چرا شیعیان بحرین نیازمند چتر امنیتی محور مقاومت هستند؟

درحالی که نگاه افکارعمومی منطقه در هفته‌های اخیر به تنش ایران با آمریکا دوخته شده، حکومت بحرین از این فضا بهره‌برداری کرده و دامنه فشارها علیه شیعیان این کشور را افزایش داده است. گزارش‌های منتشر شده از بحرین نشان می‌دهد که نیروهای امنیتی آل‌خلیفه همزمان با آغاز ماه محرم محدودیت‌های تازه‌ای را علیه مراسم مذهبی شیعیان اعمال کرده‌اند.

در تازه‌ترین مورد، منابع محلی گزارش داده‌اند که از روز جمعه (29 خرداد) نیروهای امنیتی و خودروهای نظامی در اطراف مسجد امام صادق (ع) در شهر حمد مستقر شدند تا مانع برگزاری راهپیمایی‌ها و تجمعات مردمی همزمان با آغاز مراسم محرم شوند.

با وجود این فضای امنیتی، در چند منطقه بحرین تجمعات اعتراضی برگزار شد و شرکت‌کنندگان در این تجمعات با محکوم کردن محدودیتهای اعمال شده علیه شعائر مذهبی، خواستار پایان دادن به دخالت حکومت در امور دینی شدند. معترضان همچنین نسبت به محدودیتهای اعمال شده بر نمازجمعه شیعیان، فشار بر روحانیون، بازداشت فعالان مذهبی و ادامه حبس زندانیان سیاسی اعتراض کردند.

فعالان بحرینی می‌گویند فشارها تنها به مراسم مذهبی محدود نمی‌شود بلکه در ماه‌های اخیر بازداشت روحانیون، احضار خطیبان مذهبی، محدودیت برای برگزاری مراسم دینی و فشار بر فعالان شیعه افزایش یافته است. همچنین، وزارت کشور بحرین اخیرا ممنوعیت سفر شهروندان به عراق و ایران، از جمله زائرانی که از اماکن مذهبی آنجا بازدید می‌کنند را اعلام کرد.

ابراهیم العرادی، رئیس دفتر سیاسی ائتلاف ۱۴ فوریه، این اقدامات را بخشی از یک کارزار گسترده‌تر برای خاموش کردن مخالفان می‌داند که تقریباً از چهار ماه پیش آغاز شده است.

در چنین پس‌زمینه خفقان‌آمیزی، حیرت‌آور آنکه «عبداللطیف الزیانی» وزیر خارجه بحرین اخیراً مدعی شد که کشورش در مسیر تبدیل شدن به الگویی جهانی برای همزیستی مسالمت‌آمیز و احترام به تنوع مذهبی حرکت می‌کند؛ سخنانی که گویی درباره جامعه دیگری مطرح می‌شود در حالی که شکاف میان شعارها و عملکرد حکومت کاملاً عیان است.

ید طولای آل‌خلیفه در سرکوب شیعیان

سرکوب شیعیان بحرین موضوع تازه‌ای نیست و از زمان اعتراضات گسترده سال ۲۰۱۱، ده‌ها تن از رهبران سیاسی، روحانیون و فعالان مدنی شیعه بازداشت یا به احکام سنگین محکوم شده‌اند.

یکی از پرونده‌های جنجالی در این سال‌ها، انحلال جمعیت‌های سیاسی و مذهبی شیعی، تعطیلی رسانه‌های منتقد و بازداشت چهره‌های برجسته مخالف بوده است.

سرکوبگری آل‌خلیفه در ماه‌های اخیر نیز ادامه همان سناریوی فشار اجتماعی علیه شیعیان از زمان انقلاب فوریه تلقی می‌شود؛ سناریویی که هدف آن حذف هرگونه مخالف و تحکیم پایه‌های حکومتی عنوان می‌گردد.

از سوی دیگر، دشمنی آل‌خلیفه با شیعیان تنها ریشه مذهبی ندارد بلکه بخشی از آن به تنش‌های سیاسی و تقابل با ایران نیز مربوط می‌شود. برخی تحلیل‌ها بر این باورند که منامه با تشدید فشارها در واقع در پی واکنش به نقش منطقه‌ای ایران است، به‌ویژه در شرایط اخیر که تنش‌ها بین دو طرف افزایش یافته و حاکمان منامه با اعمال محدودیتهای شدید علیه شیعیان، سعی دارند خشم خود را از شکستهایی که در برابر ایران خورده‌اند نشان دهند.

در این چارچوب، دادگاه بحرین اخیرا در مجموعه‌ای از پرونده‌ها، ۱۲ نفر را به اتهام تأیید، تشویق و حمایت از اقدامات منتسب به حملات ایران علیه بحرین و همچنین انتشار اطلاعات و اخبار کذب در فضای مجازی به احکام حبس ۱۰ ساله محکوم کرده است. از سوی دیگر، سیدمرتضی السندی، رئیس جریان الوفاء اسلامی بحرین در روزهای اخیر با اعلام آمار جدید از سرکوب شیعیان در این کشور، از بازداشت ۵۶۰ نفر و سلب تابعیت ۶۹ شهروند بحرینی به اتهام همدردی با ایران خبر داد.

حکومت بحرین این افراد را متهم به تهدید امنیت کشور می‌کند اما بخش قابل توجهی از این پرونده‌ها دارای ابعاد سیاسی است و فضای امنیتی حاکم باعث شده مرز میان فعالیت سیاسی، فعالیت مذهبی و اتهامات امنیتی روزبه‌روز کمرنگ‌تر شود.

بحرین که در سالهای اخیر بارها ایران را به دخالت در امور داخلی خود متهم کرده، اکنون با حساسیت بیشتری تحرکات داخلی را زیر نظر دارد و همین مسئله به افزایش فشارها بر جامعه شیعه منجر شده است.

سیاست چراغ خاموش تغییر هندسه جمعیتی بحرین

در حالی که شیعیان بیش از 70 درصد از جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند، یکی از بحث‌برانگیزترین سیاستهای حکومت بحرین در دو دهه گذشته موضوع تغییر ترکیب جمعیتی شیعیان از طریق سلب تابعیت مخالفان و اعطای تابعیت به اتباع خارجی بوده است.

بر اساس آمار منتشر شده توسط نهادهای حقوق بشری از سال ۲۰۱۲ تا 2025 تابعیت دستکم ۷۳۸ شهروند بحرینی لغو شده و در ماه آوریل گذشته نیز تابعیت ۶۹ شهروند و اعضای خانواده‌های آنان سلب شد.

از سوی دیگر، مرکز حقوق بشر بحرین در گزارشی اعلام کرده که تا سال ۲۰۰۶ حدود ۳۰ هزار تبعه خارجی در یک دهه تابعیت بحرینی دریافت کرده‌اند و حدود ۱۰ هزار پرونده دیگر نیز در دست بررسی بوده است.

بخش مهمی از این افراد از کشورهای پاکستان، سوریه، اردن، یمن و سودان جذب شده‌اند و بسیاری از آنان در نیروهای نظامی و امنیتی بحرین بکار گرفته شده‌اند تا بتوانند با قدرت تمام شیعیان را سرکوب کنند.

منتقدان معتقدند هدف آل‌خلیفه از تشدید فشار بر شیعیان از طریق بازداشت، محدودیت‌های سیاسی، سلب تابعیت و در مقابل اعطای تابعیت به هزاران تبعه خارجی برای کاهش وزن سیاسی و جمعیتی اکثریت شیعه و تثبیت موقعیت حاکمیت سنی در بلندمدت است.    

سکوت نهادهای حقوق بشری

در شرایطی که محدودیت‌ها علیه شیعیان ادامه دارد و فشار بر فعالان سیاسی و مذهبی افزایش یافته، واکنش‌های ‏بین‌المللی نیز نسبت به گذشته کمرنگ‌تر شده است.

پیشتر برخی نهادهای حقوق بشری از جمله عفو بین‌الملل با انتشار گزارش‌های متعدد، وضعیت حقوق بشر در بحرین را به‌طور مستمر مورد توجه قرار داده و آنرا یکی از پرونده‌های مهم در سطح بین‌المللی توصیف می‌کردند.

این درحالی است که در ماه‌های اخیر، همزمان با تشدید بحران‌ها و جنگ‌های منطقه‌ای، پرونده بحرین تا حد زیادی از کانون توجه رسانه‌ها و نهادهای بین‌المللی خارج شده است.

این خلأ نظارتی و کاهش فشارهای خارجی عملاً فضای بیشتری در اختیار حکومت بحرین قرار داده تا سیاستهای امنیتی خود را بدون نگرانی از هزینه‌های سیاسی و حقوق بشری در سطح بین‌المللی ادامه دهد. بسیاری از ناظران معتقدند هرچه توجه جهانی به تحولات بحرین کمتر شود، احتمال تشدید محدودیت‌ها و ادامه روند سرکوب نیز افزایش خواهد یافت.

شیعیان بحرین در انتظار حمایت بین المللی

تجربه دو دهه اخیر نشان داد که ساختار سیاسی آل‌‌خلیفه با رویکردهای امنیتی سخت‌گیرانه علیه شیعیان از حد عقلانیت خارج شده است. در این چارچوب، همواره بحث‌هایی درباره نقش بازیگران منطقه‌ای از جمله ایران در حمایت سیاسی از جوامع شیعی در منطقه مطرح بوده است.

ایران سالهاست که در چارچوب اتحاد محور مقاومت از جوامع مسلمان و حتی غیرمسلمان منطقه در برابر اشغلگری و تجاوزگری‌های ظالمانه رژیم صهیونیستی و حتی گروه‌های تکفیری همانند داعش حمایت به عمل آورده است.

در دوران کنونی نیز در حالی که کشورهای عربی و اسلامی در برابر تجاوزات و جنایات رژیم صهیونیستی در لبنان دست روی دست گذاشته‌اند، جمهوری اسلامی با گره زدن توافق با آمریکا به توقف جنگ در لبنان به دنبال گستراندن چتر امنیتی خود بر روی این کشور برآمده است.

بنابراین برخی ناظران معتقدند جامعه شیعی بحرین، که به صورت سازمان یافته و دائمی از سوی حکومت مورد تبعض، ظلم و فشار قرار می‌گیرد نیز نیاز به حمایت‌های بیشتر منطقه‌ای از سوی محور مقاومت دارد؛ مطالبه‌ای که به واسطه همدستی کشورهای غربی و عربی با حکومت آل خلیفه روز به روز در میان شیعان بحرین بیشتر طرفدار پیدا می‌کند.