سلاح مخوف در هرمز؛ بمب اتمی دیجیتال در قهر خلیج فارس

جنگ اخیر علیه ایران جهانیان را بیش از پیش با قابلیت‌های دفاعی- راهبردی جمهوری اسلامی برای محافظت از منافع ملی و امنیت سرزمینی خود آشنا کرد. یکی از این قابلیت‌های راهبردی که در این جنگ از آن رونمایی شد اراده و توانمندی ایران در به دست گرفتن کنترل کامل تنگه هرمز و پهنه دریایی خلیج فارس بود به صورتی که شکست آشکار آمریکا و دیگر قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی در این عرصه جهانیان را در شگفتی فرو برده است.

در این میان اما قضیه وابستگی امنیت انرژی به تنگه هرمز همه ماجرا نیست و اکنون رسانه‌های جهان از سلاحی خفته در قعر آب‌های نیلگون خلیج فارس سخن می‌گویند که در سایه قیمت‌های سر به فلک کشیده در پمپ بنزین‌ها کمتر به آن توجه شده اما اهمیت آن چیزی کم باک خالی ماشین‌ها ندارد وقتی اینترنت جهانی با اختلالی گسترده رو به رو شود.

رسانه‌های غربی این روزها به موضوع سرنوشت نامعلوم کابل‌های اینترنتی خوابیده در بستر خلیج فارس ورود کرده‌اند و از هزینه‌های احتمالی آسیب به این کابل‌ها در وضعیت مخاطره‌آمیز این روزهای تنگه هرمز و خلیج فارس سخن می‌گویند.

درواقع برخلاف تصورها شبکه اینترنت جهانی بیشتر از آنکه به امواج ماهواره‌ای همانند استارلینگ وابسته باشد از طریق کابل‌های فیبرنوری گسترانده شده در کف اقیانوس‌ها امکان یافته است. کابل‌های زیردریایی ستون فقرات اتصال جهانی را تشکیل می‌دهند و بخش عمده‌ای از ترافیک اینترنت و داده‌های جهان را حمل می‌کنند.

این کابل‌های فیبر نوری نازک اما بسیار پیشرفته، از لیزر و فیبرهای شیشه‌ای ساخته شده‌اند. تقریباً ۹۹ درصد از ترافیک اینترنتی بین‌المللی (از جمله تماس‌های تلفنی، ویدیوهای نتفلیکس، تراکنش‌های بانکی، ایمیل‌ها و داده‌های ابری) از طریق همین کابل‌ها منتقل می‌شود، چون سرعت، ظرفیت و تأخیر خیلی کمتری نسبت به اینترنت ماهواره‌ای دارند. هر کابل می‌تواند صدها ترابیت در ثانیه داده جابه‌جا کند. طبق گزارش کمیته بین‌المللی حفاظت از کابل، امروزه یک فیبر نوری در کابل‌های زیردریایی مدرن می‌تواند داده‌هایی معادل تقریبا 150 میلیون تماس تلفنی همزمان را با سرعت نور منتقل کند.

کابل‌ها از چندین جفت فیبر تشکیل شده که با لایه‌های محافظ فلزی، پلیمری و حتی ژل ضدآب پوشانده شده تا در برابر فشار آب، زلزله و حیوانات دریایی مقاوم باشد. همچنین برای ایمنی بیشتر آن‌ها را مستقیماً روی کف دریا رها نمی‌کنند. ابتدا در بستر دریا حدود سه متر حفاری انجام می‌شود و کابل داخل آن قرار می‌گیرد، سپس روی آن پوشش محافظ کشیده می‌شود تا از کابل محافظت شود. این پوشش به این دلیل استفاده می‌شود که تورهای ماهیگیری یا لنگر کشتی‌ها به کابل گیر نکنند و به آن آسیب نرسانند. شرکت‌هایی مثل گوگل، متا، مایکروسافت و اپراتورهای بزرگ مخابراتی، این کابل‌ها را با هزینه‌های چند صد میلیون دلاری می‌گذارند تا قاره‌ها را به هم متصل کنند. بدون این کابل‌ها، اینترنت مدرن جهانی عملاً فلج می‌شود.

اکثر محتوای پرطرفدار (از جمله یوتیوب، گوگل، آمازون و...) روی سرورهای عظیمی به‌نام دیتاسنتر در مناطقی مانند آمریکا، اروپا (به‌ویژه فرانکفورت، آمستردام، لندن، مارسی) و شرق آسیا (سنگاپور) ذخیره شده که این دیتاسنترهای بزرگ توسط کابل‌های زیردریایی به هم متصل می‌شوند.

با توجه به وابستگی تقریبا مطلق جهان به جریان داده‌ها از طریق این کابل‌ها، امروزه هرگونه آسیب در مقیاس بزرگ، می تواند عواقب بسیار سنگین و حتی غیرقابل پیشبینی در پی داشته باشد. هدف قرار دادن آنها بسیار فراتر از سرعت اینترنت خواهد بود و همه چیز را از سیستم‌های بانکی، ارتباطات نظامی و زیرساخت‌های ابری هوش مصنوعی گرفته تا کار از راه دور، بازی‌های آنلاین و سرویس‌های پخش آنلاین را تهدید می‌کند.

در این میان بر اساس نقشه‌های معتبر TeleGeography و پایگاه داده Submarine Networks، حداقل ۵ تا ۷ سیستم کابلی اصلی از تنگه هرمز عبور می‌کنند که می‌توانند با کشیده شدن اهداف نظامی به زیرساخت‌ها (با توجه به تهدیدات مکرر ترامپ) به هر دلیلی تحت تأثیر ناامنی و تحولات غیرمترقبه جنگ قرار بگیرند.

این موضوعی سابقه دار در جنگ‌‎های مدرن است که مثال‌های اولیه آن به دو قرن پیش و به زمان نصب اولین کابل تلگراف در کانال انگلیس در سال 1850 برمی‌گردد. در میان اقدامات آغازین جنگ جهانی اول، بریتانیا کابل‌های تلگراف کلیدی آلمان را قطع کرد و ارتباطات آن را با نیروهایش قطع کرد.

طبق گزارش HGC Global Communications مستقر در هنگ کنگ، در سال 2024 نیز، سه کابل زیردریایی توسط لنگر یک کشتی مورد اصابت قرار گرفته از سوی مقاومت انصارالله یمن قطع شدند و تقریبا 25 درصد از ترافیک اینترنت در منطقه را مختل کردند.

در صورت تکرار این واقعه در هرمز و خلیج فارس، کشورهای حاشیه خلیج فارس ممکن است با اختلالات شدید در اتصال به اینترنت مواجه شوند که به طور بالقوه بر صادرات حیاتی نفت و گاز و همچنین بانکداری تاثیر می‌گذارد.

همچنین هرگونه اختلال می‌تواند تجارت مالی و تراکنش‌های فرامرزی بین اروپا و آسیا را کند کند، در حالی که بخش‌هایی از شرق آفریقا ممکن است با قطعی اینترنت مواجه شوند.

این در حالی است که کارشناسان هشدار می‌دهند در صورت آسیب به کابل‌های اینترنت در خلیج فارس شرایط تعمیر کابل‌ها بسیار سخت خواهد بود، زیرا کشتی‌های تعمیر و نگهداری باید برای مدت طولانی در حین رفع نقص‌ها ثابت بمانند. به گفته مولدین، از پنج کشتی تعمیر و نگهداری که معمولا در منطقه خلیج فارس و دریای عمان فعالیت می‌کنند، تنها یکی در خلیج فارس باقی مانده است که این چالش را دو چندان می‌کند.