جهان تشنه اخلاق نبوی است

تبیین:

سالروز میلاد با سعادت حضرت ختم‌المرسلین محمد مصطفی (ص) و ششمین امام همام حضرت امام جعفر صادق (ع)، نشانه و نمادی الهام‌بخش است تا یک بار دیگر و فارغ از روزمرگی‌های زندگی و زنگارهای روزگار، درس‌ها و آموزه‌های حیات‌بخش پیامبر اسلام را مرور کنیم و تا حد توان، این آموزه‌ها را در دنیای پر از آشوب امروز، در مقابل چشمان خود و برنامه زندگی‌مان قرار دهیم. آموزه‌های اخلاقی که بر پایه فطرت الهی و جوهره ناب انسانی بنا شده و هر وجدان بیداری، صرفنظر از اینکه مسلمان باشد یا نباشد، شیفته این سجایا و علاقمند به این آموزه‌ها می‌شود.

در میان صفات و ویژگی‌های پیامبر اسلام، قرآن کریم بر «اخلاق حسنه» آن حضرت تکیه کرده و آن را «خُلق عظیم» خوانده است. این خلق و خوی زیبا (اخلاق حسنه) ثمره و نتیجه ایمان راستین است و از آنجا که ایمان، انسان را به اخلاق نیکو و بزرگوارانه دعوت می‌کند، کسی که ندای خاتم انبیا صلی الله علیه و آله را لبیک بگوید و ایمان بیاورد، باید صفات و اخلاق نیکو در رفتارش نمودار شود. به بیان دیگر، ایمان حقیقی با خلق و خوی نیکو و کریمانه همراه است و از آن جدا نمی‌شود؛ به همین دلیل است که در کلام پیشوایان دینی، اهل ایمان با اخلاق نیکو توصیف شده‌اند و با این ملاک به مردم معرفی می‌شوند.

* باید انسان شویم ...

امام مجاهد شهیدمان حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (اعلی الله مقامه الشریف) در تحلیل و توضیح حدیث نورانی پیامبر اسلام که هدف بعثت خود را تکامل سجایای اخلاقی بیان فرموده، چنین گفته‌اند: «باید انسان شویم. باید اخلاق انسانی را در خودمان تقویت و تکمیل کنیم. این، آن قدم بعدی و خیلی مهم است. اگر در جامعه‌ای که متعلّق به اسلام است، در نظامی که ارکان آن، ارکان اسلامی است، ما از اخلاق الهی دور بمانیم و دنبال هوس‌ها، خودخواهی‌ها و خودپرستی‌ها برویم و هر کس تلاش کند برای این‌که بیشتر به دست بیاورد، بهتر بخورد و بهتر زندگی کند؛ از دست این و آن بقاپد و اگر لازم شد، بیش از حقّ خود استفاده و تصرّف کند؛ نه گذشتی باشد و نه ایثاری؛ این چه حکومتی خواهد بود؟! چه اسلامی و چه جامعه‌ی اسلامی‌ای خواهد بود؟! این، اساس قضیه است؛ بُعِثتُ لِاتمّم مکارم‌الاخلاق.»  

و در ادامه اینطور «مکارم اخلاق» را توضیح می‌دهند: «اخلاق الهی و مکارم اخلاق در شرع مقدس اسلام، توضیح و تفصیل داده شده است؛ چه آن چیزهایی که مربوط به خود انسان است - مثل صبر، شکر، اخلاص و قناعت -. چه آن‏ها که در رابطه با انسان‌های دیگر است - مثل گذشت، تواضع، ایثار و تکریم انسان‌ها - و چه چیزهایی که در رابطه با مجموعه‏ جامعه‏ی اسلامی است. اخلاق اسلامی دامنه‏ی وسیعی دارد. این‏ها همان چیزهایی است که بیشترین تلاش همه‏ی انبیا و اولیا و بزرگان ادیان الهی و در اسلام، تلاش نبی مکرم اسلام و ائمه و بزرگان، برای آن بوده است که این‏ها به وجود آید».

* یک میراث اخلاقی

رهبر شهید انقلاب حضرت آیت‌الله‌العظمی امام خامنه‌ای (ره) همواره نسبت به ترویج مقوله «تهذیب اخلاق» و تثبیت و تعمیق روحِ صفا و معنویت در جامعه تاکید کرده‌اند. ایشان در عمل به این توصیه‌ مهم خود، در آغاز هر جلسه از درس «خارج فقه» به بیان و شرح حدیث یا احادیثی از معصومین (علیهم‌السلام) پرداخته و دل و جان طلاب علوم دینی را با مفاهیم و معانی عالیه‌ نورانی احادیث آشنا کرده‌اند.

محصول این سنت حسنه ایشان، از آغاز درس خارج فقه ایشان که از بهار 1369 آغاز شده بود، مجموعه دلنشینی از معارف اخلاق اسلامی است. احادیث مورد استفاده‌ ایشان از مجموعه‌های حدیثی همچون وسائل‌ الشیعه، امالی ‌شیخ ‌صدوق، تحف‌العقول، الشافی و ... انتخاب شده‌اند.

کتاب شرح احادیث منتخب کتاب مکارم‌الاخلاق از مجموعهِ‌ حدیث زندگی مشتمل بر احادیث برگزیده‌ی کتاب مکارم‌الاخلاق است که از بیست‌ودوم آبان‌ماه 1384 تا یازدهم اردیبهشت 1386 در ابتدای جلسات خارج فقه توسط ایشان گزینش، بیان و شرح شده است و امروز به عنوان یک گنجینه در اختیار مشتاقان قرار دارد.