گزارشی از حماسه اربعین ۱۴۰۵

مسیر نجف تا کربلا، امسال نیز شبیه سال‌های گذشته  گواه رخدادی بی‌نظیر بود که نه در قالب رسانه‌های  معمول می‌گنجید و نه با معیارهای جامعه‌شناسی سکولار غربی قابل تحلیل بود. هفته گذشته، راهپیمایی عظیم اربعین حسینی در حالی به نقطه اوج خود رسید که بیش از ۲۰ میلیون زائر از اقصی‌نقاط جهان، فشرده‌ترین و قدسی‌ترین پیمان تمدنی تاریخ را به نمایش گذاشتند. اما اربعین امسال قصه‌ای یکسر متفاوت و حماسی داشت؛ این بار میلیون‌ها پا به نیابت از «ولی امر شهید مسلمین جهان» بر جاده‌های خاکی و آفتاب‌سوخته مشایه فرو می‌آمدند. امسال زائران با کوله‌بارهایی از اشک، بغض و ارادت، تصویر رهبر فقید و شهید خود، آیت‌الله العظمی  سیدعلی حسینی خامنه‌ای را در دست گرفته بودند؛ رهبری که در روزهای  پیش از اربعین، پیکر مطهرش با استقبال بی‌نظیر و چندین‌میلیونی مردم عراق وارد بین‌الحرمین شده بود و امسال نام و یادش، ممزوج با ندای «لبیک یا حسین» بر بلندای آستان حسینی و صحن و سراها طنین‌انداز می‌شد.

گذرگاه‌های عشق در تپش اعداد و ارقام

منطق مادی دنیا و محاسبات دو‌دوتا چهارتا در برابر حجم بی‌بدیل این حرکت عظیم انسانی همواره عقب‌نشینی می‌کند. بر اساس داده‌های رسمی مرکز مدیریت راه‌های کشور، طی بازه زمانی ۱۷ روزه سفرهای اربعین حسینی از ۲۵ تیر تا ۱۰ مردادماه، تردد ۴ میلیون و ۳۸۳ هزار زائر تنها از پایانه‌های مرزی ایران به ثبت رسید. از این میان، بیش از ۲ میلیون و ۸۶۴ هزار نفر در مسیر رفت و به‌منظور خروج از کشور و افزون بر ۱ میلیون و ۵۱۹ هزار زائر در مسیرهای بازگشت از سفرهای عتبات عالیات، از پایانه‌های شش‌گانه اربعینی کشور عبور کردند. همچنین طی همین مدت، بیش از ۱۹۷ هزار زائر غیرایرانی برای خروج از کشور و ۷۸ هزار زائر در مسیر بازگشت، این گذرگاه‌های مرزی را برگزیدند.

در الگوی جابه‌جایی و مدیریت سفرها، مرز شهید سلیمانی (مهران) با اختصاص ۴۷ درصد از سهم خروج و ۴۴ درصد از سهم بازگشت، پرترددترین و اصلی‌ترین گذرگاه مرزی بود و مرزهای شلمچه با ۲۸٪ رفت و ۳۱٪ برگشت و مرز  خسروی با ۱۶٪ رفت و ۱۴٪ برگشت در رتبه‌های بعدی استقبال زائران قرار گرفتند. همچنین ناوگان حمل‌ونقل عمومی سهمی ۱۷ درصدی از کل سفرهای اربعین را تشکیل داد که در این میان مرز مهران سهم درخشان ۶۹ درصدی را از جابه‌جایی با حمل‌ونقل عمومی به خود اختصاص داد؛ جایی که بیش از ۷۳۱ هزار زائر اربعین با به‌کارگیری ۳۰ هزار و ۶۳۴ سرویس ناوگان عمومی جابه‌جا شدند.

مادی‌گرایی در اینجا رنگ می‌بازد

اربعین را نمی‌توان با مبناهای دنیای امروز که منهای دین محاسبه می‌شوند نگاه کرد؛ از این رو اربعین را نمی‌توان به یک مناسک فردی عبادی یا یک مسافرت زیارتی ساده تقلیل داد؛ چرا که  زائر با ورود به جاده ۸۰ کیلومتری نجف تا کربلا یا سایر مسیرهای مشایه، از زیست قاعده‌مند و ساختارهای طبقاتی و منطق بازار در جامعه مدرن جدا می‌شود  و وارد فضایی می‌شود که رنگ و بوی تساوی‌گرایانه دارد ؛ فضایی که در آن عناوین شغلی و اعتبارات دنیوی رنگ می‌بازد. در این جغرافیا، تمام عناوین مصنوع مدرن، پاسپورت‌ها، مرزهای سخت ملیتی و منطق سودانگارانه فرو می‌پاشد؛ پزشک جراح، تاجر ثروتمند و کارگر ساده، همگی با جامه‌ای غبارآلود و پاهایی تاول‌زده، شانه‌به‌شانه هم راه  می‌روند بر سر یک سفره می‌نشینند و «اقتصاد بخشش و خدمت» جایگزین نگاه مادی‌گرایانه بی‌رحم می‌شوند. از غذا و دارو گرفته تا خیاطی و واکس‌کفش، همگی رایگان عرضه می‌شود. این همان جماعت اخوت‌محور است؛ جایی که موکب‌داران عراقی با التماس و اشک تمنا، پاهای زائران غریبه را می‌شویند، آن‌ها را بر دیدگان خود می‌نشاندند و تمام دارایی سالانه خود را بی‌هیچ چشم‌داشتی ایثار می‌کنند. اربعین هر ساله تمرینی عملی برای نفی هژمونی سرمایه‌داری و رزمایشی شگرف برای ارائه الگوی زیست مؤمنانه خارج از جهان سکولار است.

ار بعین در سایه‌سار رهبر شهید

آنچه اربعین ۱۴۰۵ را به نقطه‌ای عطف و ماندگار در تاریخ بدل ساخت، تنیدن یاد، نام و خون مطهر «رهبر شهید» در مویرگ‌ها و لحظه‌به‌لحظه مسیر مشایه بود. امسال هیچ موکب‌داری دیده نمی‌شد مگر آنکه بر سردر موکب خود، تصویر رهبر شهید را نصب کرده باشد و خدمت به زوار را به نیابت از ایشان انجام ندهد. در کوچه‌پس‌کوچه‌های کربلا و در میان موکب عراقی، عکس‌های بزرگی از دوران جوانی آقا با فنجان قهوه‌ای در دست، زائران عراقی و ایرانی را پای موکب می‌کشاند؛ وقتی پای حرف‌های کافه موکب‌دارها می‌نشستی می‌گفتند: «هر کسی که می‌آید با دیدن چهره آقا از شجاعت و مردانگی رهبر شهید می‌گویند؛ کسی که تمام عمرش حسینی زیست و حسینی شهید شد.»

یادم هست پشت حرم امام حسین (ع) و نبش خیابان سدره، پیرمردی سید که با دستی لرزان به زائران آب می‌داد، از شب جانکاه تشییع پیکر رهبر شهید در بین‌الحرمین می‌گفت و با بغضی فروخورده فریاد انتقام سرمی‌داد. جا دارد که بگویم ائتلاف اشرار غربی-صهیونی پنداشته بود که با حذف ولی‌امر، این امت از پا می‌افتد؛ اما حتی بمباران‌های کور و مذبوحانه مواضع حشدالشعبی در نزدیکی مسیر زائران نیز نتوانست کوچک‌ترین خللی در اراده آهنین این سیل خروشان ایجاد کند. زائرانی که ماه‌ها خیابان‌های شهرهای ایران و عراق را به میدان مصاف و ایستادگی بدل کرده بودند، امسال فریاد «لبیک یا خامنه‌ای» را به عنوان شعار استکبارزدایی، در امتداد «لبیک یا حسین» بر سینه آسمان کربلا حک کردند.

تمرین تمدن موعود و مشق «دولت ظهور»

اربعین، نقطه انتشار حقیقت عاشورا، بلندگو و رسانه رسای مظلومیت تاریخ و بزرگ‌ترین نمایشگاه سرمایه اجتماعی و انسانی جهان اسلام است. اگر دولت‌های غربی برای برگزاری رویدادهایی چون المپیک و جام‌جهانی نیازمند هزینه‌کردهای میلیاردی، تبلیغات رسانه‌ای سنگین و ساختارهای پیچیده امنیتی هستند، اربعین بی‌هیچ اتکایی به بودجه‌های رسمی و رسانه‌های غربی، میلیونی‌ترین و امن‌ترین اجتماع بشری را تنها حول محور عشق به اباعبدالله الحسین (ع) شکل می‌دهد.

باید گفت که در اربعین ۱۴۰۵، با حضور پررنگ‌تر و حماسی‌تر زائران، بیش از هر زمان دیگری نشان داد که «انتقام» در اندیشه شیعی از یک واکنش احساسی و زودگذر فراتر رفته و به یک «پروژه تمدنی» برای ساختن فردایی نو تبدیل شده است. این نظم خودجوش و معجزه‌آسا، این امنیت مردمی در دل تهدیدها، این ایثار بی‌مرز و همزیستی برادرانه اقوام، ویترینی زنده، ملموس و دقیق از «دولت کریمه مهدوی» بود. زائر اربعین در این جاده ۸۰ کیلومتری، شهروندی در جامعه موعود و زیست در سایه ولایت را تمرین کرد تا به جهانیان به اثبات برساند که خون مطهر شهیدان، ریشه‌ای عمیق در شریان تاریخ دارد؛ خونی که با نام علی آغاز شده و با رسم حسین بر زمین ریخته، هرگز از جوشش نخواهد ایستاد و گام‌های استوار این زائران، مسیر تاریخ را تا طلوع خورشید ولایت و برافراشته شدن پرچم عدالت تغییر خواهد داد.