خورشید یازدهم و زمینه‌سازی برای «تمدن مهدوی»

تبیین:

گروه فرهنگی اجتماعی

هشتم ماه ربیع‌الاول مصادف است با سالروز شهادت یازدهمین خورشید فروزان آسمان امامت و ولایت، حضرت امام حسن عسکری (ع) و آغاز دوران نورانی امامت و ولایت فرزند برومند ایشان، آخرین حجت خدا، حضرت مهدی (عج). این مناسبت از آن جهت اهمیتی خاص دارد که می‌تواند فرصتی برای تأمل و تفکر درباره مسئله غیبت و انتظار فرج و زمینه‌سازی برای شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی باشد؛ تمدنی بر پایه تفکر «انتظار فرج» و تشکیل «جامعه مهدوی».

اگرچه امام حسن عسکری (علیه السلام) به دلیل شرائط نامساعد و محدودیت بسیار شدیدی که حکومت عباسی برقرار کرده بود، موفق به گسترش دانش دامنه‌دار خود در سطح کل جامعه (مانند دوران امامت امام باقر و امام صادق) نشدند، اما در عین حال، با وجود همان فشار و خفقان، شاگردانی تربیت کردند که هر کدام به سهم خود در نشر و گسترش معارف اسلام و رفع شبهات دشمنان نقش مؤثری داشتند.

محدث بزرگ مرحوم شیخ طوسی، تعداد شاگردان حضرت را بیش از یکصد نفر ثبت کرده است که در میان آنان چهره‏‌های برجسته و مردان وارسته ‏ای همچون احمد بن اسحاق اشعری قمی، ابوهاشم داود بن قاسم جعفری، عبدالله بن جعفر حمیری، ابو عمرو عثمان بن سعید عَمْری، علی بن جعفر و محمد بن حسن صفّار به چشم می‏‌خورند که شرح خدمات و کوشش‌های آنان و زندگینامه پر افتخار و آموزنده آنان را می‏‌توان در کتب رجال خواند.

* زمینه‌سازی غیبت و انتظار، با شکل‌گیری شبکه «وکلا»

علاوه بر تربیت این شاگردان، گاهی چنان مشکلات و تنگناهایی برای مسلمانان پیش می‏‌آمد که جز وجود مبارک امام یازدهم، کسی از عهده حل آنها بر نمی‏‌آمد. امام در این گونه مواقع، در پرتو علم امامت، با یک تدبیر فوق‌العاده، بن‌بست را می‏‌شکست و مشکل را حل می‏‌کرد.

در واقع، مهمترین اقدام امام حسن عسکری (ع) با توجه به شرایط سیاسی حاکم بر جامعه آن روز، در رابطه با فرزند بزرگوارشان حضرت مهدی موعود (عج) بود که با آگاهی و زمینه‌سازی در بین شیعیان برای ولادت و غیبت ایشان و اختفای این مولود مسعود در برابر مراقبت شدید دستگاه خلافت عباسی و محدودیت‌های سیاسی، ذهن و دل جامعه را برای پذیرش و فهم مسئله غیبت و انتظار، آماده می‌کردند.

شرایط عصر امام حسن عسکری (ع) به ویژه به لحاظ سیاسی به دلیل نزدیکی به عصر غیبت و فشار همه‌جانبه دستگاه خلافت عباسی بسیار سخت و پیچیده بود. با توجه به اینکه امام در سامرا تحت نظر و مراقبت شدید بودند، اما از طریق راهبردهای هوشمندانه‌ای مانند «شبکه وکالت» (تربیت شاگردان برجسته و گماردن آنها به عنوان وکلا و نمایندگان امام معصوم برای ارتباط با جامعه و پاسخ به نیازهای شیعیان) و نیز استفاده از راهبرد تقیه، به مبارزه سیاسی با خلافت ظالم و فاسد عباسی می‌پرداختند.

مواضع سیاسی و سبک مبارزه و فعالیت اجتماعی امام حسن عسکری (ع) دو نتیجه مهم داشت؛ حفظ شیعیان و تفکر شیعه در برابر خطرات دستگاه ظالم و نیز ایجاد آمادگی و زمینه‌سازی برای پذیرش و درک دوران غیبت حضرت مهدی (عج).  

* آثار تمدنی انتظار فرج

دوران امامت حضرت امام عسکری (ع) را می‌توان دوران جهادی کوتاه، اما عمیق و اثرگذار، برای «تمدن‌سازی مهدوی» نامید؛ این حقیقت، در بیان و تحلیل علمای بزرگ شیعه از گذشته تا امروز نیز آمده است.

فارغ از اینکه انتظار فرج و گشایش نهایی بشریت، چه فوائد عظیمی برای انسان دارد، نفس باورمندی به اینکه روزی بشر از ظلم نجات خواهد یافت و حاکمیت زر، زور و تزویر برچیده خواهد شد و بشر به اوج اعتلای انسانی خواهد رسید، برای انسان دارای آثار ارزنده‌ای است. انتظار فرج، کارکردهای مؤثری در ساخت برتر تمدن اسلامی دارد که در بیانات امام شهیدمان حضرت آیت‌الله خامنه‌ای نیز به مواری از آنها اشاره شده است؛ از جمله این کلام ایشان: «این اعتقاد که بنا نیست دنیا با ساختارها، قالب‌ها و نظامات استکباری فعلی باقی بماند، باعث ایجاد امید در ملت‌های محروم و مظلوم به رهایی از ظلم و ستم است. این امید به گونه‌ای است که در همه‌ی مراحل زندگی فردی و اجتماعی خود را نشان می‌دهد. بنابراین خودِ انتظار، فرج و راهگشاست».