شدن در رویارویی مستقیم اعمال کند. دو سناریو برای آینده مطرح است: «بی‌نظمی همه‌جانبه و محاسبه‌نشده» (فروپاشی محور) و «نظام برخاسته از بی‌نظمی و آرامش مشروط» (توافق از طریق اقدامات سخت و  بازدارنده).
تغییر معادله بین‌المللی؛ هم‌راستایی منافع برای عملیات گسترده
برخلاف گذشته که کشورهای غربی به دلایل «انسانی» مانع آزادسازی الحدیده می‌شدند، اکنون این دولت‌ها دریافته‌اند که تداوم حکومت حوثی‌ها به معنای تداوم تهدید آزادی ناوبری بین‌المللی و فشار بر اقتصاد جهانی است. کنگره آمریکا در ۱ سپتامبر ۲۰۲۶ جلسه‌ای با عنوان «مقابله با تروریسم حوثی» برگزار کرد که به لزوم استراتژی بلندمدت آمریکا برای تأمین آزادی ناوبری در دریای سرخ بر پایه توانمندسازی دولت یمن برای بسط کنترل بر همه استان‌ها تأکید داشت.
پیوند با جنگ ایران و هرمز؛ یمن به‌عنوان جبهه مکمل
تصعید تنش در یمن قابل تفکیک از تحولات تنگه هرمز نیست. ایران اعلام کرده قصد دارد منطقه ممنوعه دریایی خارج از تنگه هرمز اعمال کند تا کشتی‌های عازم هرمز را پیش از رسیدن هدف قرار دهد؛ اقدامی که می‌تواند به‌طور مستقیم به حمله به کشتی‌ها در باب‌المندب نیز اشاره داشته باشد. این هم‌زمانی، یمن را به جبهه‌ای مکمل برای استراتژی ایران در تنگه هرمز تبدیل کرده است.