روسیه، از همسایه شمالی افغانستان تا متحد نظامی طالبان

یک سال پس از آنکه کرملین طالبان را از فهرست گروه‌های تروریستی ممنوعه حذف کرد، حال روسیه و افغانستان یک توافقنامه همکاری نظامی امضا کرده‌اند.

این توافق‌نامه جدید، تعمیق روابط بین کرملین و طالبان را نشان می‌دهد، در حالی که جزئیات دقیق آن هنوز مبهم است.

«محمد یعقوب»، فرمانده نظامی سابق طالبان و پسر ملا محمد عمر، بنیانگذار طالبان که در حال حاضر به عنوان وزیر دفاع افغانستان شناخته می‌شود، درباره امضای این توافقنامه گفته است که این توافق نشان‌دهنده گسترش روابط دوجانبه بین دو کشور است. یعقوب پس از دیدار با «سرگئی شویگو»، دبیر شورای امنیت روسیه در مجمع امنیت بین‌المللی در مسکو گفت: «تعامل با روسیه برای ما مهم است. افغانستان و روسیه روابط دیرینه و تاریخی دارند و ما می‌خواهیم در این مسیر پیش برویم.»

در آوریل ۲۰۲۵، دیوان عالی روسیه با درخواست دادستانی کل، طالبان را از فهرست سازمان‌های تروریستی حذف کرد. این اقدام، پس از ۲۲ سال، نقطهٔ عطفی در روابط مسکو و کابل محسوب می‌شود و زمینه‌ساز تعاملات رسمی‌تر بین دو طرف گردید. طالبان این تصمیم را «گامی بسیار مهم» در جهت گسترش روابط دیپلماتیک و اقتصادی با روسیه دانستند و سپس، در ژوئیه همان سال، روسیه اولین و تنها کشوری شد که رسماً طالبان را به عنوان دولت افغانستان به رسمیت شناخت. روسیه با حفظ سفارت خود در کابل و میزبانی از هیئت‌های طالبان در مسکو، سطح بالایی از تعاملات سیاسی را با این گروه برقرار کرده است. ضمیر کابلوف، نمایندهٔ ویژهٔ رئیس‌جمهور روسیه در امور افغانستان، اعلام کرده است که روابط مسکو و کابل در حال گسترش است و طالبان دشمن روسیه نیستند .

با این حال تا کنون نه روسیه و نه طرف افغان جزئیات بیشتری از توافق نظامی جدید را به اشتراک نگذاشته‌اند، اما گمانه زنی‌های متعددی در این ارتباط وجود دارد.

جزئیات توافق

اگرچه کابل و مسکو هنوز جزئیات رسمی توافق را منتشر نکرده‌اند، اما یک منبع در وزارت دفاع طالبان به این رسانه گفته است که روسیه آماده ارائه سیستم‌های دفاع هوایی، سلاح‌های پیشرفته و تجهیزات لازم برای کنترل کامل حریم هوایی افغانستان است.

این منبع افزوده که طالبان علاوه بر پهپادهای موجود، درخواست پهپادهای پیشرفته‌تر را نیز مطرح کرده است.

کارشناسان این اقدام را «عبور مسکو از تعامل محدود» و ورود به «مشارکت نظامی مستقیم» توصیف کرده و گفته‌اند که این تصمیم پیامدهای راهبردی مهمی برای منطقه خواهد داشت.

منابع افغانستانی گفته‌اند که بر اساس ارزیابی‌های استخباراتی، هسته اصلی این معامله، تبادل نیروی انسانی جنگی با تجهیزات نظامی نیمه‌پیشرفته است. براساس گزارش خبرگزاری جمهور، روسیه متعهد شده تجهیزاتی را در اختیار طالبان قرار دهد که در آینده طالبان تهدیدی برای امنیت مسکو ایجاد نکند و در مقابل، طالبان نیروهای خود را راهی میدان جنگ روسیه علیه اوکراین خواهند کرد.

غافلگیری پاکستان

العربی الجدید در گزارش خود به نقل از نوید صدیقی، روزنامه‌نگار پاکستانی، می‌نویسد که دعوت رسمی مسکو از وزیر دفاع طالبان برای شرکت در نشست امنیتی روسیه و امضای توافق دفاعی میان مسکو و کابل «برای تصمیم‌گیرندگان پاکستانی غافلگیرکننده» بوده است. او گفته است که اسلام‌آباد انتظار نداشت روسیه اقدامی انجام دهد که «مغایر با منافع پاکستان» تلقی شود.

صدیقی افزوده است: «در درگیری‌های اخیر، نیروی هوایی پاکستان بر تمام حریم هوایی افغانستان مسلط بود و هر زمان که می‌خواست حمله می‌کرد. طالبان که در جنگ زمینی مهارت دارند، در برابر نیروی هوایی پاکستان ناتوان بودند. اما اکنون مسکو برای پر کردن این خلأ وارد عمل شده است.» او تأکید کرده که پس از این توافق، «کابل دیگر افغانستان سابق نیست» و ممکن است بتواند حریم هوایی خود را نه فقط در برابر پاکستان، بلکه حتی در برابر آمریکا نیز کنترل کند.

اهمیت توافق با طالبان برای مسکو

روسیه و طالبان با امضای این توافق نامه امنیتی و دفاعی نشان دادند که دارای منافع و تهدیدات مشترک هستند. روسیه و طالبان در زمینهٔ مبارزه با گروه داعش خراسان منافع مشترکی دارند. ضمیر کابلوف اعلام کرد که روسیه آماده است به طالبان در مبارزه با این گروه کمک کند و آن را دشمن مشترک می‌داند . این همکاری‌ها نشان‌دهندهٔ تمایل روسیه به تثبیت امنیت در منطقه و جلوگیری از گسترش افراط‌گرایی به آسیای مرکزی است. حملهٔ تروریستی مرگبار در سالن کنسرت کراکوس در نزدیکی مسکو در مارس ۲۰۲۴، که ۱۴۵ کشته برجای گذاشت و به داعش شاخه خراسان نسبت داده شد، نگرانی‌های امنیتی روسیه را تشدید کرد. در واکنش، روسیه اعلام کرد که آمادهٔ همکاری با طالبان برای مقابله با این تهدید مشترک است. کابولوف تأکید کرد که روسیه از تلاش‌های طالبان در مبارزه با داعش حمایت می‌کند و آمادهٔ ارائهٔ کمک‌های فنی و اطلاعاتی است.