چهار میدان مبارزه

تبیین:

بیش از ۱۵۰ روز از آغاز جنگ ۴۰ روزه گذشته است اما آنچه در این مدت آشکار شده شکل تازه‌ای از قدرت ملی است؛ قدرتی که دیگر در یک میدان خلاصه نمی‌شود و از هم‌افزایی چند میدان به وجود می‌آید. از همین منظر، سخن رئیس مجلس درباره چهار میدان مبارزه؛ میدان نظامی، میدان دیپلماسی، میدان حضور مردم و میدان خدمت؛ توصیف معماری قدرت جمهوری اسلامی در دوره پس از جنگ است.

سال‌ها در ادبیات سیاسی دنیا، از «میدان» و «دیپلماسی» دوگانه‌ای ساخته شده بود که گویی تقویت یکی به تضعیف دیگری می‌انجامد اما جنگ اخیر این تصویر را برهم زد. به گونه‌ای که اگر قدرت دفاعی هزینه متجاوز را بالا برد، دستگاه دیپلماسی نیز توانست روایت ایران از جنگ را به افکار عمومی و محافل بین‌المللی منتقل کند.

نکته‌ای که در ایام پس از جنگ ضلع سوم این دو میدان شد، میدان‌داری مردم در خیابان بود؛ حضور مردم به عنوان سرمایه اجتماعی همان حلقه‌ای است که امنیت را به اقتدار تبدیل می‌کند. حضور مردم در ماه‌های گذشته نمایش بازسازی انسجام ملی در لحظه‌ای بود که دشمن، شکاف‌های اجتماعی و قومی را نقطه اتکای راهبرد خود قرار داده بود. جنگ نشان داد هر زمان جامعه احساس کند موضوع، دفاع از ایران است، بسیاری از مرزبندی‌های سیاسی و اجتماعی رنگ می‌بازد و مفهوم «ملت» دوباره در مرکز معادلات قرار می‌گیرد.

در این میان، شاید مهم‌ترین بخش سخن رئیس مجلس، تأکید بر «میدان خدمت» باشد؛ میدانی که کمتر از سه میدان دیگر درباره آن سخن گفته می‌شود، اما دوام آنها به همین عرصه وابسته است. اگر میدان نظامی امنیت می‌آفریند، دیپلماسی از آن بهره‌برداری سیاسی می‌کند و مردم پشتوانه مشروعیت آن را فراهم می‌کنند، این خدمت است که اعتماد عمومی را بازتولید می‌کند. هر گرهی که از زندگی مردم باز شود، هر مسئولی که فاصله خود را با جامعه کمتر کند و هر تصمیمی که احساس عدالت و کارآمدی را افزایش دهد، در حقیقت بخشی از قدرت ملی را ترمیم کرده است.

اشتباه راهبردی آن است که این چهار میدان، چهار مأموریت مستقل تصور شوند. واقعیت این است که آنها مانند تار و پود یک پارچه‌اند؛ به همین خاطر اگر میان میدان، دیپلماسی، مردم و خدمت هماهنگی لحظه‌ای برقرار باشد، هر موفقیت در یک عرصه، به سرمایه‌ای برای سه عرصه دیگر تبدیل می‌شود. از این رو باید گفت که قدرت ملی در چنین الگویی، حاصل جمع ظرفیت‌ها نیست؛ حاصل ضرب آنهاست؛ هندسه‌ای که آینده رقابت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی را بیش از هر زمان دیگری به کیفیت پیوند میان این چهار میدان گره زده است.