راه مقابله با دشمن

تبیین:

رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیامی به مناسبت عید غدیر خم و سی و هفتمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (ره) و سالگرد آغاز رهبری حضرت آیت‌الله شهید سیدعلی خامنه‌ای، در پیام خطاب به ملت ایران، دو هدف دشمن را تاب‌آوری مردم و ایجاد خطا در دستگاه محاسباتی مسئولان دانستند. در واقع از نگاه ایشان، آسیب به تاب‌آوری مردم یکی از حربه‌های اساسی دشمنان برای جبران شکست‌های خود در صحنه میدان و خیابان است؛ لذا طبیعتاً انجام اقداماتی که بتواند تاب‌آوری اقتصادی و اجتماعی مردم را افزایش داده و مانع از خستگی و ناامیدی آن‌ها شود، باید از برنامه‌های مسئولان باشد. ایشان در متن پیام خود اظهار داشتند: «به ملّت عزیز عرض می‌کنم دشمن خبیث، حال که در مصاف با فرزندان دلاور شما در نیروهای مسلح دچار شکست شده و بخصوص بخاطر مواجهه با ضربه‌ قاطع، چه در نبرد نظامی و چه در میدان و خیابان، تحقیری پرمعنا و عمیق را تجربه می‌کند که در اثر آن واگرایی ملموس کشورها از او را سبب شده، کِیدِ خود را در جنگ ترکیبی بر دو نقطه متمرکز ساخته است: یکی تاب‌آوری مردم؛ دیگری ایجاد خطا در دستگاه محاسباتی مسئولان کشور.»

هم‌پوشانی نقشه راه اقتصاد مقاومتی با پایداری ملی

در بیان تاب‌آوری اقتصادی می‌توان گفت این تاب‌آوری نشان‌دهنده توانایی جامعه یا نظام اقتصادی در مقابله با شوک‌ها، سازگاری با تغییرات و بازگشت به مسیر رشد است. در سطح شهری، این تاب‌آوری نقشی کلیدی در تداوم فعالیت‌های اقتصادی، حفظ اشتغال و کاهش آسیب‌پذیری شهرها دارد. همچنین، ارتباط میان تاب‌آوری اقتصادی و اقتصاد مقاومتی بیانگر آن است که تقویت ظرفیت‌های داخلی، تنوع‌بخشیِ منابع درآمدی و مدیریت هوشمندانه منابع می‌تواند پایه‌های پایداری اقتصادی را مستحکم‌تر سازد. در واقع می‌توان فصل مشترک پررنگی میان مفهوم تاب‌آوری اقتصادی و سیاست‌های اقتصاد مقاومتی قائل بود؛ به‌نحوی که اصولاً این سیاست‌ها برای تحقق یک اقتصاد مقاوم و تاب‌آور در برابر شوک‌ها و بحران‌ها طراحی شده بود.

ضرورت بازگشت دولت به فرماندهی اقتصاد در شرایط بحران

در دوران بحران‌ها یا چالش‌های اقتصادی، حفظ پایداری مالی و ادامه فعالیت‌ اقتصادی، نیازمند برنامه‌ریزی و رفتار هوشمندانه است؛ لذا برای حفظ تاب‌آوری باید جلوی مالی‌سازی و خصوصی‌سازی اقتصاد در شرایط حساس گرفته شود و دولت فعالانه به مداخله در اقتصاد کشور ورود کند. یعنی میزان حضور, دخالت و نقش فعال دولت در عرصه‌های مختلف اقتصادی، اعم از بازار کالا و ارز یا موضوعاتی مانند اشتغال، درمان، آموزش و... تقویت شود.

مشارکت شهروندی و عدالت اجتماعی؛ پادزهر سیاست‌های شوک‌درمانی

واقعیت این است که مفهوم تاب‌آوری اقتصادی را نمی‌توان صرفاً به یک مفهوم مجردِ مالی تنزل داد؛ بلکه تاب‌آوری زمانی محقق می‌شود که جامعه به صورت کلی و در حوزه‌های مختلف، تبدیل به جامعه‌ای تاب‌آور شود. در این شرایط طبیعتاً اگر با اجرای سیاست‌های شوک‌درمانی، جامعه دچار تشویش شده و کار به اعتراضات عمومی بکشد، تاب‌آوری نیز کاهش خواهد یافت؛ لذا یکی از اقدامات در راستای افزایش تاب‌آوری مردم، عدم انجام تصمیماتی است که تأثیرات شوک‌گونه و دفعی بر اقتصاد داشته باشد.

یکی از مؤثرترین راه‌ها برای بالا بردن تاب‌آوری اجتماعی مردم نیز، افزایش مشارکت فعالانه شهروندان در تصمیم‌گیری‌ها و امور عمومی است. وقتی مردم احساس کنند در فرآیندها و تصمیمات نقش دارند، نه تنها اعتمادشان به نهادها و مجموعه کشور و دولت بیشتر می‌شود، بلکه در شرایط بحران نیز برای کمک و حمایت داوطلب می‌شوند. در واقع افزایش ذی‌نقش کردن و به تبع آن، ذی‌نفع کردن مردم در فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی، از آن دست اقداماتی است که می‌تواند منجر به افزایش تاب‌آوری جامعه در ابعاد مختلف شود.

اقدام بعدی دیگر، گسترش عدالت اجتماعی و کاهش تبعیض و نابرابری است. بی‌عدالتی اجتماعی می‌تواند پیوندهای اجتماعی را تضعیف کرده و جامعه را در برابر بحران‌ها آسیب‌پذیرتر کند. در مقابل، زمانی که عدالت اجتماعی برقرار باشد، افراد مختلف با زمینه‌های گوناگون فرهنگی، اقتصادی و قومی، احساس تعلق بیشتری خواهند داشت.

چرا انتقاد سازنده بیشتر از اخبار مثبت امیدآفرین است؟

موضوع رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی داخلی و غیرمعاند نیز یکی دیگر از موضوعاتی است که برخلاف نظر برخی، می‌تواند منجر به افزایش تاب‌آوری و امید شود. به عنوان مثال، اگرچه انتشار اخبار خوب و امیدآفرین مسئله لازمی است تا عموم مردم در جریان اقدامات، فعالیت‌های مثبت و تلاش‌های صورت‌گرفته قرار گیرند، اما انتقاد و بیان مشکلات نیز شاید بیش از اخبار مثبت، در افق بلندمدت امیدآفرین باشد. با توجه به اینکه مشکلات و چالش‌ها در معرض دید عموم قرار دارد، لذا زمانی که این چالش‌ها به هیچ عنوان از سوی رسانه‌های رسمی مانند صداوسیما و جراید مطرح و عنوان نشود، به معنای عدم پذیرش آن از سوی دولت و حاکمیت تلقی خواهد شد و خودِ این موضوع، یعنی وجود چالش اما عدم پذیرش آن، ممکن است منجر به ناامیدی شود؛ لذا حتی انتقادهای سازنده و بیان مشکلات، نه تنها منجر به ناامیدی نمی‌شود، بلکه احساس پویایی و امید به تغییر را در جامعه زنده می‌کند؛ از این‌رو حتی این موضوع را نیز می‌توان یکی از ابزارهای تاب‌آوری جامعه تلقی کرد