پیام موشکی ترکیه در زمانه حساس

 پس از بن بست آمریکا و رژیم صهیونیستی در حملات موشکی ایران، حالا به نظر می‌رسد که دیگر کشورهای منطقه نیز به تدریج در حال بازتعریف نظام دفاعی و پدافندی خود با حرکت به سوی توسعه توان موشکی هستند. در همین ارتباط نیز آناتولی گزارش داده است که مرکز تحقیق و توسعه وزارت دفاع ملی ترکیه در نمایشگاه «SAHA 2026» از موشک بالستیک قاره‌پیمای «ییلدیریم‌هان» رونمایی کرد.

 به نوشته خبرگزاری «آناتولی»،‌ این موشک قادر است با سرعتی در حدود ۲۵ ماخ حرکت کند و برد اعلام‌شده آن حدود ۶۰۰۰ کیلومتر است. ییلدیریم‌هان از سوخت تتروکسید نیتروژن مایع استفاده می‌کند و به چهار موتور پیشران راکت مجهز است. این رونمایی در شرایطی انجام می‌شود که ترکیه به توسعه توانمندی‌های صنعت دفاعی خود، از جمله در حوزه سامانه‌های بدون سرنشین، فناوری‌های موشکی، پدافند هوایی، هوانوردی و فضا، ادامه می‌دهد.

رونمایی در زمانی معنادار

زمان اعلام و رونمایی از موشک ییلدیریم‌هان معانی و سیگنال های سیاسی و نظامی متعددی را -به ویژه با توجه به تحولات اخیر منطقه‌ای و بین‌المللی و تلاش‌های رژیم اسرائیل برای تحمیل هژمونی خود - به همراه دارد، چون این رونمایی درست در زمانی انجام می‌شود که ایران توانست با تکیه بر توان موشکی خود به نوعی توازن نظامی در برابر تجاوز هوایی رژیم صهیونیستی و آمریکا دست یابد.

در جریان تجاوز علیه ایران، عمده عملیات‌های انجام شده علیه ایران با جنگنده‌های آمریکایی اف 15 و اف 35 انجام شد، اما در حالی که ایران فاقد جنگنده‌های تهاجمی نسل جدید بود، با تکیه بر توان موشکی بومی خود توانست به نوعی توازن نظامی در برابر جنگنده‌های نسل جدید دست یابد و حتی واشنگتن و تل آویو را به سوی آتش بس تحت فشار قرار دهد.

از این رو نیز به نظر می‌رسد که ترک‌ها با وجود برخورداری از جنگنده‌های نسل جدید آمریکایی اما با الگوگیری از ایران در پی توسعه توان موشکی خود بجای تکیه صرف بر نسل  جدید جنگنده‌های آمریکایی و غربی هستند.

ترکیه بدنبال چیست؟

دکتر سرهات گوونچ، استاد گروه روابط بین‌الملل و علوم سیاسی دانشگاه کادیر هاس می‌گوید ترکیه با توسعه موشکی مانند ییلدیریم‌هان «می‌خواهد در صورت لزوم، به‌ تنهایی از توان بازدارندگی راهبردی برخوردار باشد و اگر این اقدام با آگاهی تصمیم‌گیران سیاست خارجی ترکیه انجام شده باشد، می‌توان آن را به این معنا تفسیر کرد که ترکیه می‌کوشد در سطح جهانی صاحب نفوذ شود.»

مارک فیتزپاتریک، از کارشناسان ارشد موسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی مستقر در بریتانیا، نیز می‌گوید اینکه ترکیه اعلام کرده روی ییلدیریم‌هان کار می‌کند، به این معناست که این کشور«نقش تازه‌ای برای خود تعریف کرده است».

فورکان کایا، استاد دانشگاه یدی‌تپه، می‌گوید: «اکنون در دوره‌ای هستیم که هر کشور ناگزیر شده است ظرفیت قدرت و توان نظامی خود را به حداکثر برساند.»

این کارشناس روابط بین‌الملل در گفت‌وگو با بخش ترکی شبکه انگلیسی می‌افزاید: «اعلام این موضوع از سوی ترکیه این پیام را دارد که «من دیگر فقط یک بازیگر منطقه‌ای نیستم، بلکه در حال تبدیل شدن به قدرتی هستم که باید در معادلات جهانی نیز به حساب آید.»

مرسل دوغرول، دانشیار دانشکده جنگ مشترک دانشگاه دفاع ملی ترکیه، به تی آر تی می‌گوید که این موشک نماد بلوغ اکوسیستم صنایع دفاعی بومی ترکیه است. دوغرول می‌گوید: «ییلدیریمهان نشان‌دهنده پیشرفت قابل توجهی در اکوسیستم موشکی ترکیه است و فراتر از منطق بازدارندگی سنتی کوتاه‌برد و میان‌برد سامانه‌هایی مانند J-600T ییلدیریم، بورا/خان و تایفون و همچنین پلتفرم در حال توسعه جنک حرکت می‌کند.»

دوغرول خاطرنشان می‌کند، اگرچه تمام ویژگی‌های ییلدیریمهان علنی نشده است، اما بارزترین تفاوتی که آن را از سایر موشک‌ها متمایز می‌کند، برد بلند آن است. این موشک با برد ۶۰۰۰ کیلومتر، وارد انتهای پایین طیف موشک‌های بالستیک قاره‌پیما می‌شود و به طرز چشمگیری برد استراتژیک ترکیه را فراتر از همسایگان نزدیک خود افزایش می‌دهد.

ییلدیریمهان همچنین نشان دهنده پیشرفت مداوم قابلیت‌های دفاعی داخلی ترکیه است. این پیشرفت در توانایی موشکی، جاه‌طلبی ترکیه برای تبدیل شدن به یک قدرت تهاجمی دوربرد کاملاً مستقل را نیز تقویت می‌کند. صنعت دفاعی ترکیه با جهشی چشمگیر در حال رشد بوده است و صادرات آن در سال 2025 از 10 میلیارد دلار عبور کرده است که نسبت به سال گذشته 48 درصد افزایش یافته است. 

سیگنالی برای دشمنان

ترکیه با ارائه این سامانه در یکی از نمایشگاه‌های نظامی پیام ژئوپلیتیکی روشنی ارسال کرد.  کارشناسان معتقدند که ترکیه خود را به عنوان یک قدرت میانی پیشرفته از نظر فناوری معرفی می‌کند که می‌تواند به طور مستقل بر موازنه‌های امنیتی منطقه‌ای تأثیر بگذارد.

همچنین توجه به برد ۶۰۰۰ کیلومتری این موشک، برنامه‌ریزان نظامی در سراسر اروپا، خاورمیانه، شمال آفریقا و بخش‌هایی از اوراسیا اکنون باید هنگام تدوین برنامه‌های احتمالی، قابلیت‌های تهاجمی دوربرد نوظهور ترکیه را در نظر بگیرند و این نشان دهنده تنظیم مجدد بازدارندگی است.

مرکز مطالعات نظامی در گزارشی نوشته است که تلاش ترکیه برای دستیابی به قابلیت موشک‌های دوربرد پیشرفته، نشان‌دهنده تغییر گسترده‌تری در جاه‌طلبی‌های استراتژیک، نفوذ منطقه‌ای و اولویت‌های امنیتی این کشور است. ترکیه که زمانی برای دفاع از جبهه جنوب شرقی ناتو کافی اما برای عضویت در اتحادیه اروپا مناسب نبود، به طور فزاینده‌ای در پی بازتعریف خود به عنوان یک قدرت ژئوپلیتیکی مستقل بوده است. آنکارا که دیگر مایل نیست صرفاً یک کشور حائل برای منافع غرب باشد، به طور فعال در حال تبدیل شدن به یک قدرت ژئوپلیتیکی مستقل و قاطع است که قادر به شکل‌دهی به خاورمیانه، مدیترانه شرقی، دریای سیاه، قفقاز، آسیای مرکزی و حتی خود اروپا است.

بلندپروازی آنکارا

اینکه آیا ترکیه در نهایت به دنبال توسعه زرادخانه‌ای از موشک‌های بالستیک قاره‌پیما با قابلیت حمل کلاهک هسته‌ای است یا خیر، هنوز مشخص نیست. با این حال، آنچه واضح است این است که جاه‌طلبی‌های ترکیه در زمینه موشک‌های دوربرد واقعی است و به نظر می‌رسد که هم از یک استراتژی بلندمدت گسترده‌تر برای نمایش قدرت مستقل و هم از تلاش فوری‌تر برای گسترش قابلیت‌هایی که می‌تواند به الزامات رو به رشد ناتو در زمینه حملات دوربرد و بازدارندگی هسته‌ای کمک کند، پشتیبانی می‌کند.