نخستین آژیر در مرکز خرید دبی: این گونه بود که مفهوم امنیتی کشور‌های حاشیه خلیج فارس در هم شکست

تبیین:

نویسنده: دکتر میخال یاعاری (پژوهشگر کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، دانشگاه بن گوریون)

 مـاکو https://www.mako.co.il/news-podcast_n12/one_a_day/Article-e514994aefdee91026.htm

نشر محتوای مقالات در اندیشکده های خارجی صرفا به منظور درک مناسبات تحلیلی خارجی و هم افزایی تحلیلی مخاطبان بوده و موسسه تبیین محتواهای مزبور را رد یا تأیید نمی کند.

نکات کلیدی

۱. فروپاشی امنیت روانی: نخستین آژیر در مراکز خرید لوکس دبی و ریاض

زندگی در کشورهای حاشیه خلیج فارس بر پایه «ثبات اقتصادی، جذب سرمایه‌گذار و گردشگر» بنا شده بود. اما حملات پهپادی و موشکی ایران به فرودگاه‌ها، هتل‌ها، تأسیسات نفتی و حتی یک نیروگاه هسته‌ای غیرنظامی در امارات، این احساس امنیت را برای همیشه از بین برد. به گفته دکتر یاعاری، «شهروند کویتی، بحرینی یا قطری ناگهان دریافت که همه مفاهیمی که در دهه‌های اخیر بر اساس آنها زندگی می‌کرده، فرو ریخته است.» زیرساخت‌های پدافندی و چتر استراتژیک آمریکا نتوانستند از آنها در برابر این تهدید «نزدیک و هراس‌آور» محافظت کنند.

۲. شکست راهبرد «تغذیه کوسه» (تملق و پرهیز از تحریک ایران) در کنار هزینه‌های تریلیونی خرید تسلیحات از آمریکا

از انقلاب ۱۹۷۹، کشورهای حاشیه خلیج فارس دو راهبرد موازی را دنبال کردند: «تملق و چاپلوسی» از ایران برای جلوگیری از تحریک آن، و سرمایه‌گذاری تریلیون‌ها دلار در خرید تسلیحات پیشرفته آمریکایی و میزبانی از پایگاه‌های نظامی واشنگتن. اما در جنگ ایران، این دو راهبرد «به سادگی کار نکردند.» ارتش‌های این کشورها (با وجود تجهیزات پیشرفته) نه اخلاق رزمی دارند و نه توانایی ایستادگی در برابر حملات ایران را نشان داده‌اند (همانند شکست در جنگ یمن و وابستگی کامل به آمریکا در جنگ ۱۹۹۱).

۳. خیانت ترامپ و عبرت ۲۰۱۹ برای بن سلمان (بیت‌وجهی به حملات ابقیق و خریص)

نقطه عطف سرخوردگی کشورهای خلیج فارس از آمریکا، حمله ۲۰۱۹ ایران به تأسیسات نفتی ابقیق و خریص بود که نیمی از تولید نفت عربستان را از کار انداخت. محمد بن سلمان (MBS) که در سال ۲۰۱۷ [آیت‌الله] خامنه‌ای را «هیتلر جدید» خوانده بود، از دونالد ترامپ (که او را «بهترین دوست» خود می‌دانست) درخواست کمک کرد، اما «ترامپ هیچ اقدامی انجام نداد.» در آن لحظه، ریاض متوجه شد که «در این نبرد تنها است.» این سرخوردگی باعث شد عربستان به سیاست چاپلوسی بازگشته و در ۲۰۲۲ با میانجی‌گری چین، روابط خود با ایران را احیا کند.

۴. سلسله‌مراتب جدید دشمنان: ایران در صدر، اسرائیل در رتبه دوم (و فاصله بسیار زیاد بین آنها)

در گذشته، جهان عرب دو دشمن را در یک سطح نگه می‌داشت: «دشمن ایرانی» و «دشمن صهیونیستی». اما جنگ اخیر این معادله را بر هم زد. به گفته دکتر یاعاری، «آیا واقعاً می‌توان اسرائیل را به اندازه ایران دشمن دانست؟ ایران ما را با موشک و پهپاد هدف قرار داد، اما اسرائیل هرگز چنین نکرده است. برعکس، اگر کشوری بتواند ما را از چنگ ایران نجات دهد، آن کشور اسرائیل است.» این درک حتی به کشورهایی مانند کویت (که روابط با اسرائیل در آن ممنوع است) و لبنان نیز نفوذ کرده است.

۵. استعاره «دسته شکسته» (مسئله فلسطین) در برابر «کبریت» (تهدید فوری ایران)

یک ژنرال سعودی به دکتر یاعاری گفت: «دسته شکسته در، مسئله فلسطین است. دیر یا زود باید آن را تعمیر کرد، اما خانه بدون آن هم کار می‌کند. اما اگر کسی با کبریت بیرون از خانه ایستاده باشد و قصد آتش زدن همه چیز را داشته باشد، این ایران است.» در سال ۲۰۲۰ (توافقات ابراهیم)، کشورهای خلیج فارس تصمیم گرفتند «به کبریت بپردازند و دسته شکسته را دور بیندازند» (نادیده گرفتن مسئله فلسطین). اما حملات ۷ اکتبر و جنگ غزه نشان داد که «نمی‌توان از این مسئله چشم‌پوشی کرد» و کشورهای عربی امروز برای عادی‌سازی با اسرائیل، به «پیشرفت در قبال فلسطینیان» نیاز دارند.

۶. فرصت تاریخی برای اسرائیل (با وجود تصویر ایدئولوژیک شهرک‌نشینی در لبنان، سوریه و غزه)

دکتر یاعاری می‌گوید که پس از جنگ دوم با ایران، «یک فاجعه دیپلماتیک آمریکایی» رخ داده، اما «یک پنجره فرصت اسرائیلی» نیز گشوده شده است که در حال بسته شدن است. هم‌افزایی منافع در لبنان و سوریه (تضعیف حزب‌الله و بازسازی لبنان) می‌تواند زمینه‌ساز همکاری با کشورهایی باشد که پیشتر هرگز چنین موضوعی مطرح نبود. اما تصویر کنونی اسرائیل (دولتی که به نام «ایدئولوژی شهرک‌نشینی» در لبنان، سوریه و غزه عمل می‌کند) مانع اصلی این همکاری است. به گفته یاعاری، «گاهی اوقات فرصتی با تابلوی بزرگی که روی آن نوشته شده "من یک فرصتم!" در مقابل شما قرار می‌گیرد، اما ما آن را به عنوان یک تهدید تفسیر می‌کنیم.»