توافق روی کاغذ، جنگ در میدان؛ روایتی از ناکامی شورای صلح غزه

هشت ماه از امضای توافق آتش‌بس میان جنبش حماس و رژیم صهیونیستی می‌گذرد اما نوار غزه هنوز رنگ آرامش به خود ندیده است. توافقی که قرار بود گامی در مسیر توقف نسل‌کشی رژیم صهیونیستی باشد، اکنون برای فلسطینیان به سرابی تبدیل شده؛ مردمی که هر روز شاهد نقض آشکار مفاد آن از سوی ارتش اشغالگر هستند.

در شرایطی که بازیگران بین‌المللی بر ضرورت ورود به مرحله دوم توافق برای تعیین سازوکار اداره غزه تأکید دارند، گروه‌های مقاومت فلسطینی مطالبات و شروط مشخصی را مطرح کرده‌اند.

گروه‌های فلسطینی در بیانیه اخیر خود اعلام کردند که رژیم صهیونیستی همچنان جنگ علیه غزه را از مسیر قتل، ترور، کشتار جمعی، هدف قرار دادن نیروهای پلیس، محاصره و گرسنگی ادامه می‌دهد و این اقدامات نقض آشکار مفاد توافق آتش‌بس به شمار می‌رود.

آنها تأکید کردند میانجی‌ها پیش از ورود به هرگونه مذاکره تازه درباره آینده توافق، باید اسرائیل را به اجرای کامل تعهدات خود ملزم کنند.

اگرچه رژیم صهیونیستی در چارچوب توافق متعهد به توقف عملیات نظامی شده بود ولی واقعیت‌های میدانی از تداوم خشونت حکایت دارد.

گزارش‌های منتشر شده در ماه‌های اخیر نشان می‌دهد از زمان آغاز آتش‌بس تاکنون بیش از ۸۵۰ فلسطینی در حملات رژیم جان خود را از دست داده‌اند. این آمار در کنار حملات پراکنده روزانه نشان می‌دهد آتش‌بس در غزه بیش از آنکه به توقف جنگ منجر شده باشد، شکل جنگ را تغییر داده است.

خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی که روز شنبه منتشر شد، با استناد به شهادت فلسطینیان نوشت تعبیر «آتش‌بس» با واقعیت جاری در غزه فاصله زیادی دارد. اظهارات منتشر شده یکی از نظامیان صهیونیستی در این رسانه توصیف دقیقی از وضعیت موجود انجام داده که می‌گوید:«اینکه اسمش را آتش‌بس بگذاریم، یک شوخی است».

صلح نه، اداره جنگ با شدت کمتر

همزمان، تل‌آویو کنترل نظامی خود در غزه را افزایش داده است و گزارش‌ها نشان می‌دهد بنیامین نتانیاهو دستور داده ارتش کنترل خود را به حدود ۷۰ درصد نوار غزه گسترش دهد، اقدامی که از نگاه بسیاری از تحلیلگران، نقض مستقیم توافق آتش‌بس و نشانه‌ای روشن از ادامه سیاست فشار نظامی بر غزه است.

این تحولات باعث شده گروه‌های مقاومت فلسطینی بر این باور باشند که آنچه امروز در غزه جریان دارد نه صلح، بلکه نوعی «اداره جنگ با شدت کمتر» است، وضعیتی که در آن اسرائیل بدون اعلام رسمی ازسرگیری جنگ، اهداف نظامی و سیاسی خود را مرحله به مرحله دنبال می‌کند.

از سوی دیگر، طی هفته‌های اخیر چندین فرمانده میدانی و مسئول امنیتی فلسطینی از جمله محمد عوده، از فرماندهان ارشد گردان‌های عزالدین قسام در حملات اسرائیل ترور شدند.

از نگاه گروه‌های مقاومت، هدف قرار دادن فرماندهان میدانی، نیروهای پلیس و مسئولان امنیت داخلی غزه صرفاً یک اقدام نظامی نیست بلکه بخشی از پروژه گسترده‌تر برای برهم زدن نظم داخلی غزه، تضعیف ساختار مدیریت محلی و فراهم کردن زمینه برای تحمیل ترتیبات سیاسی مطلوب تل‌آویو است.

همزمان، وضعیت انسانی در غزه نیز فاجعه‌بار است و بر اساس تازه‌ترین گزارش «برنامه جهانی غذا» دستکم ۱.۶ میلیون نفر معادل ۷۷ درصد جمعیت غزه با ناامنی حاد غذایی مواجه‌ هستند. سازمان ملل نیز اعلام کرده که حدود ۱.۸ میلیون فلسطینی در پی تخریب گسترده خانه‌ها در چادرها و پناهگاه‌های موقت روزگار می‌گذرانند.

انفعال شورای صلج؛ تعهداتی که اجرایی نشد

بخش مهمی از انتقاد فلسطینی‌ها درباره وضعیت کنونی غزه متوجه «شورای صلح» است که از ژانویه ۲۰۲۶ با هدف نظارت بر اجرای توافق، هماهنگی روند بازسازی و طراحی سازوکار حکمرانی انتقالی در غزه تشکیل شد.

این شورا که با حمایت آمریکا شکل گرفت و چهره‌هایی مانند تونی بلر در ساختار اجرایی آن نقش دارند، قرار بود ضامن اجرای توافق آتش‌بس باشد اما با گذشت چند ماه هیچ یک از تنها تعهدات آن اجرایی نشده است.

قرار بود کشورهای عضو از جمله امارات و عربستان دهها میلیارد دلار به صندوق شورای صلح واریز کنند تا صرف بازسازی و امور جاری در غزه شود اما منابع آگاه به فایننشال تایمز گفتند که این صندوق که قرار بود تحت نظارت بانک جهانی باشد، تاکنون هیچ پولی دریافت نکرده است.

روزنامه «الاخبار» اخیرا گزارش داد که نیکولای ملادینوف، نماینده ارشد شورای صلح غزه به اعضای کمیته اداری اطلاع داده که صندوق مالی تخصیص یافته به غزه کاملاً خالی شده است. بر اساس این گزارش، ۱۷ میلیارد دلاری که جمع‌آوری شده بود به دستور مستقیم دونالد ترامپ و در جریان جنگ با ایران، به نفع اسرائیل و به حساب این رژیم منتقل شده است.

باتوجه به ضعف شورا در اجرای تعهداتش در میان فلسطینی‌ها و حتی ناظران بین‌المللی نیز تردیدهای جدی نسبت به کارآمدی آن به وجود آمده است.

گزارش مشترک پنج نهاد امدادرسان بین‌المللی از جمله «آکسفام و شورای پناهندگان نروژ» که در آوریل منتشر شد، عملکرد آتش‌بس غزه را شکستی جدی و مستمر توصیف کرد.

در این گزارش آمده است توافق غزه از مجموع ۲۶ شاخص ارزیابی، تنها موفق به کسب ۵ امتیاز شده است که به‌روشنی فاصله میان تعهدات اعلام‌شده و واقعیت اجرایی را نشان می‌دهد.

حتی نیکلای ملادینوف نیز اخیراً اذعان کرده که آتش‌بس «به هیچ‌وجه کامل نیست» و تخلفات جدی تقریباً به صورت روزانه ادامه دارد.

دیده‌بان حقوق بشر اخیرا در گزارشی اعلام کرد که اسرائیل با محدود کردن ورود کمک‌ها و تداوم حملات، عملاً زیرساخت انسانی آتش‌بس را تضعیف کرده است. همزمان، یک مقام صهیونیستی در گفتگو با رسانه‌های عبری رسماً تأیید کرد که تل‌آویو برخلاف مفاد توافق از محور فیلادلفیا خارج نخواهد شد.

گره زدن کمک‌ها به خلع سلاح مقاومت

 با وجود اینکه بخش مهمی از تعهدات مرحله نخست روی زمین مانده است، اعضای شورا به دنبال پیشبرد مراحل بعدی‌ هستند.

طرح پیشنهادی جدید ملادینوف برای تکمیل مرحله دوم توافق به یکی از محورهای تازه تنش تبدیل شده است، طرحی که کمک‌های مالی، سوخت، بازسازی و انتقال مدیریت غزه به ساختار اداری جدید را با موضوع خلع سلاح مقاومت پیوند می‌زند که موجی از واکنشهای رسانه‌ای را در پی داشته است.

روزنامه گاردین در گزارشی در این باره نوشت که تمرکز شورای صلح بر موضوع خلع سلاح حماس و در مقابل، نادیده گرفتن تخلفات اسرائیل باعث کاهش شدید اعتماد عمومی فلسطینی‌ها به این نهاد شده است.

در این رابطه حازم قاسم، سخنگوی حماس اخیراً اعلام کرد که اصرار بر مسئله خلع سلاح نه‌ تنها با مفاد توافق آتش‌بس سازگار نیست بلکه تلاشی آشکار از سوی رژیم صهیونیستی برای پیچیده کردن مرحله دوم مذاکرات و تداوم اشغالگری است.

گروه‌های مقاومت فلسطینی طرح ملادینوف را «باج‌گیری سیاسی و بشردوستانه» توصیف کرده‌اند، زیرا معتقدند نیازهای فوری مردم غزه، از غذا و سوخت گرفته تا بازسازی و کمک‌های انسانی به ابزاری برای فشار سیاسی و گرفتن امتیاز امنیتی از مقاومت تبدیل شده است.

با وجود ناکامی شورای صلح در عمل به تعهداتش در مرحله اول توافق آتش‌بس، این نهاد تلاش می‌کند تا روند گفتگوها را ادامه دهد. بنابراین، تونی بلر عضو هیئت اجرایی شورای صلح اعلام کرد که طی روزهای آینده گفتگوهایی با حماس درباره آینده اداره غزه آغاز خواهد شد. به گفته او، هدف این مذاکرات بررسی سازوکار انتقال مدیریت غزه به یک ساختار جدید حکمرانی است.

در همین چارچوب، گروه‌های فلسطینی هشدار داده‌اند که نقشه اداره غزه، کمیته تکنوکرات را در مقابل مردم قرار می‌دهد و تهدیدی برای شعله‌ور کردن درگیری داخلی است که به دشمن خدمت می‌کند و جنایات آن را مشروعیت می‌بخشد.

با این حال، حماس با اینکه اعلام کرده با اصل گفتگو درباره آینده اداره غزه مخالفتی ندارد اما ورود به مرحله دوم توافق را منوط به اجرای کامل تعهدات تل‌آویو می‌داند.

در این رابطه، باسم نعیم، از رهبران ارشد سیاسی حماس در مواضع اخیر خود تأکید کرده هر طرحی که شامل توقف کامل جنگ، خروج نیروهای اسرائیلی از غزه، تضمین ورود مستمر کمک‌های انسانی و آغاز واقعی بازسازی نباشد نمی‌تواند پاسخگوی مطالبات مردم فلسطین باشد. او تاکید کرد که حماس تنها توافقی را خواهد پذیرفت که به آتش‌بسی دائمی منجر شود نه توافقی موقت که امکان بازگشت دوباره جنگ را برای اسرائیل حفظ کند.

تحولات غزه نشان می‌دهد مقاومت فلسطین از ابتدا نسبت به بدعهدی تل‌آویو و ناکارآمدی سازوکارهای نظارتی بین‌المللی نگاه تردیدآمیز داشته است. از همین منظر، مخالفت مقاومت با پذیرش خلع سلاح را نمی‌توان صرفاً موضعی سیاسی یا ایدئولوژیک دانست بلکه این موضع ریشه در تجربه تلخ گذشته دارد که از نگاه گروه‌های فلسطینی نشان داده توافق سیاسی بدون ضمانت اجرایی قادر به تأمین امنیت مردم غزه نیست.

بنابراین، مقاومت فلسطین همچنان حاضر نیست امتیازاتی مانند خلع سلاح را مطابق شروط رژیم صهیونیستی بپذیرد، زیرا معتقد است تا زمانی که اشغالگری و محاصره ادامه دارد، کنار گذاشتن ابزار بازدارندگی به معنای سپردن سرنوشت غزه به وعده‌های توخالی است که بارها نقض شده‌اند.

در مجموع، هشت ماه پس از اعلام آتش‌بس، غزه همچنان میان دو واقعیت متضاد «توافق روی کاغذ و جنگ در میدان» گرفتار مانده و تا زمانی که سازوکاری واقعی برای الزام رژیم صهیونیستی به اجرای تعهداتش شکل نگیرد، چشم‌انداز ورود به مرحله دوم آتش‌بس همچنان مبهم و شکننده باقی خواهد ماند.