برنامه واشنگتن برای خنثی‌سازی اهرم تنگه هرمز ایران

سایمون واتکینز،تحلیل‌گر ارشد انرژی اویل‌پرایس، معامله‌گر پیشین ارز و فروشنده مؤسسه‌های مالی، روزنامه‌نگار مالی و نویسنده کتاب پرفروش نظم جدید بازار نفت جهانی، اخیرا در تحلیل خود به نکاتی قابل تاملی در خصوص برنامه واشنگتن برای خنثی سازی اهرم تنگه هرمز ایران اشاره کرده است. نکات کلیدی این تحلیل بدون دخل و تصرف در متن اصلی جهت استحضار مخاطبان آمده است :

۱. تنگه هرمز؛ سلاح مؤثر ژئوپلیتیکی ایران:ایران برای دهه‌ها از تنگه هرمز به‌عنوان مؤثرترین ابزار سیاسی و نظامی خود استفاده کرده است. روزانه تا یک‌سوم نفت جهان و حدود یک‌پنجم گاز طبیعی مایع (LNG) از این تنگه عبور می‌کند. در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، هم‌زمان با آغاز حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران، تهران تنگه را فوراً مسدود و تردد دریایی را متوقف کرد که باعث افزایش بیش از ۷۰ درصدی قیمت نفت شد.
۲. ترس از افزایش قیمت بنزین؛ عامل اصلی صلح ترامپ: احتمال ادامه این محاصره تا انتخابات میاندوره‌ای ۳ نوامبر آمریکا، عامل اصلی تصمیم ترامپ برای پذیرش توافق صلح با ایران (حداقل در کوتاه‌مدت) بوده است. دلیل این موضوع، ارتباط مستقیم میان قیمت نفت، قیمت بنزین، رشد اقتصادی آمریکا و موفقیت رئیس‌جمهور و حزب او در انتخابات است.
۳. راه‌کارهای اضطراری؛ کارآمد اما ناکافی:در جریان محاصره، چند راه‌کار اضطراری برای کاهش فشار بر بازار جهانی نفت به‌کار گرفته شد:· کریدور جنوبی: مسیری که در امتداد سواحل عمان با حمایت آمریکا و متحدان خلیج‌فارس فعال شد. در اوج عملیات اولیه، تنها حدود یک‌دهم کشتی در آخر هفته از این مسیر عبور می‌کردند و تا اواخر ژوئن به حدود ۱۱۹ کشتی در هفته رسید؛ در حالی که تردد عادی این آبراه حدود ۷۰۰ کشتی در هفته است.· مسیرهای زمینی از طریق عراق و سوریه: در اوج محاصره، روزانه حدود ۵۰۰ کامیون (هر کدام حدود ۲۵۰ بشکه نفت) از این مسیرها عبور می‌کردند که مجموعاً ۱۲۵,۰۰۰ بشکه در روز می‌شد؛ در حالی که عراق قبل از محاصره روزانه ۳.۳ تا ۳.۴ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز صادر می‌کرد.· خط لوله شرق‑غرب عربستان: با ظرفیت افزایش‌یافته به ۷ میلیون بشکه در روز، اما به دلیل تنگنا در بندر ینبع، خروجی واقعی آن حدود ۴.۵ میلیون بشکه در روز بود.· خط لوله حبشان‑فجیره امارات: با ظرفیت حداکثر ۱.۸ میلیون بشکه در روز.
۴. چهار پروژه کلیدی برای خنثی‌سازی دائمی هرمز:بر اساس اطلاعات چندین منبع ارشد در حوزه امنیت انرژی در لندن، بروکسل و واشنگتن، برنامه‌های جدی برای بازطراحی نقشه انرژی منطقه در دست اجراست تا اهرم فشار ایران در سال‌های آینده بی‌اثر شود. مهم‌ترین پروژه‌ها عبارتند از:· افزایش ظرفیت خطوط لوله عربستان و امارات: امارات در حال احداث یک خط لوله دوم موازی به فجیره است که ظرفیت عبور از تنگه را تا بیش از ۳ میلیون بشکه در روز افزایش می‌دهد و تکمیل آن تا سال ۲۰۲۷ تسریع شده است.· ایجاد مسیرهای صادراتی جدید برای عراق: از جمله احیای خط لوله ۸۰۰ کیلومتری کرکوک به بانیاس (سوریه) با ظرفیت ۳۰۰,۰۰۰ بشکه در روز و همچنین خط لوله بصره‑حدیثه به ارزش ۵ میلیارد دلار با ظرفیت ۲.۲۵ تا ۲.۵ میلیون بشکه در روز که امکان انتقال نفت جنوب عراق به شمال و سپس به اروپا یا سوریه را فراهم می‌کند.· تسریع در اجرای کریدور اقتصادی هند‑خاورمیانه‑اروپا (IMEC): پروژه‌ای که در نشست G۲۰ سال ۲۰۲۳ رونمایی شد اما به دلیل درگیری‌های منطقه‌ای متوقف شده بود. پس از محاصره تنگه هرمز، این پروژه با شتاب بیشتری دنبال می‌شود و برآورد می‌شود بتواند حدود ۶۰ درصد از ترافیک کانتینری را که در معرض ریسک تنگه هرمز قرار دارد، جابجا کند. معماری این کریدور شامل دو مسیر اصلی است: یک مسیر دریایی شرقی که بنادر غربی هند را به خلیج فارس متصل می‌کند، و یک شبکه ریلی زمینی شمالی که از عربستان و اردن به بندر حیفا (اسرائیل) می‌رسد و از آنجا از طریق دریای کوتاه به اروپا متصل می‌شود. در طراحی جدید زمان جنگ، نقطه اتصال دریایی به جای امارات، به عمان منتقل شده تا کشتی‌های هندی بتوانند بار خود را کاملاً خارج از تنگه تخلیه کنند. گره‌های اضافی (IMEC Plus) از طریق مصر و سوریه نیز در دست بررسی است.· تنوع‌بخشی به تأمین نفت جهانی: افزایش تولید در قاره آمریکا (به‌ویژه ونزوئلا، آرژانتین و برزیل) بخشی از راهکار بلندمدت برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز است. نیم‌کره غرب در حال حاضر ۳۲ درصد از تولید نفت خام جهان را به خود اختصاص داده است.
۵. حمایت کامل ترامپ از طرح‌های بلندمدت: ترامپ با توجه به ناکارآمدی نسبی راه‌کارهای کوتاه‌مدت در جریان محاصره، کاملاً از روش‌های میان‌مدت و بلندمدت برای دور زدن تنگه هرمز حمایت می‌کند. هم‌چنین افزایش جریان نفت از کشورهایی که واشنگتن آنها را در «حوزه نفوذقاره آمریکا» می‌داند (مانند ونزوئلا، آرژانتین و برزیل)، بخشی از برنامه بلندمدت برای کاهش سلطه تنگه هرمز بر جریان نفت جهان است.
۶. چشم‌انداز آینده؛ تضعیف ساختاری اهرم ایران:واشنگتن و متحدانش دیگر به مدیریت بحران کوتاه‌مدت اکتفا نمی‌کنند، بلکه در حال ایجاد یک معماری دائمی و چندمسیره هستند که هرگونه محاصره آینده را از نظر اقتصادی بسیار کم‌هزینه‌تر کند. ایران همچنان توانایی مختل کردن کشتیرانی منطقه‌ای را خواهد داشت، اما اهرم آن بر جریان‌های جهانی نفت با هر کیلومتر خط لوله جدید، توسعه بنادر و بازطراحی کریدورها، به‌طور ساختاری در حال تضعیف است. هدف بلندمدت روشن است: اطمینان از اینکه بحران بعدی هرمز به یک بحران جهانی تبدیل نشود.